Category Archives: Torunianie

Previous Page · Next Page

Mikołaj Kopernik i jego świat – Teresa Borawska przy współudziale Henryka Rietza

 

Teresa Borawska
przy współudziale Henryka Rietza

Mikołaj Kopernik i jego świat
Środowisko, przyjaciele, echa wielkiego odkrycia

Wydawca:
Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Toruń 2014

Sygnatura SIRr IV/89

Gorąco polecamy książkę „Mikołaj Kopernik i jego świat”.

Nie jest to kolejna biografia wielkiego astronoma.

Przedmiotem opracowania jest otoczenie uczonego, jego przyjaciele i współpracownicy.

Dr hab. Teresa Borawska zajmuje się historią średniowiecza i epoki nowożytnej.

Jej wieloletnie badania prowadzone na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu i Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie przyniosły ważkie ustalenia dotyczące środowiska Mikołaja Kopernika.

Krąg osób z którymi współpracował tworzyli kanonicy i wikariusze z katedry we Fromborku.

Autorka poświeciła również wiele miejsca działalności prawniczej Mikołaja Kopernika.

Odrębne rozdziały książki dotyczą księgozbioru wielkiego uczonego oraz wpływu jego nauki na uczonych skandynawskich.

Monografię uzupełnia Appendix autorstwa dr Henryka Rietza poświęcony świeżemu odkryciu domniemanego grobu wielkiego astronoma.

Dr Henryk Rietz jest również współautorem studiów poświęconych Aleksandrowi Svenichenowi oraz poradzie prawnej Kopernika z 1535 roku.

Spis artykułów:

  1. Mikołaja Kopernika curriculum vitae
  2. Czynniki kulturotwórcze na Warmii w średniowieczu i w czasach nowożytnych
  3. Kapituła warmińska w średniowieczu i w czasach nowożytnych
  4. Gdańszczanie w kapitule warmińskiej w XIV-XVI wieku
  5. Kapituła warmińska w czasach Stanisława Hozjusza
  6. Obowiązujące reguły a codzienne życie kanonika warmińskiego
  7. Kurialista z Kaszub Bernard Sculteti rzecznikiem interesów warmińskich w Rzymie na przełomie XV i XVI wieku
  8. Stronnicy krzyżaccy w otoczeniu Łukasza Watzenrodego
  9. Michał Pfaff w służbie kapituły z Fromborka
  10. Zagadnienie indygenatu w sporze o przyjecie do cechu w Olsztynie w 1523 roku
  11. Aleksander Svenichen (zm. 1529 r.) – franciszkanin z Prus zagubiony w zamęcie reformacji
  12. W kręgu przyjaciół doktora Mikołaja
  13. Prawnicy w otoczeniu Mikołaja Kopernika
  14. Nieznana porada prawna Mikołaja Kopernika z 1535 roku
  15. Księgozbiór Mikołaja Kopernika
  16. Recepcja heliocentryzmu w krajach skandynawskich
  17. Appendix – Mikołaja Kopernika grób i doczesne szczątki w katedrze fromborskiej odnalezione oraz na wieczną rzeczy pamiątkę zachowane? Refleksje i spostrzeżenia dotyczące poszukiwań, identyfikacji oraz metody badań naukowych

Władysław Raczkiewicz – Prezydent Polski i wojewoda pomorski

Władysław Raczkiewicz, Fotografia w: Monografia Wielkiego Pomorza i Gdyni, Toruń 1939, Sygnatura SIRr VIb/7-1

Władysław Raczkiewicz urodził się 21 stycznia 1885 roku na Kaukazie.

Pochodził z ziemiańskiej rodziny z okolic Mińska.

Jednak po powstaniu styczniowym jego dziad został zesłany na Syberię.

Majątek rodziny skonfiskowano.

Po odbyciu zesłania nakazano mu osiedlić się z rodziną na Kaukazie.

Władysław Raczkiewicz studiował w Petersburgu i Dorpacie.

Po studiach został adwokatem w Mińsku.

Od wczesnej młodości był zaangażowany w patriotyczną konspirację.

 

W czasie rewolucji w Rosji zaangażował się w tworzenie polskich oddziałów wojskowych.

Został nawet w 1917 roku prezesem Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego w Piotrogrodzie.

W okresie międzywojennym pełnił wiele ważnych funkcji państwowych.

Był między innymi:
– cztery razy ministrem spraw wewnętrznych (1921, 1925, 1925-1926, 1935-1936)
– cztery razy wojewodą (nowogródzkim 1921-1924,  wileńskim 1926-1930, krakowskim 1935, pomorskim 1936-1939)
– marszałkiem Senatu (1930-1935)
– prezesem Światowego Związku Polaków z Zagranicy
– prezesem Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego

Jako minister spraw wewnętrznych wydał w 1926 roku zarządzenie nadające Gdyni prawa miejskie.

Gdy był wojewodą pomorskim powstało Władysławowo wraz z wybudowaniem tam portu rybackiego (1938 rok).

Przedwojenna rezydencja wojewodów pomorskich – ul. Fredry 8. Dziś siedziba Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu.

Funkcje wojewody pomorskiego sprawował od 17 lipca 1936 roku do 5 września 1939 roku.

Urząd Wojewódzki mieścił się w Toruniu w gmachu przy Fosie Staromiejskiej 3 (obecnie Collegium Maius UMK).

Rezydencja wojewodów pomorskich znajdowała się przy ulicy Fredry 8 (obecnie siedziba Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej).

Wielką zasługą Władysława Raczkiewicza było powstanie tzw. Wielkiego Pomorza.

1 kwietnia 1938 roku granice województwa pomorskiego powiększyły się.

Do województwa pomorskiego włączono wówczas 6 powiatów z województwa poznańskiego i 4 powiaty z województwa warszawskiego.

Częścią Wielkiego Pomorza stały się Bydgoszcz i Inowrocław.

Za sprawą Władysława Raczkiewicza Toruń stał się siedzibą pomorskiego Kuratorium Oświaty i Sądu Apelacyjnego.

Pomorski Urząd Wojewódzki, Fotografia w: Monografia Wielkiego Pomorza i Gdyni, Toruń 1939, Sygnatura SIRr VIb/7-1

Pomorski Urząd Wojewódzki – pierwotnie siedziba Szkoły Przemysłowej – dziś Collegium Maius Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

 

30 września 1939 roku w Paryżu Władysław Raczkiewicz został zaprzysiężony na czwartego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Wydarzenie to pozwoliło zachować ciągłość państwa polskiego w latach II wojny światowej.

W 1945 roku odmówił współpracy ze Związkiem Radzieckim w tworzeniu rządu w kraju.

Funkcję prezydenta sprawował do swojej śmierci 15 marca 1947.

Zmarł w Wielkiej Brytanii po wielu latach zmagania się z białaczką.

Pochowany został (podobnie jak Władysław Sikorski) na cmentarzu Lotników Polskich w Newark.

Wszyscy, którzy go znali potwierdzali, że miał świetną prezencję, takt i dobre maniery.

Był przystojny, elokwentny, elegancki i obyty w towarzystwie.

Cieszył się bardzo dużym szacunkiem brytyjskiej arystokracji i rodziny królewskiej.

Posiadał umiejętność obcowania z ludźmi i dar ich zjednywania.

Unikał zatargów i był człowiekiem kompromisu.

 

 

25 października 2010 roku odsłonięto w Toruniu pomnik Władysława Raczkiewicza.

Autorem projektu jest Zbigniew Mikielewicz.

Pomnik stanął przed gmachem Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

 

 

 

 

 

Zbigniew Biegański

Związki Prezydenta RP Władysława Raczkiewicza z Pomorzem i Kujawami

W: Prezydenci Rzeczypospolitej Polskiej na Pomorzu i Kujawach

Sygnatura SIRr IIIA/97

 

Naczelnik i Prezydenci II Rzeczypospolitej

Opracowanie biogramów: Alicja Pacholczyk

Warszawa 1991

Sygnatura MAG 237714

 

Wacław Szyszkowski

Raczkiewicz Władysław (1885-1947)

Polski Słownik Biograficzny
Tom XXiX, s. 607-614

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.29

 

Zygmunt Kaczmarek

Marszałkowie Senatu II Rzeczypospolitej

Warszawa 1992

Sygnatura MAG 240014

 

Walentyna Korpalska

Raczkiewicz Władysław

W: Słownik Biograficzny Pomorza Nadwislańskiego
Tom 4, str. 26-27

Sygnatura SIRr IIIA/2t.4

 

Andrzej Ajnenkiel, Andrzej Drzycimski, Janina Paradowska

Prezydenci Polski

Warszawa 1991

Sygnatura SIRr XVIa/H-9

 

Mieczysław Wojciechowski
Władysław Raczkiewicz – działacz społeczny i państwowy na Wileńszczyźnie i Pomorzu w okresie międzywojennym (ocena jego działalności w nieznanym przemówieniu z lipca-sierpnia 1939 r.)

W: Europa Orientalis. Polska i jej wschodni sąsiedzi od średniowiecza po współczesność

Sygnatura MAG TN 35045

 

Bożena Czwojdrak, Kazimierz Miroszewski, Jakub Morawiec, Jerzy Sperka

Wielka księga królów i prezydentów Polski

Chorzów 2012

Sygnatura MAG 295175

 

Jacek Piotrowski

Władysław Raczkiewicz – zapomniany prezydent

Mówią Wieki
Nr 06/07 – czerwiec 2007
s. 26-30

Sygnatura MAG 04392-2007

Jan Rybiński – poeta z Barcina – 1565-1621

 

Jan Rybiński był synem imigranta z Moraw, który z innymi braćmi czeskimi musiał opuścić swój kraj.

Urodził się w 1565 roku w Barcinie.

Ukończył Gimnazjum Akademickie w Gdańsku.

Studiował w Wittenberdze i Heidelbergu.

 

 

Jan Rybiński. Wiersze żałobliwe, Toruń 1583, Sygnatura 107815

Pierwszy raz Jan Rybiński zamieszkał w Toruniu w 1585 roku, jako profesor Gimnazjum Akademickiego.

Między 1589-1592 roku był profesorem w Gimnazjum Akademickim w Gdańsku.

Był pierwszym na Pomorzu nauczycielem języka polskiego.

Promował twórczość Jana Kochanowskiego i Mikołaja Reja.

 

 

 

 

Johan Rybinij Pol. Hodoeporicorvm Liber I, Toruń 1592. Biblioteka Jagiellońska, BJ St. Dr. Cim. 5960. Źródło: Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa.

Ponownie przybył do Torunia w 1592 roku.

Objął wówczas lukratywne stanowisko sekretarza Rady Miejskiej.

Praca ta sprawiła, że utrzymywał ożywione kontakty z dworem królewskim i dworami magnackimi.

Większość czasu spędzał w Warszawie, uzyskując nawet tytuł sekretarza królewskiego.

W Toruniu napisał swe najważniejsze utwory poetyckie.

Jednak już w 1594 roku opuścił nasze miasto.

 

 

 

Jana Rybinskiego Gęśli Roznorymych Księga I, Torun 1593. Zakład Narodowy im. Ossolińskich XVI.Qu.2740. Źródło: Dolnośląska Biblioteka Cyfrowa

Przejściowo zarządzał majątkami Bonin i Szabdy starosty radzyńskiego Jana Dąbrowskiego, położonymi w powiecie lubawskim i brodnickim.

Przebywał kolejno na dworach największych magnatów Rzeczypospolitej: Ostrorogów, Zamoyskich, Leszczyńskich, Sapiehów, Radziwiłłów.

Uzyskał tytuł królewskiego poety oraz nobilitację szlachecką.

Tworzył wiersze w języku polskim i łacińskim.

Stopniowo porzuca łacinę.

Był pierwszym poetą pomorskim tworzącym w języku polskim.

 

 

Wiele z jego utworów wydrukowano w Toruniu:

  • 1583 – Wiersze żałobliwe – drukarz Melchior Nering
  • 1592 – Hodoeporicum liber I – drukarz Andrzej Koteniusz (zbiór 14 elegii łacińskich)
  • 1593 – Gęśli różnorymych ksiega I – drukarz Andrzej Koteniusz
  • 1599 – Wiosna – drukarz Andrzej Koteniusz (sielanka)
  • 1600 – Witanie – drukarz Andrzej Koteniusz (utwór sceniczny)

Zmarł około 1621 roku.

Jan Rybiński cieszył się uznaniem współczesnych, niestety został zapomniany przez potomnych.

W Ksiąznicy Kopernikańskiej dostępne są następujące utwory Jana Rybińskiego:

 

1. STARODRUK

Concentvs Hortensis Mvsarvm Congratvlantivm solennitati Nuptiarum […] Domini M. Hvlderici Schoberi, Scholae ciuilis Turoniensis Conrectoris, Sponsi, Et […] Virginis Evae […] Dn. Doctoris Melchioris Pyrnesij […] Medici & Physici Turoniensis, relictae filiae, Sponsae / Conscriptus a Ioanne Cupio, Ph. & Med. Doctore, ex Insula Mariana. – Torvnii Borvssorvm : excudebat Andreas Cotenius, 1592.

2. MIKROFILM

De linguarum in genere tum Polonicae seorsim praestantia et utilitate Oratio … / Jan Rybiński – Dantisci : J. Rhode, 1589.

3. MIKROFILM

Gęśli różnorymnych księga 1 / Jan Rybiński – Toruń : A. Cotenius, 1593.

4. Jana Rybińskiego „Gęśli roznorymych Księga I” / [posłowie Alojzy Tujakowski]. – Toruń : Zakłady Graficzne, 1969.
5. Jana Rybińskiego „Gęśli różnorymych księga I” / Zbigniew Nowak i Anna Świderska. – Gdańsk : Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1958.
6. Księga elegii podróżnych / Jan Rybiński ; przekł. Elwira Buszewicz ; wstęp i oprac. Elwira Buszewicz, Wojciech Ryczek ; Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. – Warszawa : Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, 2015.
7. STARODRUK

Ku czci Jaśnie Wielmożnemu Panu, Panu Lwowi Sapieże, Canclerzowi wielkiemu W. Księ: Litewskiego, Mohilewskiemu, Parnawskiemu… Staroście, Nauk wysokich Mecaenasowi znamienitemu. – w Wilnie : drukował Jakub Markowicz, 1607.

8. STARODRUK

Mowa… Rybinskiego biskupa Kujawskiego y pomorskiego, na sessyi d. 16 lutego r. 1789 miana. – Warszawa : Druk. Nadworney, 1769.

9. Wiersze polskie / Jan Rybiński ; oprac. Zbigniew Nowak i Anna Świderska. – Gdańsk ; Poznań : Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Oddział, 1968.
10. STARODRUK

Wiersze żałobliwe, A przytym statecznie acz krotko opisuiące żywot, y sprawy zacne, rychłozmarłego […] Pana Jana Hrabie z Ostroroga […] : Przy końcu przydane iest [..] Małżonki iego, tuż w kilka godzin po nim […] zmarłey, godne zalecenie / [Jan Rybinski]. – W Toruniu : Drukował Melchior Neringk, 1583.

11. Wiosna / Jan Rybiński ; transkr., koment. i słowniczek Maria Frankowska. – Toruń : Towarzystwo Bibliofilów im. J. Lelewela, 2006.

 

Zbigniew Nowak

Rybiński (Ribinius, Ryba) Jan

Polski Słownik Biograficzny
Tom 33, zeszyt 3, s. 329-331

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.33

 

Hasło: Rybiński Jan

Bibliografia Literatury Polskiej
Nowy Korbut
Tom 3, N-Ż, s. 190-192

Sygnatura SIRi Vb/4-t.3

 

Izabela Teresińska

Rybiński Jan

Dawni pisarze polscy
Tom 3, s. 395- 396

Sygnatura SIRi XVIa/LP-24c

 

Anna Krzewińska

Jan Rybiński

Wybitni lidzie dawnego Torunia
s. 57-62

Sygnatura SIRr IIIA/3a

 

Zbigniew Nowak

Jan Rybiński. Zapomniany poeta pomorski doby Odrodzenia.

Pamiętnik Literacki
Rocznik 52, 1961, zeszyt 4, s. 321-371

Sygnatura MAG 03929-52/2

 

Alojzy Tujakowski

Jan Rybiński – poeta dawnego Torunia

W: Jana Rybińskiego Gęśli roznorymych Księga I
Toruń 1969

Sygnatura SIRr XXXIIb/7

 

Zbigniew Nowak, Anna Swiderska

Jana Rybińskiego „Gęśli różnorymnych księga I”

Gdańsk 1958

Sygnatura SIRr XXXIIa/5

 

Maria Frankowska

„Wiosna kwieciorodna” czyli o sielance Jana Rybińskiego

W: Jan Rybiński, Wiosna, Toruń 2006
s. 19-28

Sygnatura SIRr XXXc/16

 

Zbigniew Nowak, Anna Świderska

Wstęp

W: Jan Rybiński, Wiersze Polskie, Gdańsk 1968
s. VII-XCVIII

Sygnatura MAG 89847