Jesteś tutaj:

Kategoria: Plany i widoki Torunia

Katarzyna Kluczwajd

Trzy albumy widoków Torunia
(XVIII-XIX w.) – zaginione, zapomniane

25 czerwca 2014 r.

Książnica Kopernikańska w Toruniu

Tegoroczne obchody Święta Miasta Książnica Kopernikańska postanowiła uświetnić, inaugurując nowy cykl spotkań z mieszkańcami i miłośnikami Torunia pod nazwą
„Toruń miasto zabytków”.

Cykl poświęcony będzie toruńskim zabytkom, ale ukazanym w odmienny sposób niż,  zwiedzającym Toruń licznym wycieczkom turystów.

Przedstawimy zabytki nieobecne, utracone w czasie II wojny światowej, zniszczone w okresie powojennym, zapomniane oraz budzące spory i kontrowersje.

Cykl spotkań organizuje znana i ceniona toruńska historyk sztuki, autorka wielu publikacji i popularyzatorka wiedzy o naszym mieście Katarzyna Kluczwajd.

Katarzyna Kluczwajd otworzyła cykl prelekcją „Trzy albumy widoków Torunia
(XVIII-XIX w.) – zaginione, zapomniane”
.

Bohaterami prezentacji byli trzej autorzy wedut z widokami Torunia:
– Johann Michael Wachschlager
– Karl Alberti
– Theodor Eduard Radtke

Ich rysunki, akwarele i gwasze znajdowały się przed II wojną światową w zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu.

W okresie okupacji Niemcy wykonali kopie fotograficzne tych dzieł, a także kopie malarskie niektórych z nich.

Pod koniec wojny zbiory Muzeum zostały wywiezione z Torunia.

Część z nich odnalazła się w Wyrzysku (powiat pilski), część zaś w Grasleben w Dolnej Saksonii,

Całością wywózki zbiorów toruńskich kierował Adolf Schwammberger – kierownik Urzędu Kultury Torunia i jednocześnie dyrektor Muzeum.

Niestety wiele zbiorów muzealnych wywiezionych do Niemiec nie wróciło już do Torunia.

Zaginęły również  oryginały prac Wachschlagera, Albertiego i Radtkego, które znamy dziś tylko z kopii fotograficznych, jakie znajdują się w zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu.

Katarzyna Kluczwajd zaprezentowała zebranym:
– 5 rysunków Wachschlagera powstałych w latach 70-tych i 80-tych XVIII wieku
– 13 akwarel Albertiego powstałych około 1793 roku
– 9 gwaszy Radtkego stworzonych w latach 1847-1850

Prace tych autorów są przykładem wedut, czyli panoram i widoków miast.

Ten rodzaj malarstwa był bardzo popularny w Europie (zwłaszcza we Włoszech) w latach 1750-1850.

Turyści odwiedzający zabytkowe miasta, chętnie kupowali weduty na pamiątkę.

Współcześnie dzieła te mają również wymiar poznawczy i dokumentalny, abstrahując od ich wartości artystycznej.

Johanowi Michaelowi Wachschlagerowi zawdzięczamy na przykład widok kościoła św. Ducha bez wieży i widok Pałacu Gereta, który znajdował się w miejscu obecnej Poczty Głównej.

Karl Alberti pozostawił wiele wizerunków mostu wiślanego, w tym widok jego zwodzonego przęsła.

On również przedstawił najstarszy pomnik Torunia – czyli figurę Najświętszej Marii Panny, jaka została ustawiona obok katedry św. Janów zaraz po tumulcie toruńskim.

Alberti malował często Podgórz, zamek dybowski i stojący obok kościół św. Mikołaja.

Natomiast Theodor Eduard Radtke pozostawił po sobie gwasz, przedstawiający stojące obok siebie dwie Krzywe Wieże.

Druga krzywa wieża istniała do lat 60-tych XIX wieku.

Radtke namalował również kaplicę św. Katarzyny, która istniała na miejscu dzisiejszego Kościoła Garnizonowego.

To tylko drobne przykłady informacji jakie można odczytać ze starych widoków Torunia.

Katarzyna Kluczwajd szczegółowo omówiła każdy prezentowany widok miasta.

Wszyscy licznie zgromadzeni z ciekawością wysłuchali prelekcji, przynoszącej unikatowe wiadomości, których nie można wyczytać w żadnych książkach.

Spotkanie było bardzo udane.

Wszyscy czekamy na kolejne, które zostanie zorganizowane po wakacjach.

Roman Such

Bydgoskie Przedmieście sprzed lat
– z rodzinnych albumów torunian

23 maja 2014

Książnica Kopernikańska w Toruniu

Święto Bydgoskiego Przedmieścia 2014

W ramach tegorocznego Święta Bydgoskiego Przedmieścia odbyło się w Książnicy Kopernikańskiej w piątek 23 maja 2014 roku spotkanie ze znanym redaktorem „Nowości” Romanem Suchem pod hasłem „Bydgoskie Przedmieście sprzed lat – z rodzinnych albumów torunian”.

Spotkanie zorganizowała i prowadziła Katarzyna Kluczwajd – autorka wielu książek poświęconych kulturze i sztuce Torunia.

Wszyscy uczestnicy spotkania otrzymali zestaw 12 pocztówek ufundowanych przez Stowarzyszenie Historyków Sztuki – Oddział w Toruniu, przedstawiających nasze miasto i jego mieszkańców w okresie międzywojennym.

Redaktor Roman Such związany jest z Nowościami’ od blisko 30 lat, a wcześniej z dwutygodnikiem „Elana”.

Od 15-stu lat prowadzi on bardzo popularną rubrykę „Album Rodzinny”.

Rubryka opiera się na współpracy z czytelnikami, którzy publikują na łamach gazety swoje wspomnienia i fotografie, wykonane przy okazji chrzcin, ślubów, wizyt przyjaciół, wycieczek.

Fotografie odnalezione w rodzinnych albumach, pochodzą nawet sprzed 50-ciu i 100 lat.

Dokumentują przy okazji wygląd dawnego Torunia, stroje jego mieszkańców, obchody państwowych uroczystości, weekendowe rozrywki torunian.

„Rodzinny Album Nowości” zaczął się ukazywać 5 marca 1999 roku.

Do 12 listopada 1999 roku publikowany był w piątkowym wydaniu „Nowości”.

Po 4-letniej przerwie rubryka „Album Rodzinny” powróciła 8 listopada 2003 roku już na stałe do sobotniego wydania dziennika.

Co tydzień w rubryce prezentowana jest inna historia.

„Album Rodzinny” przyczynił się do ocalenia nie tylko unikalnych fotografii, ale również opowieści setek już torunian o przeszłości ich rodzin, miasta i kraju.

W Książnicy Kopernikańskiej spotkali się sympatycy i wierni czytelnicy „Albumu Rodzinnego”, nierzadko bohaterowie zamieszczanych w nim wspomnień i zdjęć.

Redaktor Roman Such zaprezentował wiele fotografii przedstawiających przedwojenne Bydgoskie Przedmieście.

Obejrzeliśmy:

  •  zdjęcia żołnierzy z jednostki baloniarzy,
  •  zdjęcia robione z balonów,
  •  zdjęcia hali balonowej,
  •  zdjęcia żołnierzy z jednostki saperów,
  •  zdjęcia nieistniejących już aż dwóch toruńskich pomników saperów,
  •  zdjęcia żołnierzy z jednostki lotniczej,
  •  zdjęcia niezwykłego aeroplanu – wiatrakowca,
  •  zdjęcia Parku Miejskiego,
  •  zdjęcia ulicy Mickiewicza,
  •  zdjęcia willi, kamienic i domów,
  •  zdjęcia piekarni,
  •  zdjęcia z katastrofy lotniczej, która zdarzyła się nad parkiem,
  •  zdjęcia znad Wisły,
  •  zdjęcia portu Zimowego,
  •  zdjęcia restauracji Esplanada i Tivoli,
  •  zdjęcia z fabryki lodów,
  •  zdjęcia żeńskiego Liceum i Gimnazjum im. Królowej Jadwigi
  •  zdjęcia sklepu rzeźnickiego
  •  zdjęcia jeńców australijskich z Glinek
  •  zdjęcia „Grzybka” – zabytkowej wiaty parkowej
  •  zdjęcia tramwajarzy i tramwajów
  •  zdjęcia makiety okupacyjnego pomnika Mikołaja Kopernika
  •  zdjęcia stadionu żużlowego

Prelegent opisywał ciekawie historię każdej z prezentowanych fotografii.

W spotkaniu aktywny udział wzięli również goście.

Opowiadali swoje rodzinne historie, upamiętnione na fotografiach, jakie opublikowali w „Albumie Rodzinnym”.

Spotkanie zakończyło się wspólną zbiorową fotografią, na schodach przed wejściem do Książnicy Kopernikańskiej.

Dokładna relacja z imprezy wraz z bogatą fotograficzną dokumentacją, została opublikowana 31 maja 2014 roku w Nowościach”.

Agata Rissmann

Panoramy Torunia
– miasta hanzeatyckiego

Prelekcja z pokazem

Muzeum Okręgowe w Toruniu

7 maja 2014 roku

 

Z okazji 10-lecia członkowska Polski w Unii Europejskiej Muzeum Okręgowe w Toruniu przyłączyło się do ogólnopolskiej akcji „Dni Otwartych Funduszy Europejskich” i udostępniło bezpłatnie swe obiekty objęte projektem „Toruń – Hanza nad Wisłą”.

Oprócz bezpłatnego zwiedzania muzeum zaoferowało również szereg prelekcji, spotkań, pokazów i warsztatów, które odbywały się w Domu Eskenów i w Ratuszu Staromiejskim.

Wśród nich niezwykle ciekawa okazała się prelekcja i pokaz Agaty Rissmann – „Panoramy Torunia – miasta hanzeatyckiego”.

Impreza odbyła się w Sali Królewskiej Ratusza Staromiejskiego.

Sala nosi miano „królewskiej”, choć nie jest wcale największą salą ratusza (tą jest Sala Mieszczańska).

Za to w Sali Królewskiej zatrzymywali się w czasie swych pobytów w Toruniu polscy królowie.

Poza tym właśnie w tej sali 17 czerwca 1501 roku zmarł król Polski Jan Olbracht.

Kolejnym powodem nazwy jest fakt, że w sali tej podziwiać można najstarszy poczet królów i książąt polskich – starszy od dzieł Marcello Bacciarellego i Jana Matejki.

Poczet liczy 24 wizerunki.

Portrety władców powstawały między 1645 a 1828 rokiem na zamówienie Rady Miasta Torunia.

W Sali Królewskiej oglądać również można niezwykle piękne drzwi zdobione techniką intarsji oraz barokowe meble zdobione intarsją i inkrustacją.

Intarsja polega na zdobieniu powierzchni różnymi gatunkami drewna, natomiast inkrustacja wykorzystuje również przy zdobieniu mebli kość słoniową, masę perłową, złoto i szlachetne kamienie.

Słuchacze dowiedzieli się wielu szczegółów na temat Hanzy – najsłynniejszego związku miast Europy Północnej.

Hanza powstała w 1243 roku z inicjatywy Lubeki i istniała aż do 1669 roku.

Toruń stał się członkiem Hanzy już w 1280 roku.

W Ratuszu Staromiejskim znajdowało się archiwum Hanzy pruskiej.

Dzięki udziałowi w europejskim handlu Toruń stał się jednym z najzamożniejszych miast Państwa Zakonu Krzyżackiego, a potem Rzeczypospolitej.

Toruń handlował miedzy innymi  suknem flamandzkim, woskiem, futrami, zbożem, słowacką miedzią.

Zdobyte środki finansowe pozwoliły miastu na finansowanie wojsk zaciężnych i wykupywanie krzyżackich zamków w czasie wojny trzynastoletniej.

W zamian za poparcie królowie polscy odwdzięczali się Toruniowi przywilejami.

Miasto rozwijało się a o jego wyglądzie informują nas zachowane w Muzeum Okręgowym w Toruniu panoramy miasta.

Najstarszy widok Torunia znajduje się jednak w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny przy ulicy Franciszkańskiej.

Pochodzi z 1594 roku i jest widoczne na obrazie „Chrzest Chrystusa w Jordanie” na epitafium Macieja Neissera.

W Muzeum Okręgowym w Toruniu zachowało się wiele nowożytnych wizerunków Torunia, spośród których można wymienić na przykład:

  • widok perspektywiczny w 1631 roku – autor Jacob Hoffmann
  • widok perspektywiczny w 1641 roku – autor Matthäus Merian Starszy
  • wkroczenie Szwedów w 1655 roku – autor Eric Dahlberg
  • plan oblężenia w 1658 roku – autor Willem Swidde
  • plan oblężenia w 1658 roku – autor Gabriel Bodenehr
  • widok perspektywiczny z 1684 roku – autor Christian Daniel Pietesch
  • plan miasta z 1703 roku – autor Carl Albrecht
  • plan oblężenia w 1703 roku – autor Johann Lithen

Niezwykłą pamiątką był również album Georga Friedricha Steinera z 1744 roku, który zawierał około 125 rysunków z widokami miasta i poszczególnych miejskich budynków.

Niestety „Album Steinera” zaginął w czasie II wojny światowej i do naszych czasów przetrwały tylko jego fotokopie.

Zachował się natomiast w Muzeum Okręgowym w Toruniu anonimowy album z 1756 roku z 43 rysunkami architektonicznymi wzorowanymi na dziele Steinera – tak zwany  „Album Pseudo-Steinera”.

Wszystkie zachowane panoramy, plany i widoki Torunia zostały szczegółowo omówione w czasie prelekcji.

Można było poznać historię prezentowanych rysunków, miedziorytów, akwafort, obrazów oraz historię ich twórców.

Szczegółowo analizowano widoczne na panoramach fortyfikacje, kościoły, inne budynki i ich losy.

Wiele z przedstawionych obiektów już nie istnieje, tym cenniejsze stają się zachowane w zbiorach muzealnych widoki dawnego Torunia.

Do góry

Skip to content