Category Archives: Torunianie

Previous Page · Next Page

Księgi adresowe miasta Torunia – Adressbücher der Stadt Thorn

 

W Informatorium dostępny jest pokaźny zasób toruńskich ksiąg adresowych z okresu zaboru pruskiego i II Rzeczypospolitej.

Wszystkie księgi zostały zeskanowane i są dostępne również w internecie na stronie Kujawsko-Pomorskiej Biblioteki-Cyfrowej.

Nasza wyjątkowa kolekcja obejmuje lata 1866 – 1936.

1866 Allgemeiner Wohnungs-Anzeiger für die Stadt Thorn pro 1866 / aus amtlichen Quellen entworfen und hrsg. von C. L. Beyerle. – Thorn : E. Lambeck 1866.  http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=3706
1869 Allgemeiner Wohnungs-Anzeiger für die Stadt Thorn pro 1869 / aus amtlichen Quellen entworfen und hrsg. von J. Majorowski. – Thorn : C. Dombrowski 1869.  http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=52604
1876 Thorner Adress-Buch für das Jahr 1876 / nach amtlichen Quellen bearb. und hrsg. von J. Majorowski. – Thorn : E. Lambeck 1876.  http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=53564
1880 Thorner Adress-Buch für das Jahr 1880 : nebst Verzeichniss aller am hiesigen Orte befindlichen Militair-, königlischen und Civil-behörden. – Thorn : E. Lambeck 1880.  http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=3454
1884 Thorner Adress-Buch für das Jahr 1884 / nach amtlichen Quellen bearb. und hrsg. von A. Perplietz. – Thorn : Druck und Verlag der Buchdruckerei der Thorner Ostdeutschen Zeitung 1884.  http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=3458
1887 Alphabetisches Einwohner-Verzeichniss der Stadt Thorn : mit Vorstädten und der Gutsbesitzer des Kreises Thorn / [zusamengestellt von A. Perpliess]. – Thorn : Walther Lambeck 1887.  http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=3456
1892 Thorner Adress-Buch für das Jahr 1892 / nach amtlichen Quellen bearb. und hrsg. von P. Kirsten. – Thorn : W. Lambeck 1892.  http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=3856
1897 Adress-Buch der Stadt Thorn, Podgorz u. Mocker sowie des Landkreises Thorn für das Jahr 1897 / hrsg. von P. Kirsten und W. Jaskulski. – Thorn : Im Selbstverlage der Verfasser, (Tor.:Druck Ernst Lambeck). 1897  http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=53566
1900 Adress-buch der Stadt Thorn und deren Vorstädte für das Jahr 1900 / nach amtlichen Quellen bearb. von P. Stüwe in Thorn. – Thorn : C. Dąbrowski 1900.  http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=3708
1904 Adressbuch nebst Allgemeinem Geschäftsanzeiger von Stadt und Landkreis Thorn auf das Jahr 1904 : mit einem Plan von Thorn und Umgebung / [Ehrenbürger Karl Boethke ; Stadtältester Beno Richter]. – Thorn : V. Kowalkowski 1904.  http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=3858
1908 Adressbuch für Thorn Stadt und Land 1908 / hrsg. aufgrund amtlicher Quellen und eigener Festtellungen. – Thorn : C. Dąbrowski 1908. http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=3710
1912 Adressbuch für Thorn Stadt und Land 1912 / hrsg. aufgrund amtlicher Quellen und eigener Festtellungen. – Thorn : C. Dombrowski 1912.  

http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=3860

1919 Einwohnerbuch von Thorn und Umgebung 1919 / hrsg. vom Verkehrsverein Thorn und der Buchdruckerei der Thorner Ostdeutschen Zeitung. – Thorn : Thorner Ostdeutschen Zeitung 1919.  http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=53781
1923 Księga adresowa miasta Torunia wraz z Podgórzem i powiatem Toruń-wieś / Wydawnictwo Księgi Adresowej w Toruniu. – Toruń : Wydawnictwo Księgi Adresowej 1923.  http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=3712
1932 Księga adresowa i informacyjna miasta Torunia / oprac. przez Alfreda Krzyżanowskiego. – Toruń : A. Krzyżanowski ; Drukarnia Rolnicza, 1932.  http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=17767
1936 Książka adresowa miasta Torunia / opracował i wydał Marjan Reinke. – Toruń : Zarząd Miejski, (Tor.: wykonano w Drukarni Robotniczej Sp. z o.o.). 1936 http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=17907

Joanna Kucharzewska – Historia rodziny Weese – fabrykantów toruńskich pierników

 

Joanna Kucharzewska

Historia rodziny Weese
– fabrykantów toruńskich pierników –
i jej inwestycje budowlane w Toruniu

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Toruń 2017

Sygnatura SIRr IIIA/118

Dr hab. Joanna Kucharzewska jest konserwatorem zabytków i historykiem sztuki zatrudnionym na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Jest autorem znakomitej książki „Architektura i urbanistyka Torunia w latach 1871-1920”.

Rodzina Weese była najważniejszym rodem toruńskich piernikarzy w XIX i na początku XX wieku.

Joanna Kucharzewska przedstawiła nie tylko historię rodu, ale opisała również przemiany społeczno-gospodarcze i architektoniczno-urbanistyczne Torunia, jakie dokonały się w związku z dynamicznym, przemysłowym rozwojem lokalnego piernikarstwa.

Książka jest historią awansu mieszczańskiej rodziny do rzędu wielkich fabrykantów.

Towarzyszyło temu również opuszczenie przez nich ciasnego śródmieścia, przeniesienie fabryki na przemysłowe Jakubskie Przedmieście i budowa luksusowej willi – siedziby rodu na Przedmieściu Bydgoskim.

Czytelnicy mogą prześledzić 200-letnią historię rodziny Weese oraz poznać biografie jej najsłynniejszych przedstawicieli z Gustawem Traugottem Weese i Gustawem Bernhardem Weese na czele.

W połowie XVIII wieku rodzina zamieszkiwała przy ul. Królowej Jadwigi (Sadlarskiej), w 1944 roku opuszczała słynną willę przy ul. Danielewskiego (wybudowaną w 1911 roku).

Śledzimy również losy ich fabryki pierników i jej siedzib przy ul. Strumykowej i ul. Żółkiewskiego (Fritz-Reuterstrasse) (wybudowanej w 1914 roku)

W książce zamieszczono bardzo dużo ilustracji, zwłaszcza starych planów architektonicznych.

Krzysztof Hartknoch (1644-1687) – dziejopisarz Prus, Pomorza i Polski

 ­

Krzysztof Hartknoch urodził się w centrum Mazur (w Jabłonce koło Pasymia) w 1644 roku.

Do końca życia był emocjonalnie związany z Pasymiem.

Jego ojciec i obaj dziadowie byli luterańskimi pastorami.

 

 

 

Krzysztof Hartknoch, portret w „Preussische Kirchen – Historia”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

 

Hartknoch studiował filozofię w Królewcu.

Od młodych lat zmagał się z gruźlicą.

Od 1672 roku prowadził w Królewcu badania nad przeszłością Prus oraz zajmował się zagadnieniami prawno-ustrojowymi.

Wykładał też filozofię i historię na tamtejszym uniwersytecie.

 

 

 

 

Krzysztof Hartknoch, portret w „Alt und Neues Preussen”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

 

W 1677 roku porzucił posadę profesora na Uniwersytecie w Królewcu i przeniósł się do Torunia, gdzie został profesorem Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego.

10-letni okres pobytu w Toruniu był najbardziej twórczym w życiu Hartknocha.

W Toruniu powstał w zasadzie cały jego dorobek naukowy.

Zmarł 3 stycznia 1643 roku w wieku zaledwie 43 lat.

 

 

 

 

 

 

„Alt und Neues Preussen”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

Jego najważniejszymi dziełami były wydane we Frankfurcie nad Menem  „Stare i Nowe Prusy” – „Alt und Neues Preussen oder preussischer Historien zwei Teile” (1864).

„Stare i nowe Prusy” poświęcone są dziejom Prus Książęcych i Prus Królewskich.

Hartknoch oprócz historii politycznej wiele miejsca poświęca również historii poszczególnych miast,  stosunkom ludnościowym, wprowadzeniu chrześcijaństwa i dziejom religijnym, systemowi monetarnemu, prawu pruskiemu, historii kultury, obyczajom, prawom i religii dawnych Prusów, językowi pruskiemu.

 

 

 

 

Widok Torunia – C. Pietesch. W: „Alt und Neues Preussen”. Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu Pol.7.III.138. Źródło: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa

W „Starych i nowych Prusach”  Hartknoch powtarza informację, że Toruń został założony w 1231 roku wokół wielkiego i rozłożystego dębu, który Krzyżacy ufortyfikowali.

Sama nazwa Torunia możne się wywodzić od niemieckiego słowa „Thor” oznaczającego bramę – w tym wypadku miasto było bramą do Prus.

 

„Preussische Kirchen – Historia”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

Ostatnią publikacją Hartknocha była wydana tuż przed jego śmiercią „Pruska historia kościelna” – „Preussische Kirchen – Historia” (Gdańsk 1686).

„Pruska historia kościelna” przedstawia dzieje kościoła w Prusach, kładąc nacisk na znaczenie reformacji i konfesji luterańskiej.

 

 

 

 

 

 

„Respublica Polonica duobus libris illustrata” . Biblioteka Jagiellońska, Berol. Ud 6366. Żródło: Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa

Równie ważną publikacją Hartknocha jest praca poświęcona historii, ustrojowi i systemowi prawnemu Rzeczpospolitej:  „Respublica Polonica duobus libris illustrata” (Królewiec 1677).

Autor omówił po łacinie takie zagadnienia, jak bezkrólewie, elekcja i koronacja, pakta konwenta, senat, urzędy, stan szlachecki, sejmy i sejmiki, ustrój sądownictwa, organizacja wojska i forma rządów.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Petri De Dusburg, „Ordinis Teutonici Sacerdotis, Chronicon Prussiae”. Biblioteka Elbląska Pol.7.II.351. Źródło: Elbląska Biblioteka Cyfrowa

Wielką zasługa Hartknocha jest poza tym odnalezienie i opublikowanie w 1679 roku XIV-wiecznej kroniki krzyżackiej Piotra Dusburga (z Diusburga)

Kronika obejmuje historię Zakonu od założenia w Palestynie w 1190 roku do roku 1326.

 

 

 

 

 

 

 

Nowatorstwo Hartknocha jako historyka polega na stosowaniu przez niego krytyki historycznej.

Docenia wagę źródeł historycznych, akt i dokumentów.

Odróżnia je od opracowań historycznych.

Nie zbiera już bezkrytycznie wszystkich informacji, w tym legend i zwykłych fantazji, ale je selekcjonuje, kwestionuje, odrzuca, sprawdza wiarygodność.

W tym właśnie odchodzi już od barokowej uczoności, a podąża w kierunku oświeceniowej krytyki naukowej.

Sławomir Augusiewicz

Dziejopisarstwo Krzysztofa Hartknocha

W: Życie codzienne na dawnych ziemiach pruskich

s. 28-35

Sygnatura MAG 276523

 

Jerzy Serczyk
Wstęp

do:
Jan Krzysztof Hartknoch
Opis Torunia z roku 1684

Sygnatura SIRr VIa/29

 

Jerzy Serczyk

Warsztat historyczny Krzysztofa Hartknocha (1644-1687)

W: Księga pamiątkowa 400-lecia Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego
T. 1, s. 283-314

Sygnatura SIRr XXXIb/3t.1

 

Jerzy Serczyk

Krzysztof Hartknoch (1644-1687) toruński historyk Pomorza

Rocznik Toruński
T. 3, s. 55-88

Sygnatura SIRr II/18t.3