Luty 2017

Previous Page · Next Page

Nasi przodkowie

 

Nasi przodkowie

Koncepcja i opracowanie:
Barbara Łaukajtys
Daria Bogdanowicz

Wydawca:
Wąbrzeskie Zakłady Graficzne

Głuchowo 2014

Sygnatura SIRr IIIA/102

Książka „Nasi przodkowie” jest owocem projektu realizowanego przez Gimnazjum w Głuchowie.

Opracowanie jest plonem pracy uczniów, którzy opierali się na domowych archiwach i pamiątkach, starych dokumentach i fotografiach, wspomnieniach członków rodzin.

W książce znalazło się ponad 30 biografii mieszkańców gminy Chełmża.

Łączą ich dramatyczne przeżycia głownie z lat II wojny światowej i z okresu powojennego.

Są wśród nich lotnicy walczący nad Anglią, więźniowie obozów jenieckich, pomordowani księża, żołnierze armii Berlinga, członkowie powojennego podziemia niepodległościowego, więźniowie obozów koncentracyjnych, więźniowie Gestapo, pomordowani przez NKWD w Ostaszkowie, zesłańcy wywożeni na Syberię, pracownicy przymusowi wywożeni do Niemiec, ofiary UPA z Wołynia, żołnierze armii Andersa, żołnierze Września 1939, żołnierze spod Monte Cassino.

Jest również wiele innych biografii osób zasłużonych dla Polski – powstańców śląskich, żołnierzy wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku, działaczy NSZZ „Solidarności”, wojskowych, księży, nauczycieli, ziemian.

Wśród mieszkańców gminy Chełmża, która przed 1920 rokiem należała do Rzeszy,  wiele osób było wciąganych przez Niemców na Volkslistę, a nawet było wcielanych do Wermachtu.

Książka przynosi wiele przykładów, że po dostaniu się do niewoli wstępowali oni w szeregi Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Dodatkowo publikacje zamyka rozdział autorstwa Barbary Łaukajtys „Więcej zboża wydusić się nie da”.

Zawarty jest w nim obraz Gminy Chełmża w okresie powojennym do roku 1954, a więc z czasów dostaw obowiązkowych i kolektywizacji.

Gorąco polecamy lekturę książki.

Nikt nie pisze tak dramatycznych historii jak życie.

Dwór Artusa w Toruniu

 

I stary Dwór Artusa – 1385 – 1802

 

Teatr Miejski – 1829 – 1889

 

II nowy Dwór Artusa – 1891 – obecnie

 

Dwór Artusa jest najbardziej po Ratuszu Staromiejskim reprezentacyjną budowlą stojącą na Rynku Staromiejskim.

Dwory Artusa powstawały w średniowieczu na terenie całego Pomorza i Warmii.

Ich powstanie nawiązuje do legendy arturiańskiej (Artur to po niemiecku Artus).

Mieszczanom odpowiadała demokratyczna idea okrągłego stołu.

Podkreślano również mieszczańskie cnoty króla Artura, który był nie tylko wojownikiem, ale również sprawnym zarządcą, sprawiedliwym sędzią i przewidującym politykiem.

Tradycje arturiańskie były wyrazem dążeń patrycjatu miejskiego do zrównania się z rycerstwem.

Jerzy Fryderyk Steiner – Der alteste Artushof – Tafel 1, W: Reinhold Heuer, Die drei Artushöfe und der Junkerhof in Thorn

 

Jeszcze w Anglii postać króla Artura splotła się z kultem św. Jerzego – patrona rycerstwa.

Bractwo św. Jerzego powstało w Toruniu już w 1310 roku.

Bractwo św. Jerzego sprawowało pieczę nad Dworem Artusa.

Skupiało ono najzamożniejsze rody mieszczańskie, osiadłe w mieście od jego założenia i zasłużone w wojnach prowadzonych przez zakon krzyżacki.

To na braciach spoczywał obowiązek pokrywania kosztów funkcjonowania Dworu Artusa

Na czele bractwa stał burmistrz.

Budowę Dworu Artusa w Toruniu zakończono w 1385 roku.

Pierwszym gościem Dworu Artusa był wielki mistrz zakonu krzyżackiego Konrad Zoellner von Rottenstein.

Był to okazały dwupiętrowy dom w strzelistym stylu gotyckim.

Był węższy od obecnego Dworu Artusa, który wybudowano na miejscu zajmowanym dawniej po obu stronach przez sąsiednie kamienic.

Dawny Dwór Artusa miał 13,5 m szerokości, obecny zaś 25 m.

Szczyt fasady zdominowały ostrołukowe wnęki i smukłe narożne wieżyczki.

 

Der Artus-Hof, oder die Gulde. [Toruń 1914]. Sygnatura Książnica Kopernikańska MAG XXVII, 70

Na parterze znajdowała się Wielka Sala, której sklepienie opierało się na dwóch kolumnach z czerwonego kamienia.

Jej podłoga była wyłożona białymi i czarnymi płytami marmurowymi.

Ściany ozdobiono herbami, tkaninami, bronią, malowidłami.

Wokół ścian stały ławy z wysokimi oparciami i stoły.

Po lewej stronie stała Ława św. Jerzego, którą zajmowali patrycjusze (rajcowie i ich potomkowie).

Na środku stała Ława Bractwa Najświętszej Marii Panny przeznaczona dla kupców-hurtowników i właścicieli okrętów.

Po prawej stronie stała Ława Bractwa św. Reinholda, zajmowana przez żeglarzy, właścicieli szkut i barek wiślanych.

Bractwa mające siedzibę w Dworze Artusa nie przyjmowały rzemieślników.

Dwór był miejscem spotkań towarzyskich, uczt i zabaw.

Odbywały się tu występy muzyczne i teatralne.

Pod Dworem Artusa organizowano turnieje rycerskie – co roku w dniu św. Katarzyny (25 listopada).

Przejściowo w XVIII wieku Dwór pełnił również funkcje zboru luterańskiego, a w okresie wojny siedmioletniej cerkwi prawosławnej dla rosyjskiego garnizonu.

W Dworze Artusa podpisano w 1466 roku II pokój toruński.

Wygląd pierwszego Dworu Artusa znamy z ryciny z 1740 roku autorstwa Jerzego Fryderyka Steinera.

Widać na nim, że jego fasada ozdobiona była 22 herbami miast – europejskich centrów handlowych.

W 1802 roku budynek był w tak opłakanym stanie, że  władze pruskie postanowiły go rozebrać.

 

Der mittlere Artushof (Theater) – Tafel 3, W: Reinhold Heuer, Die drei Artushöfe und der Junkerhof in Thorn

 

W jego miejscu postawiono dopiero w 1829 roku neoklasyczny budynek Teatru Miejskiego, według planu budowniczego miejskiego Krzysztofa Heckerta.

Budynek ten był też siedzibą Bractwa Artusa aż do jego rozwiązania w 1842 roku.

Budynek Teatru Miejskiego rozebrano w 1889 roku.

I od razu rozpoczęto budowę obecnego Dworu według planów budowniczego miejskiego Rudolfa Schmidta.

W czasie budowy odkryto doły kloaczne, których głębokość sięgała nawet 20 metrów.

Musiano je oczyścić i zalać betonem, co pochłonęło bardzo dużo cementu.

Budowę monumentalnego gmachu ukończono w 1891 roku.

Był to największy budynek użyteczności publicznej wybudowany w Toruniu w okresie zaborów.

Wybudowano go z cegły i czerwonego piaskowca w stylu neorenesansowym.

W sobotę 12 grudnia nastąpiło uroczyste otwarcie Dworu Artusa, a w niedzielę 13 grudnia odbył się pierwszy koncert.

 

Gazeta Toruńska, 15 grudnia 1891, nr 288, s. 3 (Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa)

 

Thorner Zeitung, 13 grudnia 1981, nr 292, s. 4 (Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa)

 

Thorn. Der Artushof – pocztówka. Wydawca Atelier Jacobi ; W. Mettner, Thorn 1910. Źródło Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa

 

Przed  wojną budynek Dworu Artusa tętnił życiem.

Składał się z Sali Balowej, Sali Lustrzanej, Sali Srebrnej, Sali Małej i Sali Malinowej.

Mieściły się tu sklepy, kawiarnie, piwiarnie a nawet kręgielnia i sala bilardowa.

Organizowano bale, koncerty, imprezy dobroczynne.

Zgodnie z tradycją spotykało się w nim ziemiaństwo, kupcy i przemysłowcy.

Po wojnie w Dworze Artusa mieścił się Uniwersytet Mikołaja Kopernika.

Znajdowało się tu Collegium Maximum, Wydział Sztuk Pięknych i klub studencki OdNowa.

W 1993 roku budynek przejęło miasto.

Był w opłakanym stanie.

W 1993 roku rozpoczęto generalny remont budynku połączony z pracami konserwatorskimi i rekonstrukcyjnymi.

W pewnym momencie w budynku pracowało jednocześnie 70 konserwatorów różnych specjalności.

Wysiłek Torunia nie miał precedensu w żadnym z polskich miast.

Remont trwał aż do 2000 roku.

Od 1995 roku ma tu siedzibę Centrum Kultury Dwór Artusa.

Zygmunt Kruszelnicki

Toruń nie istniejący

Toruń 1987

Sygnatura SIRr XXXIIIb/65

 

Reinhold Heuer

Die drei Artushöfe und der Junkerhof in Thorn

Thorn 1917

Sygnatura SIRr VIII/T-88

 

Hermann Freytag

Aus der Geschichte der Thorner Artushofbrüderschaften

Thorn 1917

Sygnatura MAG 206260

 

Arthur Semrau

Zur ältesten Geschichte des Artushofes in Thorn.

Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn
28. Heft, 1920, s. 83-92

Sygnatura SIRr II/5t.28

 

Toruń i miasta ziemi chełmińskiej na rysunkach Jerzego Fryderyka Steinera z pierwszej połowy XVIII wieku : (tzw. Album Steinera)

Toruń 1998

Sygnatura SIRr XXXIIIb/45

 

Marian Magdański

Dwór Artusa w Toruniu

Tęcza, 1938, nr 8, s. 37-41

Sygnatura MAG 01869

 

Eugeniusz Gąsiorowski

Toruński Dwór Artusa, Dom Kupców Zbożowych i podobne siedziby stowarzyszeń w miastach hanzeatyckich

Rocznik Muzeum Okręgowego w Toruniu
Tom XVII, 2008, s. 9-52

Sygnatura SIRr XXIXb/1t.17

 

Elżbieta Pilecka

Średniowieczne Dwory Artusa w Prusach : świadectwo kształtowania się nowej świadomości mieszczańskiej

Toruń 2005

SIRr XXXIIIb/104

 

Michał Targowski

Herby miast na dawnym Dworze Artusa w Toruniu

Rocznik Toruński
Tom 30, Rok 2003, s. 35-63

SIRr II/18t.30

 

Joanna Kucharzewska

Architektura i urbanistyka Torunia w latach 1871-1920

Warszawa 2004

Sygnatura SIRr XXXIIIb/94

 

Henryk Rozwadowski

Dwór Artusa

Nowości, 3 sierpnia 1990, nr 150, s. 10

Sygnatura MAG 01473-1990/2

 

Jerzy Domasłowski

Dwór Artusa w oczach swego twórcy

Ilustrowany Kurier Polski, 7 czerwca 2002, nr 109, s. 14

Sygnatura MAG 01289-2002-2

 

Zbigniew Nawrocki

Dobrze, że go nie sprzedano

Nowości, 20 lutego 2010, nr 45, s. 10

Sygnatura MAG 01473-2010/2

 

Marek Czarnecki, Zbigniew Derkowski

Centrum Kultury Dwór Artusa w Toruniu

Toruń 2003

Sygnatura  SIRr XXXIIIb/96

Leszek Zugaj – Historia Administracji w Gminie Czernikowo 1867-2013

 

Leszek Zugaj

Historia Administracji
w Gminie Czernikowo

1867-2013

Wydawca:
Wąbrzeskie Zakłady Graficzne

Lublin 2014

Sygnatura SIRr VIII/In-123

Leszek Zugaj opisał historię administracji terenowej i samorządu lokalnego na obszarze dzisiejszej Gminy Czernikowo.

Autor cofnął się w swych badaniach aż do czasów Księstwa Warszawskiego.

Wówczas to w 1809 roku utworzono samorządowe gminy wiejskie na czele z wójtem, którym zostawał właściciel ziemski.

Od 1815 roku przerwane zostały związki Czernikowa z Toruniem.

Czernikowo znalazło się w zaborze rosyjskim.

Leszek Zugaj dokładnie opisał kolejne zmiany przeprowadzane przez władze rosyjskie w ustroju administracyjnym Królestwa Polskiego, a zwłaszcza organizację gmin wiejskich.

W 1859 roku władze carskie przeprowadziły ważna reformę samorządu gminnego.

Czernikowo należało wówczas do gminy Obrowo.

Okres międzywojenny przyniósł zmianę nazwy gminy z Gminy Obrowo na Gminę Czernikowo w 1929 roku.

Władze polskie dokonały wielkiej reformy samorządu terytorialnego w 1933 roku.

Z książki dowiemy się również wielu szczegółów na temat licznych zmian ustroju administracji terenowej, jakich dokonywano w okresie PRL, kiedy to nawet przejściowo powołano zupełnie nowe jednostki  – gromady.

W 1973 roku powołano Gminę Czernikowo w dzisiejszych granicach.

W jej skład weszły również Ossówko i Mazowsze, które długo stanowiły odrębne gminy (gromady).

1990 rok przyniósł pierwsze wolne wybory do rad gmin.

Pierwszym wójtem został Krzysztof Pańka, który pełnił swój urząd do 2002 roku.

Od 2002 roku wybory wójtów są bezpośrednie.

Pierwsze bezpośrednie wybory na funkcje wójta wygrał Zdzisław Gawroński, który pełni ten urząd do dziś.