Category Archives: Biografie

Previous Page · Next Page

Marcin Czyżniewski – Rektorzy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

 

Marcin Czyżniewski

Rektorzy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Toruń 2015

Sygnatura SIRr XXXIa/84

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu obchodził niedawno 70-lecie swego istnienia.

Z tej okazji ukazała się jubileuszowa publikacja poświęcona rektorom Uniwersytetu.

Do tej pory funkcję rektora pełniło siedemnaście osób.

Ludwik Kolankowski – 1945-1948 – historyk – absolwent Uniwersytetu Lwowskiego

Karol Koranyi – 1948-1951 – prawnik – absolwent Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie

Leon Kurowski – 1951-1952 – prawnik – absolwent Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie

Antoni Basiński – 1952-1956 – chemik – absolwent Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie

Henryk Szarski – 1956-1959 – biolog – absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

Stanisław Jaśkowski – 1959-1962 – matematyk – absolwent Uniwersytetu Warszawskiego

Antoni Swinarski – 1962-1965 – chemik – absolwent Uniwersytetu w Tuluzie

Witold Łukaszewicz – 1965-1975 – historyk – absolwent Uniwersytetu Warszawskiego

Wiesław Woźnicki – 1975-1978 – fizyk – absolwent Uniwersytetu Warszawskiego

Ryszard Bohr – 1978-1981 – biolog – absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Stanisław Dembiński – 1981-1982 – fizyk – absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Jan Kopcewicz – 1982-1984, 1987-1990, 1999-2005 – biolog – absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Stanisław Łęgowski – 1984-1987 – fizyk – absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Sławomir Kalembka – 1990-1993 – historyk – absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Andrzej Jamiołkowski – 1993-1999, 2005-2008 – fizyk – absolwent Uniwersytetu Warszawskiego

Andrzej Radzimiński – 2008-2012 – historyk – absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Andrzej Tretyn – od 2012 – biolog – absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Piotr Artomiusz (Krzesichleb) – toruński pastor – twórca śpiewnika

 

Piotr Artomiusz urodził się w 1552 roku w Grodzisku Wielkopolskim.

Był synem Łukasza Krzesichleba – ławnika i rajcy miejskiego.

Greckie nazwisko Artomiusz przyjął jako tłumaczenie polskiego Krzesichleb (artos – chleb, tomos – przełamany).

W 1586 roku został powołany na urząd polskiego kaznodziei w Toruniu.

 

 

Portret W: Ephraim Oloff, Polnische Liedergeschichte…, Gdańsk 1744, oryginał Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu, źródło Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa

Przez 23 lata był pastorem w kościele Najświętszej Maryi Panny i w kościele św. Jerzego.

W kościele św. Jerzego położonym za murami miasta na Przedmieściu Chełmińskim w nabożeństwach brało udział bardzo dużo polskich luteran.

Artomiusz swoje kazania wygłaszał w języku polskim.

Miał jednak duże uznanie wśród protestantów niemieckich, dzięki czemu został powołany w skład toruńskiego konsystorza.

Piotr Artomiusz opowiadał się za porozumieniem protestantów – luteran, kalwinistów i braci czeskich.

Luterańska Rada Miasta Torunia była jednak wroga unii z innymi protestantami.

 

 

Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

Najsłynniejszym dziełem Piotra Artomiusza był Kancjonał – zbiór pieśni religijnych z 1587 roku.

Kancjonał doczekał się kilkunastu wydań (Lipsk, Królewiec, Gdańsk, Toruń, Brzeg).

Kancjonały pojawiły się w związku z rozwojem reformacji.

Zbiory pieśni religijnych w językach narodowych były wykorzystywane bardzo często w protestanckich nabożeństwach.

W zbiorach Książnicy Kopernikańskiej znajduje się trzecie wydanie Kancjonału toruńskiego z 1601 roku.

„Cantional to iest Pieśni Krześćiańskie” zawiera pieśni podane w większości z zapisem nutowym.

 

Nuty rozpisane są w większości na cztery głosy (alt, tenor, bas, sopran).

W pierwszej części Kancjonału pieśni ułożone są w porządku roku liturgicznego (147 pieśni).

W drugiej części pieśni ułożone są tematycznie na różne okazje (184 pieśni).

Kancjonał zamyka katechizm.

Piotr Artomius włączył do Kancjonału również kilkanaście psalmów w przekładzie Jana Kochanowskiego.

Sam wkład Artomiusza w powstanie śpiewnika ograniczył się do zebrania pieśni zakorzenionych już w tradycjach protestanckiej i katolickiej.

Są to teksty XVI-wieczne i starsze średniowieczne.

Często to przeróbki i tłumaczenia utworów łacińskich i niemieckich

Piotr Artomiusz był autorem przynajmniej jednej pieśni – numer CXVII „Panie, pokiż wżdam swey sprawiedliwości”.

Pierwsze litery kolejnych dwunastu zwrotek tej pieśni tworzą imię i nazwisko autora: PIOTR ARTOMIUSZ.

To tzw. akrostych.

Kancjonał toruński jest najpoważniejszym wkładem Torunia w polskie piśmiennictwo XVI wieku.

Odegrał również olbrzymia rolę w dziejach muzyki staropolskiej.

 

Artomiusz był również współautorem słownika łacińsko-niemiecko-polskiego pod tytułem Nomenclator (1591)

Nomenclator był wielokrotnie wznawiany i używany w szkołach Prus Królewskich.

Jako że układ jego był tematyczny, a nie alfabetyczny, pełnił rolę podręcznika i samouczka.

Joanna Kamper-Warejko

Pieśni pasyjne i wielkanocne w Kancjonale Piotra Artomiusza (Toruń 1601)

Toruń 2006

Sygnatura MAG TN 0994-38/3

 

Joanna Kamper-Warejko

Kancjonał Piotra Artomiusza – toruński wkład w piśmiennictwo XVI wieku

Folia Toruniensia
T. 7, s. 33-41

Sygnatura SIRr II/34t.7

 

Teresa Friedelówna

Poezja Jana Kochanowskiego w luterańskim kancjonale toruńskim

Rocznik Toruński
Tom 22 : 1994, s. 329-354

Sygnatura SIRr II/18t.22

 

Teresa Friedelówna

Pieśń Piotra Artomiusa w toruńskim kancjonale z 1601 r.

W: Polszczyzn regionalna Pomorza,
T. 5, s. 7-16

Sygnatura MAG 262191

 

Teresa Friedelówna

Z badań nad kancjonałem toruńskim

Prace Komisji Językoznawczej. T. 25.
Poznańskie Spotkania Językoznawcze. T. 1.
s. 136-143

Sygnatura MAG 262166

Marja  Sipayłłówna

hasło: Artomius (Krzesichleb) Piotr

Polski Słownik Biograficzny
T. 1, s. 168-169

Sygnatura  SIRi XVIa/1t.1

 

Stanisław Salmonowicz

Piotr Artomiusz (Krzesichleb) (1552-1609) – kaznodzieja luterański i pisarz

W: Wybitni ludzie dawnego Torunia
s. 45-49

Sygnatura SIRr IIIa/3a

 

Janusz Małłek

O Piotrze Artomiuszu, pastorze kościoła NMP w Toruniu i jego twórczości

Linguistica Copernicana
nr 2/ 2012, s. 37-50

Sygnatura MAG 06187-8

 

Leon Witkowski

Piotr Artomiusz
Przyczynek do Historii Toruńskich Kancjonałów Ewangelickich

Pomerania, R. IV : 1933, s. 43-64

Sygnatura MAG 65636

 

Karolina Smolarek

Piotr Artomiusz i jego kancjonał toruński z końca XVI wieku

Rocznik Toruński
Tom 41 : 2014, s. 169-186

Sygnatura SIRr II/18t.41

 

Krystyna Wyszomirska

Księgozbiór Piotra Artomiusza zachowany w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu

Folia Toruniensia, t. 2-3, s. 7-29

Sygnatura SIRr II/34z.2/3

 

hasło; Artomiusz Piotr (1552-1609)

Nowy Korbut – Bibliografia Literatury Polskiej
Piśmiennictwo Staropolskie, tom 2, s. 10-11

Sygnatura SIRi VB/4-t.2

 

Słowniki biograficzne Pomorzan z okresu II wojny światowej

Pomorzanie z okresu II wojny światowej zasługują na pamięć.

Wielu z nich aktywnie działało w konspiracji pomorskiej.

Wielu też poniosło śmierć z rąk niemieckich lub rosyjskich.

Słowniki biograficzne poświęcone zasłużonym w okresie wojny mieszkańcom Pomorza dostępne są w księgozbiorze podręcznym Informatorium Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu.

Słownik biograficzny konspiracji pomorskiej 1939-1945

Cz. 1 – 7

Toruń 1994 – 2013

Sygnatura SIRr IIIA/7

 

„Słownik biograficzny konspiracji pomorskiej 1939-1945” jest wydawany w Toruniu przez Fundację Generał Elżbiety Zawadzkiej (dawniej Fundacja „Archiwum Pomorskie Armii Krajowej”, Fundacja „Archiwum Pomorskie Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek”).

Kolejnych siedem tomów słownika ukazywało się pod redakcją:

  • Hanny Maciejewskiej-Marcinkowskiej
  • Elżbiety Zawackiej
  • Anny Zakrzewskiej
  • Elżbiety Skerskiej

Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej jest ważnym ośrodkiem myśli historycznej o dziejach konspiracji niepodległościowej na Pomorzu lat II wojny światowej.

Słownik utrwala i udokumentowuje czyny dokonane przez setki szeregowych żołnierzy i cywilnych działaczy konspiracji.

Słownik obejmuje konspirację na terenie Okręgu Pomorskiego Armii Krajowej, do którego należało Pomorze Gdańskie, ziemia chełmińska, ziemia michałowska, ziemia dobrzyńska i Kujawy.

Biogramy w słowniku są autorstwa zawodowych historyków, wykwalifikowanych współpracowników Fundacji, miłośników historii Pomorza, samych kombatantów.

Każdy tom zawiera hasła biograficzne od litery A do litery Z.

W sumie opublikowano już ponad 800 biogramów.

Zasłużeni Pomorzanie w latach II wojny światowej

Gdańskie, Towarzystwo Naukowe
Ossolineum

Gdańsk 1984

Sygnatura SIRr IIIA/4g

 

Szkice biograficzne zostały wydane w ramach Serii Popularnonaukowej „Pomorze Gdańskie”

Tom zawiera biogramy 43 osób:

  1. Antoni Antczak (oprac. Roman Wapiński)
  2. Mikołaj Arciszewski (oprac. Donald Steyer)
  3. Franciszek Bendig (oprac. Bogdan Chrzanowski)
  4. Leszek Biały (oprac. Tadeusz Jaszowski)
  5. Wacław Ciesielski (oprac. Włodzimierz Jastrzębski)
  6. Lucjan Cylkowski (oprac. Andrzej Gąsiorowski)
  7. Teodor Czecholiński (oprac. Andrzej Gąsiorowski)
  8. Józef Dambek (oprac. Andrzej Gąsiorowski)
  9. Stanisław Dąbek (oprac. Krzysztof Steyer)
  10. Franciszka, Helena, Jadwiga Deruckie (oprac. Elżbieta Zawacka)
  11. Monika Dymska (oprac. Elżbieta Zawacka)
  12. Zygmunt Felczak (oprac. Włodzimierz Jastrzębski)
  13. Alfons Flisykowski (oprac. Hanna Gąsiorowska)
  14. Stefan Frankowski (oprac. Ewa Madey)
  15. Józef Gierszewski (oprac. Krzysztof Steyer)
  16. Henryk Gruetzmacher (oprac. Bogdan Chrzanowski)
  17. Józef Gruss (oprac. Tadeusz Jaszowski)
  18. Stefan Guss (oprac. Tadeusz Jaszowski)
  19. Stefan Hensel (oprac. Bogdan Chrzanowski)
  20. Konstanty Jacynicz (oprac. Andrzej Gąsiorowski)
  21. Genowefa Jaworska (oprac. Elżbieta Zawacka)
  22. Klara Jeziorska (oprac. Elżbieta Zawacka)
  23. Tadeusz Kaube (oprac. Włodzimierz Jastrzębski)
  24. Juliusz Marcin Koszałka (oprac. Andrzej Gąsiorowski)
  25. Zygmunt Koźlikowski (oprac. Tadeusz Jaszowski)
  26. Halina Krzeszowska-Pietkiewiczowa (oprac. Elżbieta Zawacka)
  27. Stanisław Lesikowski (oprac. Bogdan Chrzanowski)
  28. Bernard Myśliwek (oprac. Andrzej Gąsiorowski)
  29. Rudolf Ostrihansky (oprac. Marian Woźniak)
  30. Paweł Piątkowski (oprac. Bogdan Chrzanowski)
  31. Leon Poeplau (oprac. Bernard Zakrzewski)
  32. Benedykt Porożyński (oprac. Andrzej Gąsiorowski)
  33. Józef Ratajczak (oprac. Bogdan Chrzanowski)
  34. Wojciech Rogaczewski (oprac. Henryk Mross)
  35. Leokadia Schaddach (oprac. Elżbieta Zawacka)
  36. Halina Stabrowska (oprac. Włodzimierz Jastrzębski)
  37. Henryk Sucharski (oprac. Andrzej Drzycimski)
  38. Franciszka Szablewska (oprac. Janina Mahrburg)
  39. Lubomir Szopiński (oprac. Lech Mokrzecki)
  40. Ignacy Szpunar (oprac. Ewa Madey)
  41. Augustyn Westphal (oprac. Krzysztof Steyer)
  42. Józef Wrycza (oprac. Józef Borzyszkowski)
  43. Władysława Zieleniewska (oprac. Elżbieta Zawacka)

Dwunastu z listy katyńskiej
Leśnicy i drzewiarze z Pomorza i Kujaw, ofiary Zbrodni Katyńskiej

Redakcja: Tadeusz Chrzanowski

Toruń 2014

Sygnatura SIRr IIIA/100

 

Polskie Towarzystwo Leśne Oddział w Toruniu i Okręgowa Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu są wydawcami bardzo obszernej publikacji.

Polecana książka składa się z czterech części.

Na wstępie Andrzej Leszek Szcześniak nakreślił czytelnikom historyczne tło Zbrodni Katyńskiej.

Następnie Tomasz Skowronek podał listę leśników zamordowanych wiosną 1940 roku i spoczywających na cmentarzach w Katyniu, Charkowie, Miednoje, Bykowni, Kuropatach.

Zasadniczą część pracy stanowi rozdział autorstwa Tadeusza Chrzanowskiego.

Składa się na niego 12 tytułowych biogramów zamordowanych leśników i drzewiarzy związanych z regionem kujawsko pomorskim.

  1. Bolesław Aleksander Błażewicz
  2. Edmund Drecki
  3. Władysław Kotula
  4. Adam Stefan Loret
  5. Szczepan Eugeniusz Łuczak
  6. Tadeusz Miśko
  7. Sobiesław Maria Kornel Mościcki
  8. Ignacy Nitkowski
  9. Franciszek Nowicki
  10. Edmund Bolesław Wróblewski
  11. Rudolf Leon Zacher
  12. Stanisław Zysnarski

Ostatnią część książki stanowi 14 wspomnień skreślonych dłońmi wdów katyńskich.

Wspomnienia dotyczą deportacji rodzin leśników, życia na zesłaniu albo w okupowanej Polsce, losów rodzin katyńskich w okresie PRL.

Książka zawiera specjalne podziękowania ks. Zdzisława Peszkowskiego (kapelana Rodzin Katyńskich) dla polskich leśników.

Monografię wieńczy relacja z uroczystości w Wierzchlesie w październiku 2013 roku, kiedy to leśnicy dokonali aktu posadzenia dębów pamięci na cześć ofiar Zbrodni Katyńskiej.

Jan Bochen
Adam Lewandowski

„Ci, co nie zawiedli”
Toruńscy nauczyciele i pracownicy oświaty w latach wojny i okupacji hitlerowskiej 1939-1945
Martyrologia

Sygnatura SIRr IIIA/95

 

Książka została wydana w Toruniu w 2013 roku przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację (Komisja Historyczna Zarządu Województwa) i Pracownię Sztuk Plastycznych.

Opracowanie poświęcone martyrologii nauczycieli toruńskich było przygotowywane od 1969 roku.

Pracę badawcze, źródłowe i dokumentacyjne prowadziła Komisja Historyczna Koła Nauczycielskiego Zarządu Oddziału Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Toruniu.

Ustalanie list aresztowanych, więzionych i pomordowanych trwało do 1984 roku.

Równolegle nad badaniami nad tomem poświęconym martyrologii przygotowywano również tom poświęcony wkładowi nauczycieli w walkę z okupantem, tajne nauczanie i udział w ruchu oporu oraz w odbudowę szkolnictwa po zakończeniu II wojny światowej.

Prace Komisji Historycznej Koła Nauczycielskiego ZBoWiD w Toruniu trwały 15 lat.

Pozostały po niej maszynopisy.

Jeden z nich odnalazła Elżbieta Wykrzykowska (dyrektor Biblioteki Pedagogicznej w Toruniu) i przekazała Alojzemu Lechowi Kowalskiemu (emerytowanemu nauczycielowi i dyrektorowi toruńskich szkół).

Alojzy L. Kowalski opracował zniszczony maszynopis, przepisał i dokonał wyboru tekstów.

Dzięki wsparciu Urszuli Polak (prezesa Oddziału Związku Nauczycielstwa Polskiego w Toruniu) udało się pozyskać dofinansowanie finansowe na publikację książki ze strony Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Gminy Miasta Toruń, Starostwa Powiatu Toruńskiego i Oddziału Związku Nauczycielstwa Polskiego w Toruniu.

Marian Łysiak

Szkice biograficzne wojennego pokolenia lekarzy toruńskich
1939-1945

Toruń 2001

Sygnatura SIRr IIIA/45

 

Marian Łysiak to wybitny badacz dziejów toruńskiej służby zdrowia.

Zanim przeszedł na emeryturę był lekarzem naczelnym Szpitala Dziecięcego.

W Informatorium dostępnych jest wiele jego publikacji:

  • Szkice biograficzne wojennego pokolenia lekarzy toruńskich 1939-1945, Toruń 2001 – sygnatura SIRr IIIA/45
  • Chirurgia toruńska w zarysie, Toruń 2006 – sygnatura SIRr XXVI/19
  • Sylwetki lekarzy toruńskich XIX i XX wieku, Toruń 2009 – sygnatura SIRr IIIA/85
  • 100-lecie Szpitala Miejskiego w Toruniu 1910-2010, Toruń 2010 – sygnatura SIRr XXVI/18
  • Neurologia dziecięca w Toruniu oraz wspierające ją dziedziny pokrewne i fundacje – sygnatura SIRr XXVI/22

„Szkice biograficzne wojennego pokolenia lekarzy toruńskich” otwiera przypomnienie dziejów toruńskiej służby zdrowia w okresie II Rzeczypospolitej.

Następnie autor omawia organizację służby zdrowia w okupowanym przez Niemców Toruniu.

Zasadniczą część opracowania stanowią biogramy 44 lekarzy podzielone na 4 cztery grupy:

„Pozostali w Toruniu”

  1. Jan Betlejewski
  2. Wanda Błeńska
  3. Anna Maria Dydyńska-Paszkowska
  4. Bernard Hinz
  5. Zofia Kordylewska
  6. Stefan Myszka
  7. Emil Swinarski
  8. Wacław Wrembel
  9. Bernard Zapałowski

„Ofiary wojny”

  1. Paweł Chojnacki
  2. Józef Czyżak
  3. Józef Antonii Dębski
  4. Jan Antoni Korczakowski
  5. Tadeusz Orzechowski
  6. Jan Pęski
  7. Kazimierz Tarnowski
  8. Władysław Trzaska
  9. Władysław Izydor Woysym-Antoniewicz

„W obozach koncentracyjnych i jenieckich”

  1. Władysław Balewski
  2. Stefan Bogusławski
  3. Leon Konkolewski
  4. Jan Kumelowski
  5. Marceli Łukowicz
  6. Mieczysław Mielżyński
  7. Marian Mroczkowski
  8. Jan Kanty Raszke
  9. Stanisław Witold Roman
  10. Marian Józef Skowroński
  11. Stefan Władysław Smoleński
  12. Eugeniusz Turyna

„Nękani przez okupanta”

  1. Tamara Berdziejew
  2. Henryk Chyrczakowski
  3. Zdzisław Dandelski
  4. Wieńczysław Doński
  5. Władysław Franciszek Goławski
  6. Maria Felicja Jachimowska
  7. Bogdan Jasiński
  8. Wojciech Jedlina Jacobson
  9. Bogumił Krippendorf
  10. Tymoteusz Marian Napiórkowski
  11. Leon Olszewski
  12. Zenon Ziółkowski
  13. Stanisław Zmyślony
  14. Marian Franciszek Żurawski

Szkice biograficzne zostały wydane przez Wydawnictwo Adam Marszałek.

Krzysztof Komorowski

Konspiracja pomorska 1939-1947. Leksykon

Wydawnictwo Novus Orbis

Gdańsk 1993

Sygnatura SIRr IIIA/17

Profesor, pułkownik Krzysztof Kwiatkowski jest wybitnym specjalistą w zakresie wojskowości i najnowszej historii Polski.

W Książnicy Kopernikańskiej dostępne są jego następujące publikacje:

  • Żołnierze żelaznych szlaków : wspomnienia polskich kolejarzy 1939-1945 / wybór i oprac. Janusz Gmitruk, Krzysztof Komorowski, Piotr Matusak, Warszawa 1988
  • Konspiracja pomorska 1939-1947 : leksykon / Krzysztof Komorowski, Gdańsk 1993
  • Armia Krajowa : dramatyczny epilog / red. nauk. Krzysztof Komorowski ; [Wojskowy Instytut Historyczny], Warszawa 1994
  • Armia Krajowa : rozwój organizacyjny / red. nauk. Krzysztof Komorowski ; Wojskowy Instytut Historyczny, Warszawa 1996
  • Armia Krajowa : szkice z dziejów Sił Zbrojnych Polskiego Państwa Podziemnego / pod red. Krzysztofa Komorowskiego ; aut. Andrzej Chmielarz [et al.], Warszawa 1999
  • Operacja „Burza” i Powstanie Warszawskie 1944 / pod red. Krzysztofa Komorowskiego ; aut. Wojciech Barański [at al.], Warszawa 2004

Leksykon „Konspiracja pomorska 1939-1947” obejmuje swoim zasięgiem chronologicznym okupację niemiecką, ale również okres powojenny po zajęciu Pomorza przez Armię Czerwoną, która wprowadziła sowiecki terror, zsyłki i represje.

W leksykonie znalazły się biogramy organizatorów, dowódców i najbardziej znanych konspiratorów.

Leksykon wymienia również polskie organizacje konspiracyjne, najważniejsze oddziały i grupy partyzanckie oraz opisy ważniejszych akcji bojowych, wywiadowczych i propagandowych.