Najstarsze wydania „Pana Tadeusza”

Wśród naszych czytelników nie słabnie zainteresowanie „Panem Tadeuszem” Adama Mickiewicza.

Dzieję się to w dużej mierze za sprawą XIX-wiecznych edycji tego dzieła dostępnych w Książnicy Kopernikańskiej.

Wśród nich znajdują się również egzemplarze wydrukowane w Toruniu
w drukarni Ernsta Lambecka przy
ul. Piekary 37/39.

 

 

Posiadamy również w swych zbiorach pierwsze na świecie wydanie „Pana Tadeusza” jakie ukazało się w 1834 roku w Paryżu.
Jego wydawcą był Aleksander Jełowiecki.
Charakterystyczną cechą wydania było ozdobienie go popiersiem Adama Mickiewicza.

Adam Mickiewicz
Pan Tadeusz czyli Ostatni zajazd na Litwie

historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem

wydanie Alexandra Jełowickiego
Paryż 1834

Sygnatura: MAG TN 7608, MAG 38759
Mag  56813

W zbiorach Książnicy posiadamy również pierwsze wydanie „Pana Tadeusza” na ziemiach polskich z 1858 roku.
Było to wydanie zbiorowe, obejmujące tom 3 i 4 „Pism” Adama Mickiewicza.
Wydawcą był Samuel Henryk Merzbach z Warszawy.
Była to edycja niepełna – okaleczona przez cenzurę.
Starszy cenzor Franciszek Sobieszczański (wymieniony zresztą na odwrociu karty tytułowej) wykreślił z poematu aż 398 wersów.

Pisma Adama Mickiewicza
z portretem autora.

T. 3-4
Wydanie nowe, znacznie powiększone.

Nakładem S.H. Merzbacha Księgarza
Warszawa 1858

Sygnatura MAG 56707.02, MAG 56707.03

Merzbach przed swoim wydaniem postarał się o porozumienie ze spadkobiercami Adama Mickiewicza w sprawie stosownego ich wynagrodzenia.
Prawa dzieci Mickiewicza nie uwzględnił natomiast Ernst Lambeck z Torunia.
W tym samym 1858 roku opublikował on pierszwą samodzielną (a nie zbiorową) i pierwszą pełną (a nie ocenzurowaną) edycję „Pana Tadeusza” na ziemiach polskich.
Na karcie tytułowej data wydania był rok 1859.

Ale jeszcze w grudniu 1858 Lambeck rozesłał redakcjom prasowym promocyjne egzemplarze wraz z listem – odezwą, w którym objaśnił okoliczności wydania.
List ten został opublikowany 24 grudnia 1858 roku w wychodzącym w Chełmnie pod redakcją Józefa Gółkowskiego „Nadwiślaninie”.
Poprzedzał go krótki komentarz redakcji.

„Nadwiślanin” – 24.12.1858 – nr 98 – s. 3-4
(Źródło: Kujawsko Pomorska Biblioteka Cyfrowa,
Oryginał: Wojewódzka Biblioteka Publiczna Książnica Kopernikańska w Toruniu)

KOMENTARZ REDAKCJI

„W Toruniu wyszedł przedruk edycyi paryskiej „Pana Tadeusza”, jak poniżej umieszczona odezwa wydawcy okazuje. Niewiemy ile to krzywdzi sukcesorów i nabywcę od nich prawa wydawania, niechcemy w prawne wchodzić tu roztrząsania, to tylko powiemy, że wydawnictwo to na szkodę literatury naszej się stało, gdyż wydawnictwem – a mianowicie korektą zajęło się zapewne to same pióro, które następującą pisało odezwę. Dokładniejszy rozbiór wydania zostawiamy sobie do pierwszego numeru naszego „Dodatku”, teraz piszemy głownie dla wiadomości opiekunów małoletnich dzieci Mickiewicza, jak i dla ostrzeżenia publiczności.”

 

 

 

ODEZWA ERSTA LAMBECKA

„Wielmożny Panie! Już blisko 6 lat jak dzieła kompletne najsławniejszego poety polskiego Adama Mickiewicza są zupełnie wyczerpane w Paryżu, gdzie były właściwie wydawane. Niektóre tylko z poezyi w ostatnich latach były do nabycia, i już przed pół rokiem nie było podobno dostać „Pan Tadeusz”, który dawniej w Paryżu za dość wysoką cenę 4 tal. sprzedawany był. Dzieła tegoż poety, które w Polsce najostrzej były zakazane, zostały przed jednym rokiem wydane w Warszawie za pozwoleniem Cesarza Rossyjskiego – było to prawdziwie rossyjskie wydanie, gdyż najgłówniejsze ustępy wykreślone i opuszczone zostały, dla tego też przez publiczność w Polsce w zupełnie małej illości kupione. Zapytania i obstalunki o prawdziwą i niesfałszowaną edycyą tak były częste u mnie, iż przedsiewziołem drukować dosłowne wydanie paryskiej edycyi. Początek w druku jest jedna z najznaczniejszych jego peozyi „Pan Tadeusz”, które w dwuch tomach załącznie przesełam. Wydanie to jest z największą starannością wydrukowane, i będzie zależeć od tego, czy Szanowna Publiczność, która z polską literaturą jest obeznana, zechce popierać me dobre chęci, dla tego abym mógł następnie czyli zupełnie kompletne dzieła Adama Mickiewicza wydrukować. Tak jak w domu prawie każdego Niemca znaleźć można dzieła Schillera i Goetego, tak zdaje się w bibliotece każdego Polaka „Mickiewicza” brakować nie powinno. Pozwalam sobie załącznie 2 exemplarze przesłać, gdyż sądzę, że Wielmożny Pan nietylko jeden exemplarz dla siebie zatrzymasz, ale z pewnością przyjemność wielka Panu uczynić musi, przyjaciołom i dobrym znajomym po jednym exemplarzu tak pięknej edycyi najsławniejszego poety polskiego na pamiątkę ofiarować.

Cenę tego dzieła tak nisko ile w mej możności było naznaczyłem, to jest 2 talary 15 trojaków za oba tomy.

W końcu sądząc, iż to światło literackie, które swą mocą potrafiło tylko najlepsze uczucia w każdym patryocie obudzić, miałoby być dla następców przyszłości w swej mocy przez takie przerobienie go cenzury rossyjskiej zmniejszone, było by więcej jak niegodziwem, dla tego staraniem moim największym było, ażeby nietylko całe peryody, myśli lub zdania, lecz nawet ani jedno słowo niebyło odmiennem. Spodziewając się, iż Wielmożny Pan raczysz zaszczycić swoją protekcyą tak chwalebne przedsięwzięcie, zostaję z wysokim szacunkiem uniżony – Ernst Lambeck.”

W zbiorach Książnicy Kopernikańskiej posiadamy egzemplarz drugiego toruńskiego wydania „Pana Tadeusza” z 1865 roku oraz trzeciego (na karcie tytułowej – „drugie”)
z 1878 roku.

 

Adam Mickiewicz

Pan Tadeusz czyli Ostatni zajazd na Litwie
Historia szlachecka z r. 1811 – 1812
we dwunastu księgach wierszem

Drugie, tanie wydanie
Nakładem i drukiem Ernsta Lambecka
Toruń 1865

Sygnatura Cimelia MAG  53544

 

 

Adam Mickiewicz

Pan Tadeusz czyli Ostatni zajazd na Litwie
historia szlachecka z roku 1811 i 1812
we dwunastu księgach wierszem

Drugie, tanie wydanie
Drukiem i nakładem Ernst Lambeck
Toruń 1878

Sygnatura MAG 50010, MAG 175398

 

Wśród XIX-wiecznych wydań „Pana Tadeusza” wyróżnia się jeszcze wydanie luksusowe.
Zawiera ono 24 ilustracje autorstwa Michała Elwira Androlliego.

 

Adam Mickiewicz

Pan Tadeusz

z ilustracjami Michała Elwira Andriollego

Księgarnia F. H. Richtera
(H. Altenberg)

Lwów 1882

Sygnatura MAG 56395

 

 

 

 

A oto pozostałe XIX-wieczne wydania „Pana Tadeusza” dostępne w Książnicy Kopernikańskiej:

 

Pisma Adama Mickiewicza

Nowe wydanie zupełne

Tom czwarty

F.A. Brockhaus

Lipsk 1862

Sygnatura XK 101

 

 

Dzieła Adama Mickiewicza
T. 3.

Wydanie zupełne
przez dzieci autora dokonane

Księgarnia Luxemburgska
Paryż 1880

Sygnatura MAG TN 2086.03

 

 

Adam Mickiewicz

Herr Thaddaeus oder der letzte Einritt in Lithauen

übersetzt von Siegfried Lipiner

Leipzig : Breitkopf u. Härtel, 1882

Sygnatura MAG TN 1711

 

 

Pisma Adama Mickiewicza

T. 4.

Wydanie zup.

Wydawca: F. A. Brockhaus

Lipsk 1883

MAG TN 7828.02

 

 

Adam Mickiewicz

Pan Tadeusz czyli Ostatni zajazd na Litwie

w streszcz. Hieronima Krzesińskiego

Druk F. Chocieszyński

Poznań 1886

Sygnatura MAG 65755

 

 

 

Poezye Adama Mickiewicza
T. 3
z życiorysem autora skreślonym przez Piotra Chmielowskiego

Nowe wyd.

Warszawa : Księgarnia Gebethnera i Wolffa
Petersburg : Księgarnia Polska, 1888

Sygnatura MAG 232458, MAG 10972.03

 

 

Adam Mickiewicz

Pan Tadeusz czyli Ostatni zajazd na Litwie
historia szlachecka z roku 1811-1812

Wydawnictwo: Macierz Polska

Lwów 1892

Sygnatura MAG 175455

 

 

Poezye Adama Mickiewicza
wydane w setną rocznicę urodzin wieszcza : 1798-1898
T. 3

Wydawnictwo Dzieł Ludowych Karola Miarki

Mikołów 1898

Sygnatura MAG 194213.01, MAG 81488.03

 

 

Wiele ciekawych informacji można znaleźć w następujących publikacjach dostępnych w Książnicy Kopernikańskiej:

 

Małgorzata Rowicka
O neurotycznym cenzorze, przebiegłym wydawcy
i manipulowanym czytelniku, czyli Pan Tadeusz w Warszawie
w okresie zaborów
Warszawa 2004
Sygnatura SIRi XVII/L-26

 

Pan Tadeusz w studwudziestą rocznicę wydania toruńskiego

Scenariusz i oprac. wystawy: Janina Huppenthal
Wstęp: Alojzy Tujakowski
Toruń 1980

Sygnatura SIRr XXXVa/18

 

Teofil Syga

Te księgi proste
Dzieje pierwszych polskich wydań książek Mickiewicza
Warszawa 1956

Sygnatura MAG231409

 

Najstarsze wydania „Pana Tadeusza”

  1. Dziekuję za szybką odpowiedź. A tak przy okazji pozwolę sobie zauważyć, że do tekstu, zaraz na początku, wkradł się błąd. Dokładnie we fragmencie” wydanie Alexandra Jełowickiego
    Paryż 1934″ a powinno być 1834
    Pozdrawiam

  2. Książnica w Toruniu nie posiada egzemplarza „Pana Tadeusza” wydanego w 1934 r. w Łodzi.

    Taki egzemplarz jest w Bibliotece Uniwersytetu Łódzkiego.

    Sygnatura 779355
    Pan Tadeusz czyli Ostatni zajazd na Litwie : historja szlachecka z r. 1811 i 1812 w dwunastu księgach, wierszem
    Mickiewicz, Adam (1798-1855).
    Wydawca: Wydawnictwo „Republika”,
    Rok wydania: [1934]
    Strony: 102, [1] s.

    Co do wyceny starych wydań „Pana Tadeusza” nie umiemy pomóc.
    W tej sprawie najlepiej zwrócić się do antykwariatu.

  3. Witam.Nigdzie w necie nie mogę sie doszukac informacji na temat książki ,której jestem w posiadaniu.Pan Tadeusz…..
    Naklad:WYDAWNICTWO’REPUBLIKA’
    Sp.Z OGR.ODP.
    ŁÓDŹ. UL.PIOTRKOWSKA 49.
    Druk”OSTOJA” W ŁODZI, ULICA ANDRZEJA 14
    Z tekstu wstepu wynika.ze rok wydania to 1934.
    Czy można prosić o jakieś wiadomosci na temat Tego egzemplarza?
    Pozdrawiam. Janek

  4. Jestem w posiadaniu 2 wydań Adama Mickiewicza
    1.Pisma Adama Mickiewicza-wydanie nowe znacznie powiększone z portretem autora Tom 1 i 2 Nakł. Mierzbacha z 1858 r.Cenzor Sobieszczanski.Zawartość między innymi Dziady,Grażyna,Konrad Wallenrod,Poezye nowe to2 tom a w pierwszym Przedmowa,Ballady i romanse orazSonety.
    2.Paryskie wydanie a. Jelowickiego i spółki przejrzane i poprawione przez autora Paryż w księgarni i drukarni polskiej wydanie z 1838 r. Wpierwszej częśi Pan Tadeusz a w drugiej Poezje. Jest piękna dedykacja z 1888 r.Obie ksiązki w dobrym stanie.Pamiątki rodzinne. ciekawi mnie ich wartość.Pozdrawiam.

← Starsze wpisy

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.