Grudzień 2017

Next Page

Dawid Schoenwald – Ulice i zaułki Grudziądza : Aleja 23 Stycznia i okolice

 

Dawid Schoenwald

Ulice i zaułki Grudziądza 
Aleja 23 Stycznia i okolice

Wydawca: Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi

Grudziądz 2012

Sygnatura SIRr VIII/Gr-56

Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu może pochwalić się już dwiema publikacjami z serii „Ulice i zaułki Grudziądza”.

  • Ulice i zaułki Grudziądza : Aleja 23 Stycznia i okolice / Dawid Schoenwald – Grudziądz 2012
  • Ulice i zaułki Grudziądza : Wybickiego – Legionów / Dawid Schoenwald, Mariusz Żebrowski – Grudziądz 2015

„Aleja 23 Stycznia i okolice” otwiera cykl wystaw i publikacji poświęconych grudziądzkim skwerom, placom i ulicom.

Aleję 23 Stycznia tworzyły niegdyś ul. Górnotoruńska – ul. Trzeciego Maja, oraz Rynek Zbożowy – plac 23 Stycznia.

Była to w XIX wieku i w okresie międzywojennym najbardziej ruchliwa arteria Grudziądza.

Powstawały przy niej sklepy, warsztaty, kina, hotele, restauracje.

Ulica miała niepowtarzalny koloryt i urok.

Niestety II wojna światowa przyniosła całkowite zniszczenie większości budynków.

Historyczny obraz tętniącej życiem alei 23 Stycznia przywróciła wystawa zorganizowana przez Muzeum w Grudziądzu.

Zgromadzono na niej unikatowe dokumenty, fotografie, plany, reklamy, pocztówki.

Pokłosiem wystawy jest publikacja „Ulice i zaułki Grudziądza : Aleja 23 Stycznia i okolice”.

Książka jest bardzo elegancko wydana.

Zawiera mnóstwo ilustracji, którym towarzyszy obszerny komentarz.

Każde zdjęcie jest dokładnie opisane.

Szczegółowo wyjaśniono najdrobniejsze elementy widoczne na fotografiach.

Zebrano zdjęcia prezentujące poszczególne kamienice położone przy alei 23 Stycznia.

Przewracając karty albumu odbywamy spacer po nieistniejącym już Grudziądzu.

Ksiądz Alfons Mańkowski (1870-1941) – prezes Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Ks. Alfons Mańkowski urodził się 10 września 1870 roku w Wielkim Kuntersztynie pod Grudziądzem.

Jego ojciec posiadał własne 25-hektarowe gospodarstwo rolne, które wykupił w 1867 roku z rąk niemieckich.

Miał siedmioro rodzeństwa.

Jego brat Teofil również został księdzem i również został zamordowany przez Niemców w 1939 roku.

 

 

ks. Alfons Mańkowski, W: Roczniki Korporacji
Studentów Uniwersytetu Poznańskiego „Pomerania”,
t. 3 – 1928, fotografia Antoni Fiedler,
sygnatura KM 01524

Księżmi zostali też dwaj jego bratankowie Maksymilian i Józef (zamordowany przez Niemców w 1939 roku).

Ukończył Seminarium Duchowne w Pelplinie – wówczas największym ośrodku naukowym na Pomorzu.

W 1895 roku uzyskał święcenia kapłańskie.

Jako wikary bardzo często był przenoszony między różnymi parafiami, władze pruskie chciały w ten sposób utrudnić jego działalność narodową, kulturalną i społeczną.

Niemcy nie zgodzili się zatwierdzić go na żadne probostwo.

 

 

Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu,
1906-1911, T. 13-18,
Sygnatura SIRr II/1

Pełnił służbę duszpasterską w Gniewie, Człuchowie, Tucholi, Lembargu, Nowem, Mokrem (koło Grudziądza), Starej Kiszewie, Sarnowie, Fordonie, Przysiersku, Lubiszewie, Wabczu, Złotowie (k. Lubawy), Radzynie Chełmińskim.

Od 1923 roku do śmierci był proboszczem w Lembargu koło Brodnicy.

W 1927 roku papież Pius XI nadał mu godność honorową papieskiego prałata domowego.

 

 

 

 

 

Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej.

Jego wielką pasją była historia i kultura Pomorza, Warmii, ziemi chełmińskiej i ziemi michałowskiej, oraz przeszłość diecezji chełmińskiej.

Zgromadził cenny księgozbiór poświęcony dziejom Pomorza, robił mnóstwo wypisów źródłowych podczas wizyt na plebaniach, poszukiwaniach na prywatnych strychach, w czasie wizyt w archiwach w Pelplinie i Gdańsku.

Niestety po aresztowaniu ks. Mańkowskiego przez gestapo we wrześniu 1940 roku cała jego prywatna biblioteka i archiwum zostały zniszczone.

 

 

 

Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu,
Tom XI, zeszyt 5-12,
Sygnatura II/3-1938-1945

Owocem jego badań są setki publikacji – w sumie aż 328 pozycji.

Pisał o działaczach pomorskich z różnych epok, o nazewnictwie miejscowym, na temat zwyczajów i obyczajów pomorskich, o historii poszczególnych kościołów, klasztorów, parafii, na temat historii szkolnictwa na Pomorzu, o drukarstwie i piśmiennictwie pomorskim, na temat zagadnień społeczno-ekonomicznych i narodowych.

Napisał 40 biogramów do Polskiego Słownika Biograficznego.

Opracował wydawnictwa źródłowe takie, jak inwentarze dóbr biskupstwa chełmińskiego i kapituły katedralnej chełmińskiej czy konstytucje synodalne diecezji chełmińskiej.

 

 

Jego najważniejsze publikacje to:

  • Dzieje drukarstwa i piśmiennictwa polskiego w Prusiech Zachodnich
  • Z porozbiorowych dziejów drukarstwa i piśmiennictwa polskiego w Toruniu
  • Pod rządami pruskimi 1815-1915
  • Walka Pomorza o polskość pod zaborem pruskim 1772-1920
  • Odrodzenie narodowe na Pomorzu w XIX i XX w.
  • Zarys dziejów Torunia po 1815 r.
  • Kapituła katedralna chełmińska od r. 1466 do 1821
  • Prałaci i kanonicy katedralni chełmińscy od założenia kapituły do naszych czasów
  • Nazwy miejscowe pow. lubawskiego
  • Zwyczaje i wierzenia ludowe w Złotowie pod Lubawą
  • Czytelnictwo i bibliotekarstwo na Pomorzu 1849-80

Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie.

W 1923 roku został prezesem Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Funkcje tę sprawował przez cały okres międzywojenny.

Umarł z wycieńczenia ciężką pracą w niemieckim obozie koncentracyjnym w Stutthofie 12 lutego 1941 roku.

Krystyna Podlaszewska

Alfons Mańkowski 1870-1941

W: Działacze Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875-1975

str. 217-280

Sygnatura XXXb/3t.1

 

Krystyna Podlaszewska

Ks. Alfons Mańkowski
Historyk piśmiennictwa pomorskiego

Zeszyty Naukowe UMK -1962
Nauka o książce – Tom I – s. 153-171

Sygnatura MAG 126313.1

 

ks. Henryk Mross

Bibliografia prac drukowanych ks. prałata Alfonsa Mańkowskiego

Studia Pelplińskie 1974
s. 245-268

Sygnatura MAG TN 21802.02

 

Krystyna Podlaszewska

Ks. Alfons Mańkowski – duszpasterz, działacz społeczno-narodowy, naukowiec

Studia Pelplińskie 1983
s. 51-58

Sygnatura MAG TN 21802.11

 

ks. Tadeusz Glemma

Ks. Alfons Mańkowski (1870-1941)

Kwartalnik Historyczny
1946 – Tom 53 – zesz. 3-4 – s. 538-541

Sygnatura MAG 03644-53/2

 

Krystyna Podlaszewska

hasło: Mańkowski Alfons (1870-1941)

Polski Słownik Biograficzny
Tom 19 – zesz. 4 – str. 510-513

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.19

 

ks. Henryk Moss

Słownik biograficzny kapłanów diecezji chełmińskiej wyświęconych w latach 1821-1920

Pelplin 1995

Sygnatura SIRr IIIA/28

 

Józef Borzyszkowski

Alfons Mańkowski (1870-1941)

W: Ludzie Pomorza lat 1920-1939

s. 50-55

Sygnatura SIRr IIIA/4f

 

Krystyna Podlaszewska

Alfons Mańkowski (1870-1941)

W: Wybitni ludzie dawnego Torunia

s. 273-279

Sygnatura SIRr IIIA/3a

 

Jerzy Szews

Słownik biograficzny Ziemi Lubawskiej 1244-2000

Tom 1
Lubawa 2000

Sygnatura SIRr IIIA/51t.1

 

ks. Paweł Czaplewski

Ś.p. Ks. Alfons Mańkowski

Zapiski TOwarzystwa Naukowego w Toruniu

Tom 11 – za rok 1939-1945 – nr 5-12
s. 108 – 111

Sygnatura SIRr II/3-1938-1945

Robert Zadura – Błogosławiony ks. Stefan Wincenty Frelichowski : męczennik, patron harcerstwa polskiego

 

Błogosławiony ks. Stefan Wincenty Frelichowski
Męczennik, patron harcerstwa polskiego

Opracował: Robert Zadura

Toruń 2009

Sygnatura SIRr IIIB/Frelichowski

Książka Roberta Zadury ” Błogosławiony ks. Stefan Wincenty Frelichowski. Męczennik, patron harcerstwa polskiego” została wydana w 10-tą rocznicę beatyfikacji.

Jest to niezwykle piękny album pamiątkowy.

Zawiera bogatą dokumentację fotograficzną bł. ks. Frelichowskiego (1913-1945).

O bohaterze książki pisaliśmy już obszernie na blogu Informatorium:

Błogosławiony ksiądz Stefan Wincenty Frelichowski (1913-1945)

Polecana dziś bardzo starannie wydana i opracowana publikacja ukazuje błogosławionego na różnych etapach jego życia.

Zaprezentowano jego dzieciństwo i młodość, dom w Chełmży, rodziców i rodzeństwo.

Następnie opisano lata spędzone w Seminarium Duchownym w Pelplinie.

Omówiono działalność duszpasterską bł. ks. Frelichowskiego jako wikarego w Wejherowie a potem w pofranciszkańskim kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Toruniu.

Obszernie przedstawiono martyrologię ks. Frelichowskiego, kolejne niemieckie wiezienia i obozy koncentracyjne, w których był męczony aż do swojej śmierci w Dachau.

Ostatni rozdział książki opisuje rozwój kultu błogosławionego, jego beatyfikację, miejsca, w których znajdują się relikwie ks. Frelichowskiego.

Album zawiera bardzo dużo fotografii pochodzących zarówno od osób prywatnych, od rodziny księdza, z muzeów i archiwów, zbiorów parafii Wniebowzięcia NMP i bł. ks, S.W. Frelichowskiego w Toruniu, obozów koncentracyjnych w Dachau i Sachsenhausen.

Album został opublikowany w języku polskim, angielskim i niemieckim.