Category Archives: Wydarzenia – Konferencje

Previous Page · Next Page

Wystawa towarzysząca konferencji „Niepodległa w Kulturze : kultura Kujaw i Pomorza w okresie międzywojennym”

 

Konferencja „Niepodległa w Kulturze: kultura Kujaw i Pomorza w okresie międzywojennym” została zaplanowana i odbyła się w roku jubileuszowym 100-lecia Odzyskania Niepodległości przez Polskę.

Jej celem było przedstawienie osiągnięć kulturalnych Kujaw i Pomorza w okresie międzywojennym.

Uzupełnieniem omówionych zagadnień w trakcie konferencji jest wystawa, dotycząca ludzi i wydarzeń kulturalnych Kujaw i Pomorza z czasów II RP.

 

 

Zaprezentowano na niej pamiątki rodziny Buszczyńskich – toruńskich drukarzy (ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej), rodziny Slaskich z podchełmińskiego Trzebcza, w tym materiały o Zofii ze Slaskich Łubieńskiej, zapomnianej pomorskiej pisarce (ze zbiorów jej córek Cecylii Iwaniszewskiej i Magdaleny Łubieńskiej), ciekawe zdjęcia i dokumenty związane z toruńskim Chórem „Lutnia”, i jego długoletnim prezesem Ludwikiem Makowskim (chór działa nadal, i wykonał w trakcie konferencji parę pieśni patriotycznych związanych z Niepodległą). Można podziwiać książki, czasopisma, prasę toruńską i pomorską oraz kaszubską (ze zbiorów Książnicy).

Całości dopełniają unikatowe eksponaty ze zbiorów rodziny Krełowskich z Włocławka-Torunia, własność Danuty Krełowskiej, która pracowała w Książnicy i była jej wiecedyretorem oraz jej młodszego syna Zbigniewa. Zaprezentowane zostały pamiątki rodzinne po włocławskich fotografach Władysławie Dowmoncie i jego córce Marii Irenie Filipiak (Władysław przejął zakład fotograficzny po Karolu Szałwińskim, a miał okazję wykonać zdjęcie m.in. ks. Stefanowi Wyszyńskiemu, tę fotografię z okresu włocławskiego, z oryginalnym autografem księdza – zaprezentowano na wystawie). Dodatkowo zobaczymy zdjęcia i dokumenty dotyczące działalności społecznej i literackiej Feliksy z Szumańskich Dowmontowej, babci Danuty i prababci Zbigniewa, jedynej radnej we Włocławku, w tym fotografię jej podopiecznych – dzieci z dzielnicy ubóstwa – jakim było przedwojenne Grzywno. Całości dopełniają numery pism włocławskich i tych z Inowrocławia, w jakich pisywała ciocia Danuty, także Danuta Dowmont – są to m.in. dodatki „Dziennika Kujawskiego”: „Piast” (dodatek niedzielny oświatowo-społeczny DK) i „Praktyczna Kujawianka” (miesięczny dodatek kobiecy DK).

dr Katarzyna Tomkowiak

„Miejsca dla kultury i rozrywek: idee, architektura, ludzie” – relacja z konferencji

 

Miejsca dla kultury i rozrywek:
idee, architektura, ludzie

8. Konferencja z cyklu
„Zabytki toruńskie młodszego pokolenia”

24 listopada 2018 r.

Biblioteka Diecezjalna w Toruniu

Konferencję otworzyła i zebranych gości przywitała Katarzyna Kluczwajd.

Tomasz Krzemiński, w referacie „Toruń w dobie przemian cywilizacyjnych XIX w. i pierwszej połowy XX stulecia: życie codzienne mieszkańców i klimat społeczno-kulturowy”, omówił sytuację mieszkańców Torunia i jego przedmieść w XIX i początkach XX w. Zwrócił uwagę na ciężkie warunki życia, zwłaszcza biedę dotykającą peryferii miasta. Prelegent omówił zmiany, jakie zaszły w szerszej perspektywie w sferze życia społecznego, kulturalnego i politycznego w XIX w., a które objęły również torunian. W Toruniu stacjonowały wojska, stąd w mieście tak duża liczba gospód, wyszynków czy restauracji (z tej właśnie przyczyny nazywano Toruń „ufortyfikowaną knajpą”). Miasto tętniło życiem suto zakraplanym alkoholem, którego nadmierne spożycie jednak z czasem stało się prawdziwym problemem, z jakim próbowano walczyć za pośrednictwem prasy, wykładów i kościelnych kazań. W II połowie XIX w. Toruń, dzięki rozbudowującej się linii kolei czy rozwojowi żeglugi na Wiśle, stał się miastem ruchliwymi i dynamicznym. Był to jednocześnie czas stabilności ekonomicznej, która po I wojnie wyraźnie została zachwiana w posadach. Niektórzy z nostalgią wspominali po wojnie XIX-wieczny gospodarczy rozwój.

Katarzyna Tomkowiak opowiedziała o „Siedzibach i planach budowy Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika w Toruniu w XX wieku: od gmachu przy ul. Wysokiej po bibliotekę przy ul. Słowackiego”. Zreferowała historię budynku tzw. „Muzeum” przy ul. Wysokiej, w którym mieściła się restauracja, hotel, kuchnie. Początkowo na zbiory Towarzystwa Naukowego w Toruniu (dalej: TNT) przeznaczono II piętro. W 1919 r. cały budynek stał się jego własnością. W 1922 TNT podpisało umowę z Zarządem reprezentującym Książnicę Miejską, na mocy której Książnica uzyskała budynek przy ul. Wysokiej 12 w użytkowanie. W tym samym roku podpisano również umowę z Coppernicus-Vereins w sprawie udostępniania zbiorów. Pierwszym dyrektorem biblioteki został Zygmunt Mocarski, który przybył do Torunia dzięki staraniom Stefana Dembego. 10 grudnia pierwsi czytelnicy zagościli w Książnicy. Szybko jednak zaczęto szukać innej lokalizacji, gdyż miejsca na ul. Wysokiej było bardzo mało. Narodził się wówczas plan utworzenia Muzeum Ziemi Pomorskiej, w budynku którego miały mieścić się: muzeum, biblioteka i archiwum. Po II wojnie Janina Przybyłowa i Irena Jaworczakowa rozpoczęły starania o nową siedzibę, kontynuował je Alojzy Tujakowski. Nowy budynek oddano do użytku w 1973 r. Jak na ówczesne czasy był bardzo nowoczesny, zaprojektowany z myślą stricte o bibliotece i jej powiększającym się księgozbiorze. Prelegentka swoją opowieść o dziejach Książnicy wzbogaciła pokazem wielu bardzo ciekawych i unikatowych zdjęć.

Zagadnienie Muzeum Ziemi Pomorskiej, poruszone przez Katarzynę Tomkowiak, rozwinęła w kolejnym referacie Barbara Chmielarska-Łoś. Myśl o jego utworzeniu pojawiła się już w latach 20. XX w. W 1931 odbyło się oficjalne zawiązanie komitetu dla jego budowy. W zamierzeniu miało to być muzeum regionalne, posiadające bogate zbiory, zarówno dawne, jak i współczesne. W tym samym roku otwarte zostało Muzeum Miejskie w Ratuszu, które w odróżnieniu od Muzeum Ziemi Pomorskiej, miało gromadzić zbiory związane z Toruniem, a nie szeroko pojętym regionem. Gdy wybuchła II wojna światowa, większość budynku już stała gotowa do zaanektowania (budowę rozpoczęto w 1937 r.). W trakcie działań zbrojnych pomieszczenia te były wykorzystywane na inne, bieżące cele. Po wojnie mieściła się tu Biblioteka Uniwersytecka, dziś w gmach należy do Wydziału Matematyki i Informatyki UMK.

Katarzyna Kluczwajd w referacie „Przedmiejskie restauracje-ogrody w kulturalnym pejzażu dawnego Torunia: Viktoria Park i Tivoli” opowiedziała o dwóch znaczących miejscach rozrywek w przedwojennym Toruniu. Początki Viktoria Park, mieszczącego się u zbiegu ulic: Legionów i Grudziądzkiej, sięgają roku 1874. W latach 1884-1897 właścicielem obiektu był E. Genzel, który wybudował tu m. in. kręgielnię. Następnie nieruchomość przejęła Rosa Genzel, kolejnym właścicielem był Albin Standarski (do 1900 r.), później pan Steinkamp (1900-1903) i Ira Steinkamp (1903-1906). W latach 1906-1936 park rozkwitł i stał się jednym z ważniejszych miejsc na mapie Torunia, dzięki staraniom nowej właścicielki – Joanny Łyskowskiej, która miała przemyślaną wizję rozwoju tego terenu. Działały tu restauracje, stragany handlowe, występowały grupy teatralne, gościli znani artyści, odbywały się wystawy i targi.

Właścicielem Tivoli (ul. Bydgoska 12) był do 1882 r. Carl Schmidt, następnie F. Zwieg (1883-1898). Okres świetności Tivoli przypada jednak na czasu zarządu Wilhelma Romana (od 1898 r.), który rozbudował zaplecze, wybudował muszlę koncertową itp. W 1913 r. właścicielem został Franz Grześkowiak, działały tu wówczas restauracje, odbywały się pokazy kinowe, korzystać można było z toru wrotkowego i całego mnóstwa innych atrakcji. Jeszcze w latach 30. XX w. odbywało się tu wiele imprez o znaczeniu regionalnym.

Po przerwie głos zabrała ponownie Katarzyna Kluczwajd. Wystąpienie „”Teatry świetlne i kinematografy w kulturalnym pejzażu dawnego Torunia” było wstępem do pokazu fragmentu filmu „Panienka z chmur” z 1929 r., zrealizowanego w Toruniu, z Elżbietą Kryńską w roli głównej. Referentka wyróżniła następujące przedziały czasowe w przedwojennym kinie: a) 1896-1914 – początki, b) 1914-1918/20, c) 1920-1930 – pojawienie się kina dźwiękowego, rozwój produkcji filmowej, d) 1930-1939 – nowoczesne kino. W Viktoria Park pierwszy pokaz filmowy kina wędrownego odbył się w 1903 r., kina stałego – w 1907. Joanna Łyskowska, właścicielka Viktoria Park, zapraszała kina wędrowne, organizowała liczne pokazy, prowadziła jednocześnie bogato zaopatrzoną wypożyczalnię kostiumów. Inną znaczącą postacią świata filmowego w Toruniu był również Max Müller – producent i reżyser filmów dokumentalnych.

Olgierd Kędzierski opowiedział o „Lokalach rozrywkowo-wypoczynkowych zaplecza poligonu artyleryjskiego na lewobrzeżu”. Działało ich w Toruniu sporo, były to przybytki różnej rangi, w zależności od docelowej klienteli. Po 1918 r. lokale te nie zniknęły, najczęstszą zmianą ich dotyczącą było przekształcenie nazwy z niemieckiej na polską. Najliczniejsze były wyszynki, które od gospód różniło przeznaczenie – w tych pierwszych głównie spożywano alkohol, podczas gdy w gospodach serwowano także posiłki. Ogródki letnie były jeszcze jednym miejscem spędzania wolnego czasu, czymś pośrednim między gospodami a miejscami rozrywek typu teatry. Można w nich było się napić, posilić, a przy tym uczestniczyć w różnego typu widowiskach, przedstawieniach i występach. W pobliżu miejsc stacjonujących wojsk znajdowały się kantyny – niewielkie sklepy z podstawowymi artykułami przemysłowymi. Wystąpienie zostało przez prelegenta zilustrowane ciekawym materiałem ikonograficznym.

Ostatnim punktem konferencji była relacja i pokaz zdjęć z Toruńskich Spacerów Fotograficznych, których uczestnicy zwiedzili gmach Towarzystwa Naukowego przy ul. Wysokiej i budynek Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej-Książnicy Kopernikańskiej przy ul. Słowackiego.

Podsumowania spotkania dokonała Katarzyna Kluczwajd, podziękowała przybyłym na konferencję i zaprosiła na kolejną jej odsłonę 11 maja 2019 r.

Helena i Otton Steinbornowie : Dobro Rzeczpospolitej – najwyższym prawem

 

Helena i Otton Steinbornowie

Dobro Rzeczpospolitej
– najwyższym prawem

 

Wystawa

Muzeum Historii Torunia

Od 8 września do 18 listopada w Muzeum Historii Torunia można było zwiedzić niezwykle ciekawą wystawę zatytułowaną „Helena i Otton Steinbornowie : Dobro Rzeczpospolitej – najwyższym prawem”.

 

Otton Steinborn, fot. ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej.

Wystawa prezentowała życie i działalność społeczną i zawodową doktora Ottona Steinborna, który całe dorosłe życie poświęcił Toruniowi i pracy na rzecz jego mieszkańców.

Był jednym z najaktywniejszych propagatorów idei na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości, aktywnie wspierał Polaków w ich dążeniach niepodległościowych i to on 18 stycznia 1920 roku przywitał wkraczające do Torunia Wojsko Polskie.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego był członkiem wielu stowarzyszeń, m.in. Towarzystwa Naukowego, Konfraterni Artystów, Towarzystwa Czytelni Ludowych.

Był także współtwórcą Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika. Jednocześnie do końca życia prowadził praktykę lekarską, opiekując się osobami dotkniętymi chorobami wenerycznymi.

 

Ekspozycja prezentowała również historię życia i bogatej działalności jego żony Heleny z domu Kawczyńskiej, której działalność nauczycielska, społeczna i charytatywna była nie mniej imponująca. Helena Steinbornowa była aktywnym członkiem kilkudziesięciu polskich towarzystw, aktywnie uczestniczyła w życiu społecznym i kulturalnym miasta. W latach 1935-1946 prowadziła stałe audycje radiowe w Pomorskiej Rozgłośni Radiowej. Zarówno w czasie zaborów, jak i podczas okupacji hitlerowskiej, zajmowała się nielegalnym nauczaniem języka polskiego i historii.

Na wystawie zaprezentowano wiele ciekawych fotografii, pamiątek rodzinnych, dokumentów osobistych oraz bibelotów codziennego użytku (m.in. laska i binokle Doktora), odtworzono również fragment pokoju mieszkania przy ulicy Łaziennej 19(21), w którym  Steinbornowie przyjmowali gości i spędzali czas w rodzinnym gronie.

Pamiątką po tej niezwykłej ekspozycji jest bogato ilustrowany informator, w którym znalazły się reprodukcje zdjęć prezentowanych na wystawie oraz krótkie biografie jej bohaterów.