Category Archives: Wydarzenia – Konferencje

Next Page

Konferencja naukowa – Powrót Pomorza do Polski 1920-2020

 

Powrót Pomorza do Polski 1920-2020

 

Konferencja naukowa

 

Książnica Kopernikańska w Toruniu

 

10 stycznia 2020 r.

W piątek 10 stycznia 2020 roku o godzinie 16.00 odbyła się w gmachu Książnicy Kopernikańskiej konferencja naukowa „Powrót Pomorza do Polski 1920-2020”.

Konferencję zorganizował Instytut Historii i Archiwistyki UMK, Katedra Historii XIX-XX wieku i Historii Najnowszej UMK.

Współorganizatorami konferencji byli:

  • Województwo Kujawsko-Pomorskie
  • Gmina Miasta Toruń
  • Muzeum Okręgowe w Toruniu
  • Towarzystwo Miłośników Torunia
  • Towarzystwo Naukowe w Toruniu
  • Archiwum Państwowe w Toruniu
  • Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu
  • Wojewódzka Biblioteka Publiczna – Książnica Kopernikańska w Toruniu.

Konferencja była częścią obchodów 100. rocznicy powrotu Pomorza i Kujaw do Wolnej Polski, które zostały zorganizowane przez Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

Licznie zebrana publiczność konferencji wysłuchała sześciu referatów:

1. prof. dr hab. Jarosław Kłaczkow, Kwestia przynależności Pomorza Gdańskiego w polityce wielkich mocarstw 1918–1920

2. dr hab. Tomasz Krzemiński, prof. PAN, Polskie mieszczaństwo Prus Zachodnich wobec kwestii powrotu tego obszaru do Polski

3. dr hab. Tomasz Łaszkiewicz, prof. PAN, Udział ziemiaństwa Prus Zachodnich w działaniach na rzecz powrotu Pomorza do Polski

4. dr hab. Jarosław Centek, prof. UMK, Wojsko niemieckie na terenie Prus Zachodnich w latach 1918–1920

5. prof. dr hab. Aleksander Smoliński, Przygotowania wojskowe do przejęcia przez Rzeczpospolitą Polską ziem dawnych Prus Królewskich i Prus Książęcych przyznanych jej na mocy traktatu w Wersalu

6. mgr Mateusz Hübner, Rodzina Steinbornów – od „małej ojczyzny” do II Rzeczypospolitej

 

Konferencji towarzyszyły również dwie wystawy:

Powrót Pomorza do Niepodległej na mapach – zaprezentowano mapy ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

 

 

Wystawa poświęcona powrotowi Torunia do Macierzy i zaślubinom Polski z morzem – przygotowana przez Muzeum Artylerii w Toruniu, Oddział Muzeum Wojsk Radowych w Bydgoszczy.

 

Podsumowanie konkursu literackiego „Nowa legenda toruńska” i promocja wydawnictwa pokonkursowego

Konkurs literacki
„Nowa legenda toruńska”
i promocja wydawnictwa pokonkursowego

Wojewódzka Biblioteka Publiczna – Książnica Kopernikańska w Toruniu zaprosiła wszystkich pełnoletnich twórców regionu kujawsko-pomorskiego do wzięcia udziału w Konkursie Literackim „Nowa legenda toruńska”.

Celem naszej inicjatywy było utrwalenie w postaci słowa pisanego opowieści, które być może już się narodziły, ale nie zostały jeszcze spisane. Zachęciliśmy mieszkańców regionu do podzielenia się z nami tymi historiami i spisania ich dla potomnych, aby można z nich było czerpać wiedzę o Toruniu i ludziach z nim związanych.

 

15 listopada 2019 r. na uroczystej gali wieńczącej Konkurs literacki „Nowa legenda toruńska” zostały ogłoszone oficjalne wyniki zmagań konkursowych.

Na konkurs wpłynęło 37 prac. Każdej nadesłanej pracy został nadany specjalny kod, tak, by jurorzy mogli ocenić anonimowe prace według czterech kryteriów (w skali od 1 do 10 punktów każde):

  • zgodności z tematem,
  • oryginalności,
  • bogactwa językowego,
  • poprawności stylistycznej i językowej.

Ostateczna decyzja o wyborze laureatów zapadła na posiedzeniu Jury Konkursu literackiego „Nowa legenda toruńska” w dniu 29 października 2019 r.

Dziesięć wybranych przez Jury tekstów zostało opublikowanych w wydawnictwie pokonkursowym „Nowa legenda toruńska : edycja 2019”, które promowaliśmy podczas finałowej gali.

Teksty nagrodzone, które znalazły się w „Nowej legendzie toruńskiej: edycja 2019”:

Margota Kott, Nowa twarz Świętego Tomasza

Piotr Niedźwiedź, Legenda o smoku poskromionym przez dwie skrzypaczki

Adam Zaguła, Legenda o przeniesieniu Torunia w obecne miejsce

Dorota Lizurej, O trąbce Michała Archanioła, która za jednym razem serce i kamienicę skruszyła

Joanna Bawoł, Legenda o toruńskim Świetliku

Kinga Grablis, O Koperniku, który zbudził Księżyc

Krzysztof Lewandowski, Legenda o toruńskiej twierdzy i architekcie

Olga Rudzińska, O piernikarce i przekupce

Marcin Sumowski, Zdrajcy

Krystyna Wasilkowska-Frelichowska, Jak słowiczy śpiew wabił wodniaków

100 lat PCK w Toruniu i na Pomorzu

24 X 2019 w Książnicy Kopernikańskiej odbył się Wieczór Toruński i podniosła uroczystość z okazji „100 lat PCK w Toruniu i na Pomorzu”.

 

Członkowie najstarszej polskiej organizacji humanitarnej wchodzącej w skład Międzynarodowego Ruchu Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca świętowali w Toruniu w swym gronie, ale i wraz ze swymi parterami i przyjaciółmi.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zwołano 18 stycznia 1919 naradę wszystkich istniejących na ziemiach polskich organizacji kierujących się w działaniu ideałami Czerwonego Krzyża.

Organizacje te podczas narady odbywającej się pod patronatem Heleny Paderewskiej utworzyły Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża (PTCK).

 

W Toruniu był to czas pracy spontanicznej i bez ram statutowych – lata 1918-1919, opisała je Helena Piskorska (wówczas red. toruńskiego pisma „Żebraczek Bezdomnych”).  W mieście już 1918 celem niesienia pomocy ofiarom I wojny światowej, powstała Polska Opieka Czerwonego Krzyża (POCK). Opieka uruchomiła stacje żywnościowe (także na terenie Dworca Głównego), schroniska i pomoc medyczną. Współpracowano wówczas z polską Radą Żołnierską, którą reprezentował m.in. Ludwik Makowski, pomagała ofiarnie i Wanda Szuman (cała rodzina Szumanów i Piskorskich wykazała się ogromną ofiarnością). Bazowano na ofiarności publicznej. POCK 18 I 1919 przekształciła się w PTCK, Oddział w Toruniu.

Pierwszoplanowym zadaniem Towarzystwa było rozszerzenie działalności na całe Pomorze. Porozumienie między organizacjami poszczególnych miast i powiatów nastąpiło na Zjeździe Delegatów 24 II 1920: „(…) gdzie się rozgrywała główna akcja czerwonokrzyska. Otóż biura Okręgu i Oddziału miejscowego [toruńskiego], a także gospoda żołnierska mieściły się w pokojach parterowych gmachu, zwanego „Muzeum”, przy ul. Wysokiej [12 ob. 16], który (…) zajmuje Książnica Miejska im. Kopernika. W sali, gdzie dziś nikt nie mąci ciszy magazynu bibliotecznego, wrzała wtedy najistotniejsza praca. Tam przyjmowano dary, pakowano paczki, udzielano porad i wyjaśnień, pisano i czytano rodzinom listy z frontu. Przeszło tędy wiele łez i bólu, przeszło wiele ofiarności i miłosierdzia”. (I dziś może PCK liczyć na Książnicę, aktualnie Książnicę Kopernikańską).

Na zjeździe zadecydowano o utworzeniu Okręgu Pomorskiego PTCK, którego siedzibą stał się nasz Toruń. Pierwszym prezesem nowopowstałej organizacji został Zdzisław Dandelski (1919-1920), a jego następczynią została Helena Steinbornowa (1921-1923). W latach 1920-1928 liczba oddziałów PCK na Pomorzu wahała się w granicach od 20-40. A członkowie Polskiego Czerwonego Krzyża, (nowa nazwa obowiązywała od 1927), w mieście i woj. pomorskim podjęli różnorodną działalność m.in. szkolono siostry pogotowia sanitarnego, organizowano i szkolono drużyny ratowniczo-sanitarne, ratowników rzecznych (pracowali nad Wisłą w Toruniu i Grudziądzu) i morskich, zorganizowano pogotowie drogowe. Ustawa o zmianie granic województw (1938) zakończyła okres działalności Okręgu Pomorskiego na terenie kilku województw. Od tego momentu kompetencje PCK obejmowały tylko teren województwa pomorskiego, a dokładniej obszar wojskowy w granicach VIII DOK.

Nie tylko Książnica toruńska od lat była przyjacielem braci z PCK, także Towarzystwo Miłośników Torunia – zarówno dziś, kiedy prezes prof. Krzysztof Mikulski, był szefem Honorowego Komitetu Organizacyjnego tego pięknego jubileuszu, i został zasłużenie uhonorowany medalem. Ale i w czasach II RP, ówczesny prezes ToMiTo, dr Antoni Ryniewicz był zaangażowany w pracę czerwonokrzyską, otrzymał za swą pracę Honorową odznakę PCK. Miasto pamięta o Jubilatce, pośród toruńskich ulic znajdziemy i ulicę PCK, czy rondo/plac Honorowych Dawców Krwi.

 

Okolicznościową wystawę, pod tym samym tytułem co wieczór, która towarzyszyła imprezie, będzie można zobaczyć jeszcze do końca roku w holu biblioteki. A tam m.in. o tym, że w 1921 gen. Józef Haller powołał Koła Młodzieży PCK – czym zapoczątkował Ruch Młodzieżowy Polskiego Czerwonego Krzyża, który działa nieprzerwanie i integralnie z PCK.

Doskonałym przykładem działającego w okresie II RP takiego koła na Pomorzu jest koło szkolne PCK z Grzywny (pow. toruński). 1 IX 1933 w Publicznej Szkole Powszechnej im. Franciszka Żwirki w Grzywnie rozpoczęła pracę nauczycielka Janina Sakrajda, która od tr. do 1939 prowadziła zajęcia dla najmłodszych dzieci popularyzujące ideę PCK. W sumie do tego koła szkolnego PCK przystąpiło ok. 30 % uczniów tej szkoły. (J. Sakrajda to późniejszy żołnierz AK, ps. konspiracyjny „Hanka”, nauczycielka klas początkowych w Grzywnie i Toruniu, prowadziła również tajne nauczanie w Toruniu).

Na wystawie także ciekawa kolekcja dokumentów życia społecznego (DŻS), ze zbiorów obecnego Oddziału Rejonowego PCK w Toruniu (okolicznościowe medale, odznaki, pocztówki, kalendarzyki, breloczki itp.), czy materiały z zakładowych toruńskich kół PCK, i Klubów Honorowych Dawców Krwi.

 

Serdecznie zapraszamy.

dr Katarzyna Tomkowiak