Wrzesień 2019

Next Page

Krzysztof Drozdowski – Z lotu ptaka : Bydgoszcz na fotografii lotniczej w latach 1911-1945

 

Krzysztof Drozdowski

Z lotu ptaka
Bydgoszcz na fotografii lotniczej w latach 1911-1945

Agencja Wydawnicza CB

Warszawa 2018

Sygnatura SIRr VIII/B-57

Krzysztof Drozdowski jest rodowitym bydgoszczaninem, historykiem, społecznikiem, miłośnikiem fotografii.

Jest członkiem Towarzystwa Miłośników Miasta Bydgoszczy.

Jest autorem wielu książek i kilkudziesięciu  artykułów.

W Książnicy Kopernikańskiej dostępne są następujące jego publikacje:

1. Bydgoska architektura militarna w latach 1772-1945 / Krzysztof Drozdowski. – Warszawa 2017.

2. Bydgoszcz wita Armię : wizyta marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza w Bydgoszczy / Krzysztof Drozdowski. – Bydgoszcz 2013.

3. Graudenz 1945 : ostatnie tchnienie / Krzysztof Drozdowski. – Poznań ; Luboń : 2014.

4. Świat odosobniony : bydgoska służba penitencjarna w latach 1920-1939 / Anna Kozłowska-Ryś, Krzysztof Drozdowski. – Poznań ; Bydgoszcz 2018.

5. Z lotu ptaka : Bydgoszcz na fotografii lotniczej w latach 1911-1945 / Krzysztof Drozdowski. – Warszawa  2018.

Książka „Z lotu ptaka : Bydgoszcz na fotografii lotniczej w latach 1911-1945” jest albumem fotograficznym.

Oglądając stare fotografie i studiując towarzyszące im opisy poznajemy historię Bydgoszczy, jego architektury miasta i rozwoju przestrzennego.

Na wstępnie autor przedstawił dzieje fotografii lotniczej, której rozkwit nastąpił w czasie II wojny światowej w związku z potrzebami walczących armii.

Najstarsze zdjęcie lotnicze wykonane Bydgoszczy pochodzi z 1911 roku.

Osobny rozdział poświęcony jest rozwojowi przestrzennemu miasta Bydgoszczy w latach 1911-1945.

Następne rozdziały książki prezentują zdjęcia lotnicze wykonane Bydgoszczy w porządku chronologicznym.

Są one podzielona na grupy  według lat:

  • 1911 – 1920
  • 1921 – 1939
  • 1939 – 1945

Fotografiom towarzyszą szczegółowe komentarze.

Piotr Artomiusz (Krzesichleb) – toruński pastor – twórca śpiewnika

 

Piotr Artomiusz urodził się w 1552 roku w Grodzisku Wielkopolskim.

Był synem Łukasza Krzesichleba – ławnika i rajcy miejskiego.

Greckie nazwisko Artomiusz przyjął jako tłumaczenie polskiego Krzesichleb (artos – chleb, tomos – przełamany).

W 1586 roku został powołany na urząd polskiego kaznodziei w Toruniu.

 

 

Portret W: Ephraim Oloff, Polnische Liedergeschichte…, Gdańsk 1744, oryginał Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu, źródło Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa

Przez 23 lata był pastorem w kościele Najświętszej Maryi Panny i w kościele św. Jerzego.

W kościele św. Jerzego położonym za murami miasta na Przedmieściu Chełmińskim w nabożeństwach brało udział bardzo dużo polskich luteran.

Artomiusz swoje kazania wygłaszał w języku polskim.

Miał jednak duże uznanie wśród protestantów niemieckich, dzięki czemu został powołany w skład toruńskiego konsystorza.

Piotr Artomiusz opowiadał się za porozumieniem protestantów – luteran, kalwinistów i braci czeskich.

Luterańska Rada Miasta Torunia była jednak wroga unii z innymi protestantami.

 

 

Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

Najsłynniejszym dziełem Piotra Artomiusza był Kancjonał – zbiór pieśni religijnych z 1587 roku.

Kancjonał doczekał się kilkunastu wydań (Lipsk, Królewiec, Gdańsk, Toruń, Brzeg).

Kancjonały pojawiły się w związku z rozwojem reformacji.

Zbiory pieśni religijnych w językach narodowych były wykorzystywane bardzo często w protestanckich nabożeństwach.

W zbiorach Książnicy Kopernikańskiej znajduje się trzecie wydanie Kancjonału toruńskiego z 1601 roku.

„Cantional to iest Pieśni Krześćiańskie” zawiera pieśni podane w większości z zapisem nutowym.

 

Nuty rozpisane są w większości na cztery głosy (alt, tenor, bas, sopran).

W pierwszej części Kancjonału pieśni ułożone są w porządku roku liturgicznego (147 pieśni).

W drugiej części pieśni ułożone są tematycznie na różne okazje (184 pieśni).

Kancjonał zamyka katechizm.

Piotr Artomius włączył do Kancjonału również kilkanaście psalmów w przekładzie Jana Kochanowskiego.

Sam wkład Artomiusza w powstanie śpiewnika ograniczył się do zebrania pieśni zakorzenionych już w tradycjach protestanckiej i katolickiej.

Są to teksty XVI-wieczne i starsze średniowieczne.

Często to przeróbki i tłumaczenia utworów łacińskich i niemieckich

Piotr Artomiusz był autorem przynajmniej jednej pieśni – numer CXVII „Panie, pokiż wżdam swey sprawiedliwości”.

Pierwsze litery kolejnych dwunastu zwrotek tej pieśni tworzą imię i nazwisko autora: PIOTR ARTOMIUSZ.

To tzw. akrostych.

Kancjonał toruński jest najpoważniejszym wkładem Torunia w polskie piśmiennictwo XVI wieku.

Odegrał również olbrzymia rolę w dziejach muzyki staropolskiej.

 

Artomiusz był również współautorem słownika łacińsko-niemiecko-polskiego pod tytułem Nomenclator (1591)

Nomenclator był wielokrotnie wznawiany i używany w szkołach Prus Królewskich.

Jako że układ jego był tematyczny, a nie alfabetyczny, pełnił rolę podręcznika i samouczka.

Joanna Kamper-Warejko

Pieśni pasyjne i wielkanocne w Kancjonale Piotra Artomiusza (Toruń 1601)

Toruń 2006

Sygnatura MAG TN 0994-38/3

 

Joanna Kamper-Warejko

Kancjonał Piotra Artomiusza – toruński wkład w piśmiennictwo XVI wieku

Folia Toruniensia
T. 7, s. 33-41

Sygnatura SIRr II/34t.7

 

Teresa Friedelówna

Poezja Jana Kochanowskiego w luterańskim kancjonale toruńskim

Rocznik Toruński
Tom 22 : 1994, s. 329-354

Sygnatura SIRr II/18t.22

 

Teresa Friedelówna

Pieśń Piotra Artomiusa w toruńskim kancjonale z 1601 r.

W: Polszczyzn regionalna Pomorza,
T. 5, s. 7-16

Sygnatura MAG 262191

 

Teresa Friedelówna

Z badań nad kancjonałem toruńskim

Prace Komisji Językoznawczej. T. 25.
Poznańskie Spotkania Językoznawcze. T. 1.
s. 136-143

Sygnatura MAG 262166

Marja  Sipayłłówna

hasło: Artomius (Krzesichleb) Piotr

Polski Słownik Biograficzny
T. 1, s. 168-169

Sygnatura  SIRi XVIa/1t.1

 

Stanisław Salmonowicz

Piotr Artomiusz (Krzesichleb) (1552-1609) – kaznodzieja luterański i pisarz

W: Wybitni ludzie dawnego Torunia
s. 45-49

Sygnatura SIRr IIIa/3a

 

Janusz Małłek

O Piotrze Artomiuszu, pastorze kościoła NMP w Toruniu i jego twórczości

Linguistica Copernicana
nr 2/ 2012, s. 37-50

Sygnatura MAG 06187-8

 

Leon Witkowski

Piotr Artomiusz
Przyczynek do Historii Toruńskich Kancjonałów Ewangelickich

Pomerania, R. IV : 1933, s. 43-64

Sygnatura MAG 65636

 

Karolina Smolarek

Piotr Artomiusz i jego kancjonał toruński z końca XVI wieku

Rocznik Toruński
Tom 41 : 2014, s. 169-186

Sygnatura SIRr II/18t.41

 

Krystyna Wyszomirska

Księgozbiór Piotra Artomiusza zachowany w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu

Folia Toruniensia, t. 2-3, s. 7-29

Sygnatura SIRr II/34z.2/3

 

hasło; Artomiusz Piotr (1552-1609)

Nowy Korbut – Bibliografia Literatury Polskiej
Piśmiennictwo Staropolskie, tom 2, s. 10-11

Sygnatura SIRi VB/4-t.2

 

Wspomnienia torunianek : losy kobiet związanych z Toruniem w XX wieku

 

Wspomnienia torunianek
Losy kobiet związanych z Toruniem w XX wieku

opracowała Krystyna Łakomska
redakcja Anna Krygier

Wydawca: Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Toruń 2017

Sygnatura SIRr XXXIIc/16

Współcześnie wspomnienia świadków przeszłości stają się niezwykle ważnym i cenionym przez historyków materiałem źródłowym.

Ich wartość jest szczególna w przypadku prób odtwarzania obrazu życia codziennego nie tylko jednostki, ale całego społeczeństwa.

Indywidualne wspomnienia pozwalają także spojrzeć na ważne i dramatyczne wydarzenia historyczne oczami zwykłych ludzi i odkryć aspekty, które umykają przy czytaniu urzędowych sprawozdań i archiwalnych dokumentów.

Przy Towarzystwie Naukowym w Toruniu działa nawet specjalna Komisja Przyjaciół Pamiętnikarstwa.

Pani Krystynie Łakomskiej udało się zebrać siedem relacji torunianek, które dotyczą okresu II wojny światowej, okupacji niemieckiej, ucieczki ludności cywilnej, partyzantki, pobytów w niemieckich obozach koncentracyjnych, pracy przymusowej w III Rzeszy, zbrodni katyńskiej, opisują sytuację po zakończeniu działań wojennych i okoliczności osiedlania się w Toruniu.

Autorkami wspomnień są:

  • Teresa Dunin-Karwicka
  • Eugenia Kijewska
  • Maria Lewandowska i Wanda Szymańska
  • Zofia Racławska
  • Zofia Wiśniewska
  • Leopolda Witkowska