Category Archives: Toruń

Previous Page · Next Page

100 lat PCK w Toruniu i na Pomorzu

24 X 2019 w Książnicy Kopernikańskiej odbył się Wieczór Toruński i podniosła uroczystość z okazji „100 lat PCK w Toruniu i na Pomorzu”.

 

Członkowie najstarszej polskiej organizacji humanitarnej wchodzącej w skład Międzynarodowego Ruchu Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca świętowali w Toruniu w swym gronie, ale i wraz ze swymi parterami i przyjaciółmi.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zwołano 18 stycznia 1919 naradę wszystkich istniejących na ziemiach polskich organizacji kierujących się w działaniu ideałami Czerwonego Krzyża.

Organizacje te podczas narady odbywającej się pod patronatem Heleny Paderewskiej utworzyły Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża (PTCK).

 

W Toruniu był to czas pracy spontanicznej i bez ram statutowych – lata 1918-1919, opisała je Helena Piskorska (wówczas red. toruńskiego pisma „Żebraczek Bezdomnych”).  W mieście już 1918 celem niesienia pomocy ofiarom I wojny światowej, powstała Polska Opieka Czerwonego Krzyża (POCK). Opieka uruchomiła stacje żywnościowe (także na terenie Dworca Głównego), schroniska i pomoc medyczną. Współpracowano wówczas z polską Radą Żołnierską, którą reprezentował m.in. Ludwik Makowski, pomagała ofiarnie i Wanda Szuman (cała rodzina Szumanów i Piskorskich wykazała się ogromną ofiarnością). Bazowano na ofiarności publicznej. POCK 18 I 1919 przekształciła się w PTCK, Oddział w Toruniu.

Pierwszoplanowym zadaniem Towarzystwa było rozszerzenie działalności na całe Pomorze. Porozumienie między organizacjami poszczególnych miast i powiatów nastąpiło na Zjeździe Delegatów 24 II 1920: „(…) gdzie się rozgrywała główna akcja czerwonokrzyska. Otóż biura Okręgu i Oddziału miejscowego [toruńskiego], a także gospoda żołnierska mieściły się w pokojach parterowych gmachu, zwanego „Muzeum”, przy ul. Wysokiej [12 ob. 16], który (…) zajmuje Książnica Miejska im. Kopernika. W sali, gdzie dziś nikt nie mąci ciszy magazynu bibliotecznego, wrzała wtedy najistotniejsza praca. Tam przyjmowano dary, pakowano paczki, udzielano porad i wyjaśnień, pisano i czytano rodzinom listy z frontu. Przeszło tędy wiele łez i bólu, przeszło wiele ofiarności i miłosierdzia”. (I dziś może PCK liczyć na Książnicę, aktualnie Książnicę Kopernikańską).

Na zjeździe zadecydowano o utworzeniu Okręgu Pomorskiego PTCK, którego siedzibą stał się nasz Toruń. Pierwszym prezesem nowopowstałej organizacji został Zdzisław Dandelski (1919-1920), a jego następczynią została Helena Steinbornowa (1921-1923). W latach 1920-1928 liczba oddziałów PCK na Pomorzu wahała się w granicach od 20-40. A członkowie Polskiego Czerwonego Krzyża, (nowa nazwa obowiązywała od 1927), w mieście i woj. pomorskim podjęli różnorodną działalność m.in. szkolono siostry pogotowia sanitarnego, organizowano i szkolono drużyny ratowniczo-sanitarne, ratowników rzecznych (pracowali nad Wisłą w Toruniu i Grudziądzu) i morskich, zorganizowano pogotowie drogowe. Ustawa o zmianie granic województw (1938) zakończyła okres działalności Okręgu Pomorskiego na terenie kilku województw. Od tego momentu kompetencje PCK obejmowały tylko teren województwa pomorskiego, a dokładniej obszar wojskowy w granicach VIII DOK.

Nie tylko Książnica toruńska od lat była przyjacielem braci z PCK, także Towarzystwo Miłośników Torunia – zarówno dziś, kiedy prezes prof. Krzysztof Mikulski, był szefem Honorowego Komitetu Organizacyjnego tego pięknego jubileuszu, i został zasłużenie uhonorowany medalem. Ale i w czasach II RP, ówczesny prezes ToMiTo, dr Antoni Ryniewicz był zaangażowany w pracę czerwonokrzyską, otrzymał za swą pracę Honorową odznakę PCK. Miasto pamięta o Jubilatce, pośród toruńskich ulic znajdziemy i ulicę PCK, czy rondo/plac Honorowych Dawców Krwi.

 

Okolicznościową wystawę, pod tym samym tytułem co wieczór, która towarzyszyła imprezie, będzie można zobaczyć jeszcze do końca roku w holu biblioteki. A tam m.in. o tym, że w 1921 gen. Józef Haller powołał Koła Młodzieży PCK – czym zapoczątkował Ruch Młodzieżowy Polskiego Czerwonego Krzyża, który działa nieprzerwanie i integralnie z PCK.

Doskonałym przykładem działającego w okresie II RP takiego koła na Pomorzu jest koło szkolne PCK z Grzywny (pow. toruński). 1 IX 1933 w Publicznej Szkole Powszechnej im. Franciszka Żwirki w Grzywnie rozpoczęła pracę nauczycielka Janina Sakrajda, która od tr. do 1939 prowadziła zajęcia dla najmłodszych dzieci popularyzujące ideę PCK. W sumie do tego koła szkolnego PCK przystąpiło ok. 30 % uczniów tej szkoły. (J. Sakrajda to późniejszy żołnierz AK, ps. konspiracyjny „Hanka”, nauczycielka klas początkowych w Grzywnie i Toruniu, prowadziła również tajne nauczanie w Toruniu).

Na wystawie także ciekawa kolekcja dokumentów życia społecznego (DŻS), ze zbiorów obecnego Oddziału Rejonowego PCK w Toruniu (okolicznościowe medale, odznaki, pocztówki, kalendarzyki, breloczki itp.), czy materiały z zakładowych toruńskich kół PCK, i Klubów Honorowych Dawców Krwi.

 

Serdecznie zapraszamy.

dr Katarzyna Tomkowiak

Mirosław A. Supruniuk – Archiwum i Muzeum Emigracji w Toruniu : 25 lat starań o ochronę dziedzictwa kulturowego emigracji polskiej

 

Mirosław A. Supruniuk

Archiwum i Muzeum Emigracji w Toruniu
25 lat starań o ochronę dziedzictwa kulturowego emigracji polskiej

Wydawca: Uniwersytet Mikołaja Kopernika

Toruń 2018

Sygnatura SIRr XXIXb/39

Autorem książki jest dr hab. Mirosław A. Supruniuk twórca Archiwum Emigracji.

Opisuje on w swoich wspomnieniach niezwykle ciekawą historię powstania Archiwum Emigracji.

Przeczytamy o jego zainteresowaniu literaturą emigracyjną jeszcze przed 1989 rokiem i o pierwszych wyjazdach do Londynu i Paryża po 1990 roku.

Tam spotykał się i rozmawiał z niezwykłymi ludźmi:

  • Stefania Kossowską – ostatnią redaktorką londyńskich „Wiadomości”
  • Karoliną Lacnckorońską
  • Edwardem Raczyńskim
  • Januszem Kowalewskim
  • Krzysztofem Muszkowskim
  • Janem Badenim
  • Zdzisławem Broncelem
  • Niną Karsov
  • Jerzym Giedroyciem – redaktorem paryskiej „Kultury”
  • Zofią Hertz
  • Olgą Scherer
  • Janem Lebensteinem
  • Władysławem Żeleńskim
  • Zofią Romanowicz
  • Kazimierz Romanowiczem – właścicielem księgarni polskiej „Libella” i Galerie Lambert

W 1993 roku Stefania Kossowska postanowiła przekazać Uniwersytetowi Mikołaja Kopernika w Toruniu najcenniejsze na emigracji archiwum literackie, czyli dokumentację redakcyjną tygodnika „Wiadomości”.

W tym samym roku również Jerzy Giedroyć postanowił przekazać do Torunia księgozbiór Józefa Czapskiego, przechowywany w siedzibie „Kultury” w Maisons-Laffitte.

Również w 1993 roku Kazimierz Romanowicz zamknął swoją księgarnię i galerię, które działały w Paryżu od 1946 roku i wszystkie dokumenty związane z ich działalnością powierzył Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu.

Archiwum Emigracji było tworzone na początku przez trzy osoby: Mirosława i Annę Supruniuków oraz Joannę Krasnodębską.

Stanowi obecnie pracownię w Bibliotece Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

 Archiwum Emigracji gromadzi spuścizny pisarzy, publicystów, wydawców, ludzi nauki i artystów emigracyjnych, ich księgozbiory, archiwa redakcji czasopism, oficyn wydawniczych i księgarskich oraz instytucji kulturalno-społecznych działających na emigracji w XX wieku.

Archiwum pozyskało już ponad 300 kolekcji archiwalnych, bibliotecznych i artystycznych z całego „polskiego” świata, stając się najważniejszym ośrodkiem w Polsce dokumentującym dorobek kulturalny wychodźstwa polskiego po 1939 roku.

W książce opisano okoliczności powstania i pierwsze lata funkcjonowania Archiwum Emigracji.

Przedstawiono również zasób Archiwum Emigracji, najcenniejsze zespoły, cenne dokumenty, materiały archiwalne, pamiątki związane z nazwiskami kilkuset osób.

Archiwum Emigracji zajmuje się również badaniami naukowymi i promocją badań nad emigracją.

Cały czas powiększa się również kolekcja sztuki emigracyjnej.

Na przykład w 2003 roku Witold Leitgeber z Londynu podarował Archiwum Emigracji zbiór blisko tysiąca grafik, akwarel i szkiców Konstantego Brandla.

W związku z tym Uniwersytet Mikołaja Kopernika powołał w 2005 roku Muzeum Uniwersyteckie w Toruniu, które prezentuje na wystawach i ekspozycjach zbiory sztuki polskiej na świecie.

Do tej pory zrealizowano już prawie 100 ekspozycji w Toruniu, ale także w innych miastach Polski, Litwy, Francji i Anglii.

Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania 1968-2018 – wspomnienia

 

Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania 1968-2018
Wspomnienia

pod redakcją Piotra Jaworowskiego i Włodzimierza Karaszewskiego

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Toruń 2018

Sygnatura SIRr XXXIa/85b

Książka została wydana ku uczczeniu jubileuszu 50-lecia Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania.

Książkę otwiera wstęp historyczny zawierający rys dziejów Wydziału.

Następnie przypomniano historię budowy nowego gmachu Wydziału.

Część druga książki zawiera wspomnienia pierwszych studentów i absolwentów wydziału.

Swoimi wspomnieniami podzielili się Janusz Gawron, Bożena Mancewicz primo voto Karol, Elżbieta Żukowska-Stelmach i Włodzimierz Karaszewski.

Część trzecia książki zawiera biogramy zmarłych pracowników Wydziału.

Wśród wspominanych znaleźli się:

  1. Stanisław Leszek Bagdziński
  2. Jerzy Bień
  3. Włodzimierz Brzezin
  4. Zbigniew Cieśliński
  5. Janusz Czarnek
  6. Kazimierz Czyżniewski
  7. Marek Drewiński
  8. Waldemar Goettig
  9. Witold Jarzembowski
  10. Tadeusz Kisielewski
  11. Roman Kiżuk
  12. Ryszard Kukier
  13. Alfred Kulwicki
  14. Jerzy Liczkowski
  15. Alfons Mykaj
  16. Zygmunt Narski
  17. Władysław Radzikowski
  18. Roman Radzikowski
  19. Tomasz Skąpski
  20. Kazimierz Sokołowski
  21. Irena Staszkiewicz
  22. Jerzy Tomala
  23. Alicja Tylenda
  24. Lech Urliński
  25. Elżbieta Zielińska
  26.  Zygmunt Zieliński