Category Archives: Dziennikarstwo

Next Page

Zaproszenie na spotkanie z redaktorem Andrzejem Szmakiem w 50-rocznicę powstania „Nowości. Dziennika Toruńskiego”

Zaproszenie na spotkanie

Andrzej Szmak
redaktor naczelny „Nowości”
w latach 1990-1995

„Nowości” w latach przełomu
Fakty, mity, imaginacje

22 lutego 2018 – czwartek
godz. 18.00

Książnica Kopernikańska
Ul. Słowackiego 8

Toruński dziennik „Nowości” – rocznicę 50-lecia powstania tej toruńskiej popularnej gazety możemy obchodzić także w 2018 roku.

Pierwszy próbny numer gazety ukazał się 15 grudnia 1967 r.,
a ten regularny nr 1 datowany był na 30, 31 grudnia 1967 i 1 stycznia 1968.

 

Autorem charakterystycznej niebieskiej winiety – był toruński typograf i grafik Zygfryd Gardzielewski.

 

W pierwszym numerze życzenia redakcji zilustrowano także jego drzeworytem, to jego graficzna wizja miasta – na nim widnieje rok 1968, ale i napis Elana…

 

 

Warto przypomnieć, że był on współtwórcą kroju czcionki antykwy toruńskiej (z charakterystycznymi szeryfami – ale bez związku z dzikim zachodem), ale i pracownikiem Książnicy Miejskiej w Toruniu (która także zaistniała w sygnalnym numerze – jako najlepsza biblioteka w Polsce w konkursie Książka w budowaniu socjalizmu i pokoju).

 

 

 

 

Był szefem znakomitej Oficyny, która działała przy bibliotece, a w której powstało wiele pięknych druków – także bibliofilskich.

 

Ale nie tylko on w redakcji był bibliofilem, do grona zacnych komilitonów należeli także red. Stanisław Frankowski i Zefiryn Jędrzyński (który opisał początki dziennika w swej autobiografii wydanej przez Towarzystwo Miłośników Torunia: Było jak było : o młodości, redagowaniu „Nowości”, „Gazety Pomorskiej” polityce i przyjaźni.

 

 

 

Swoje refleksje dotyczące powstania gazety w czasach, kiedy „Nowości” pojawiły się w Toruniu, czyli w drugiej połowie lat 60-tych ubiegłego wieku, a prasa prawie w całości była kontrolowana przez partię za pośrednictwem koncernu RSW – w trakcie kolejnego Wieczoru Toruńskiego 22 marca o 18.00 przedstawi red. naczelny dziennika w latach 1990-1995 Andrzej Szmak – tytuł spotkania „Nowości” w latach przełomu. Fakty, mity, imaginacje.

Czy Jego relacja będzie zbieżna z tą w książce red. Z. Jędrzyńskiego?

Warto przyjść i posłuchać. Próbkę tego co nas czeka w czwartek można znaleźć w opublikowanym wywiadzie na portalu salonu24.pl (z Andrzejem Szmakiem rozmawiał Robert Kamiński).

https://www.salon24.pl/u/andrzej-szmak/836306,nowosci-50-lat-pozniej

Nowy dziennik i to jedyny w Polsce w mieście wówczas powiatowym, nie mógł się ukazać bez zgody wydziału prasy komitetu centralnego partii. A tam wpływy lokalnych watażków partyjnych nie sięgały. Z kolei bydgoskie instancje partyjne nigdy nie były zainteresowane rozwojem prasy w Toruniu. Miała nam wystarczyć „Gazeta Pomorska”, organ komitetu wojewódzkiego partii. Aby zatem toruńska gazeta mogła powstać, potrzebne było poparcie kogoś takiego jak pochodzący z Inowrocławia prominentny aparatczyk, sekretarz kc partii Stefan Olszowski. Tak się złożyło, że Olszowski miał w Toruniu kilku serdecznych kolegów z czasów młodości, zwłaszcza wśród lekarzy. Istnieją twarde dowody na to, że pomysł utworzenia w Toruniu lokalnej gazety codziennej narodził się podczas jednego z takich kameralnych spotkań z toruńskimi przyjaciółmi (…) ja się na naczelnego „Nowości” nie pchałem. Po prawie dwudziestu latach pracy w prestiżowych tytułach prasy warszawskiej z Toruniem łączyły mnie tylko wspomnienia i więzy rodzinne. Przeważyło poczucie obywatelskiego obowiązku i wsparcia w potrzebie młodej polskiej demokracji, do czego gorąco mnie namawiał w czasie podróży ekspresem „Kujawiak” ówczesny poseł i późniejszy senator Jan Wyrowiński.

O samym spotkaniu w oddzielnej relacji.

Wieczory Toruńskie – Szczepan Wierzchosławski, Tomasz Krzemiński – Wokół Gazety Toruńskiej (1867-1921)

 

prof. Szczepan Wierzchosławski
dr Tomasz Krzemiński

Wokół Gazety Toruńskiej
1867-1921

Dyskusja

14 grudnia 2017

Książnica Kopernikańska w Toruniu

Towarzystwo Miłośników Torunia i Książnica Kopernikańska w Toruniu wróciły do współpracy przy organizacji cyklu spotkań popularnonaukowych „Wieczory Toruńskie” poświęconych dziejom miasta i ludzi Torunia.

Spotkania organizowane są przez dr Katarzynę Tomkowiak – sekretarz ToMiTo i starszego kustosza Książnicy Kopernikańskiej.

W czwartek 14 grudnia o godz. 18.00 gośćmi Ksiąznicy byli prof. dr hab. Szczepan Wierzchosławski i dr Tomasz Krzemiński z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk.

Spotkanie zorganizowano z okazji 150-rocznicy powstania Gazety Toruńskiej.

Prelegenci nakreślili szerokie tło rozwoju prasy w XIX wieku, w tym zwłaszcza w zaborze pruskim.

Dokładnie opisano przygotowania i uruchomienie redakcji Gazety Toruńskiej.

Nr 1 – Gazeta Toruńska – 1 stycznia 1867
Źródło: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa

Bohaterami wykładu byli:
– Franciszek Tadeusz Rakowicz – pierwszy redaktor gazety
– Józef Buszczyński – drukarz i wydawca gazety
– Sylwester Buszczyński – drukarz i wydawca
– Ignacy Danielewski – redaktor naczelny
– Jan Brejski – redaktor naczelny, drukarz i wydawca gazety

Były to postacie wybitne, angażujące się w życie społeczne i polityczne.

Wykładowcy wyjaśnili jaki był profil czasopisma i jego cena.

Omówiono przyczyny kryzysów jakie spotykały Gazetę Toruńską i dramatyczne spadki nakładu.

Bardzo ciekawe były rozważania na temat ducha pozytywizmu i pracy organicznej twórców gazety.

Na sporach w redakcji związanych z elitarnością lub ludowością czasopisma, na temat współpracy z duchowieństwem albo trzymaniu się laickości gazety.

Kontrowersje wśród społeczności polskiej budziły również ambicje polityczne redaktorów, które podważały tradycyjną rolę konserwatywnego ziemiaństwa.

18 stycznia 1920 – Gazeta Toruńska

Przedstawiono środki zaradcze jakie podejmowali kolejni redaktorzy związane ze zmianą charakteru gazety i jej rozpowszechnianiem wśród ludu.

Rozmawiano również o polskich konkurentach gazety – „Pielgrzymie” wydawanym w Pelplinie i o fenomenie „Gazety Grudziądzkiej” wydawanej przez Wiktora Kulerskiego, która osiągnęła ponad 100-tysięczny nakład.

Bardzo ciekawe były rozważania na temat cenzury działającej w państwie pruskim, o procesach prasowych, rujnujących karach finansowych.  o ciężkiej doli tzw. redaktora odpowiedzialnego, który etatowo odsiadywał wyroki więzienia, nie rzadko nawet kilkuletnie.

Siła Gazety Toruńskiej była tez odzwierciedleniem siły gospodarczej Polaków w Toruniu, którzy stanowili mniejszość mieszkańców miasta i to mniejszość uboższą.

Słuchacze dowiedzieli sie również wielu ciekawostek na temat techniki drukarskiej, zmianach jakie zachodziły w drukarniach, przechodzeniu od prasy ręcznej do cylindrycznych maszyn rotacyjnych.

Wykład wywołał duże zainteresowanie.

Publiczność żywo reagowała na przekazywane wiadomości i włączała się do dyskusji.

Wykładowi towarzyszyła również wystawa.

Zaprezentowano na niej unikatowe przedmiotu ofiarowane Książnicy Kopernikańskiej przez rodzinę państwa Buszczyńskich, wieloletnich właścicieli Drukarni Nakładczej i wydawców Gazety Toruńskiej.

Na wystawie można było obejrzeć rodzinne pamiątki związane z Józefem Buszczyńskim i Sylwestrem Buszczyńskim, stare fotografie przedstawiające rodzinę za stołem w ogrodzie, w salonie na spacerze.

Zaprezentowano stare czcionki i stemple z drukarni, kasztę z justunkiem, winkielak, czyli wierszownik do ręcznego składania wierszy z czcionek.

Można było poznać stare dokumenty takie jak:
– koncesję dla Józefa Buszczyńskiego na założenie drukarni w Toruniu wydaną przez Królewską Regencję w Kwidzynie w 1866 roku
– zaświadczenie królewskiej Komisji Egzaminacyjnej dla Drukarzy, ze Józef Buszczyński zdał egzamin i może samodzielnie prowadzić zakład drukarski z 1866 roku
– pismo Józefa Buszczyńskiego do Magistratu Torunia , zawiadamiające o uruchomieniu drukarnia z 1866 roku
-pozwolenie policji na umieszczenie szyldu nad drukarnią

Oczywiście na wystawie zaprezentowano również oryginalne numery Gazety Toruńskiej.

 

Wszyscy uczestnicy „Wieczorów Toruńskich” otrzymali na pamiątkę odbitki wykonane z oryginalnych stempli Drukarni Nakładczej Buszczyńskich.

 

 

Franciszek Tadeusz Rakowicz (1839-1878) – pierwszy wydawca „Gazety Toruńskiej”

Tygodnik Ilustrowany, 1879, nr 172, Sygnatura KM 01092

Franciszek Tadeusz Rakowicz urodził się 1 czerwca 1839 roku w Golejewku koło Rawicza w Wielkopolsce.

Jego ojciec był nauczycielem i autorem bardzo popularnego polskiego elementarza „Nauka czytania i pisania”, który miał ponad sto wydań.

Franciszek Tadeusz Rakowicz ukończył gimnazjum w Poznaniu.

Studiował medycynę w Berlinie.

W 1862 roku uzyskał stopień doktora medycyny, ale nigdy nie praktykował.

 

 

Poświęcił się dziennikarstwu i publicystyce gospodarczej.

Był redaktorem „Nadwiślanina” w Chełmnie oraz „Dziennika Poznańskiego”.

Jednocześnie uczył się drukarstwa i księgarskiego fachu w Lipsku w wydawnictwie Brockhausa.

 

Gazeta Toruńska, 1867, nr 1, Mikrofilm M 523

1 stycznia 1867 roku stanął na czele nowo powstałej „Gazety Toruńskiej”.

Jej siedziba mieściła się pod adresem Rakowicza na ul. Żeglarskiej 105 (dziś 10).

W stopce gazety było napisane pisało:
„Nakładem F. T. Rakowicza w Toruniu – Druk J. Buszczyńskiego w Toruniu”.

„Gazeta Toruńska” była pierwszym dziennikiem wydawanym w Toruniu.

Publikacje Rakowicza dotyczył z jednej strony spraw gospodarczych.

Z drugiej strony był on orędownikiem emancypacji kobiet.

 

Rakowicz w Toruniu spędził 7 lat.

W 1870 roku założył w Toruniu Towarzystwo Pomocy Naukowej dla Dziewcząt Polskich.

Był też założycielem Spółki Pożyczkowej oraz Towarzystwa Przemysłowego.

Oryginał : Biblioteka Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk; skan Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa

Oprócz wydawania „Gazety Toruńskiej” Franciszek Tadeusz Rakowicz parał się też księgarstwem.

Jego księgarnia przy ul. Żeglarskiej 10 wydawała książki i prowadziła wypożyczalnię książek.

Księgarnia Rakowicza wydała około 30 książek.

Zasłynęła wydawanym przez pięć lat książkowym „Kalendarzem polskim”.

W „Gazecie Toruńskiej” publikował również własne teksty literackie – opowiadania:
– „Szatan na pokucie”
– „Karol”

 

Zajmował się też tłumaczeniami:
– John Stuart Mill – Poddaństwo kobiet
– Fanny Lewald – O emancypacji kobiet

W 1872 roku jako pierwszy Polak został wybrany do Rady Miejskiej Torunia.

W Toruniu też ożenił się w 1871 roku z mieszkanką naszego miasta Jadwiga Pomorską.

Toruń opuścił w 1873 roku, kiedy to objął funkcje dyrektora Banku Włościańskiego w Poznaniu, za wstawiennictwem jego fundatora hrabiego Jana Działyńskiego z Kórnika.

Rakowicz okazał się bardzo dobrym finansistą – ocalił i rozwinął działalność Banku Włościańskiego w czasie, gdy Wielkopolskę ogarnęła fala bankructw i upadłości banków.

Co więcej pomagał zakładać innym towarzystwa pożyczkowe i kasy oszczędnościowe.

Jego najważniejsza książka dotyczyła też ekonomii: „Kupiec i przemysłowiec, jakim warunkom powinien uczynić zadość i jakie okoliczności uwzględnić, gdy zamierza się osiedlić?”.

Między innymi dzięki zabiegom Franciszka Tadeusza Rakowicza utworzono w Poznaniu Teatr Polski.

Również w Poznaniu wybrano go do Rady Miejskiej.

Zmarł młodo, mając 39 lat – 28 sierpnia 1878 roku w Poznaniu.

Po śmierci męża, jego żona wróciła do Torunia i prowadziła samodzielnie księgarnie, założoną przez Rakowicza.

Tadeusz Zakrzewski

Rakowicz Franciszek Tadeusz

W: Toruński Słownik Biograficzny
Tom 1, s. 212-213

Sygnatura SIRr IIIA/12t.1

 

Zygmunt Celichowski

Dr Franciszek Tadeusz Rakowicz

Tygodnik Ilustrowany, 1879, nr 172-173

Sygnatura  KM 01092

 

„Dr. Franciszek Rakowicz”

Gazeta Toruńska
1878, nr 198, s. 3-4

Mikrofilm M 523

 

 

„Franciszek Tadeusz Rakowicz”

Lech
1879, nr 31-33

Sygnatura WF 3847

 

 

Dr. Franciszek Tadeusz Rakowicz założyciel „Gazety Toruńskiej”

Słowo Pomorskie
25 grudnia 1938, nr 295
s. 9

Mikrofilm M 1018

 

Szczepan Wierzchosławski

Franciszek Rakowicz (1839-1878)

W: Wybitni ludzie dawnego Torunia
s. 227-230

Sygnatura SIRr IIIA/3a

 

Szczepan Wierzchosławski

Franciszek Tadeusz Rakowicz

W: Zasłużeni ludzie Pomorza Nadwiślańskiego z okresu pruskiego

s. 180-183

Sygnatura SIRr IIIA/4e

 

Jerzy Długosz

Słownik dziennikarzy regionu pomorsko-kujawskiego

Bydgoszcz 1988

Sygnatura SIRr IIIA/16

 

Marian Łysiak, Kazimierz Przybyszewski

Sylwetki lekarzy toruńskich XIX i XX wieku

Toruń 2009

Sygnatura SIRr IIIA/85

 

Tadeusz Zakrzewski

Rakowicz Franciszek Tadeusz

Polski Słownik Biograficzny
Tom XXX, s. 505-506

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.30