Tag Archives: 1920

Tomasz Dziki – Włocławek 1920 : W obronie Wisły

 

Tomasz Dziki

Włocławek 1920
W obronie Wisły

Wydawnictwo Bellona

Warszawa 2018

Sygnatura SIRr VIII/Wl-27

Autorem opracowania jest dr Tomasz Dziki – historyk, kierownik włocławskiego oddziału Archiwum Państwowego.

Książka jest bogato ilustrowana fotografiami archiwalnymi i mapami.

To barwna i ciekawa opowieść, w popularnej formie przypominająca heroiczny bój o włocławski most.

Walki o Włocławek w dniach 16 – 19 sierpnia 1920 roku były ważną częścią wojny polsko-bolszewickiej.

Nieliczne i słabe polskie oddziały wojskowe oraz obrońcy cywilni stawili zacięty opór Rosjanom i obronili przeprawę przez Wisłę.

Książka podzielona została na osiem rozdziałów.

I. Włocławianie wobec najazdu bolszewickiego w 1920 roku

II. Włocławek zagrożony – przygotowania do obrony

III. Bolszewicki atak na Włocławek (16 sierpnia)

IV. Obrona na lewym brzegi rzeki (16-19 sierpnia)

V. Znani i nieznani bohaterowie obrony Włocławka

VI. Bilans walk

VII. Kultywowanie pamięci o obronie włocławka w latach II RP

VIII. Pamięć przywrócona po 1989 r.

Najkrwawsze walki o most toczyły się 16 sierpnia.

Sytuacja Polaków była rozpaczliwa.

1925 żołnierzy wyposażonych w 18 karabinów maszynowych i osiem lekkich armat opierało się  bardzo szybko zbliżającej się do Włocławka 15 Dywizji Kawalerii Armii Czerwonej.

Wojska rosyjskie mogli liczyć około 2000 szabel, kilkadziesiąt ciężkich karabinów maszynowych i osiem dział.

W obliczu szturmu Polacy podpalili most, którego metalowa konstrukcja po pewnym czasie się zawaliła.

Odpowiedzią wściekłych bolszewików było bombardowanie i niszczenie miasta w kolejnych dniach.

Dariusz Meller – Nie damy naszej Chełmży : starcie z Grenzschutzem 28 stycznia 1919

 

Dariusz Meller

Nie damy naszej Chełmży
Starcie z Grenzschutzem 28 stycznia 1919
Tło – przebieg – pamięć

Wydawnictwo Wąbrzeskie Zakłady Graficzne

Chełmża 2017

Sygnatura SIRr VIII/Ch-15

Dariusz Meller jest historykiem, regionalistą pomorskim, działaczem społecznym i samorządowym, kolekcjonerem starych pocztówek i archiwaliów.

Jest autorem wielu felietonów i artykułów historycznych zamieszanych w prasie regionalnej.

W Książnicy Kopernikańskiej dostępne są również jego książki:

1. Chełmża : kultura w dziejach miasta / Piotr Birecki, Dariusz Meller. – Chełmża : Towarzystwo Przyjaciół Chełmży ; Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna im. Juliana Prejsa 2010.

2 .Chełmża wczoraj i dziś : album / zespół redakcyjny: Piotr Birecki, Dariusz Meller, Marcin Seroczyński. – Chełmża ; Wąbrzeźno : Wydawnictwo Wąbrzeskie Zakłady Graficzne 2009.

3. Chełmża ze starej fotografii = Chełmża in the old pictures = Chełmża auf altem Foto / [opisy zdjęć Dariusz Meller, Leszek Pachoń]. – Chełmża : Black Ball ; na zlec. Zarządu Miasta cop. 1998.

4. Jubileusz 25-lecia NSZZ „Solidarność” w Cukrowni Chełmża : Chełmża, 10-19 IX 2005 / [oprac. tekstu i red. Dariusz Meller ; zdjęcia Kazimierz Pająk]. – Chełmża : NSZZ „Solidarność”
Cukrowni Chełmża, 2005.

5. Krótko historia Chełmży : (łod pirszych poczunktów do dzisioj) / Dariusz Meller. – Chełmża : Wąbrzeskie Zakłady Graficzne, 2004.

6. Nie damy naszej Chełmży : starcie z Grenzschutzem 28 stycznia 1919 : tło – przebieg – pamięć / Dariusz Meller. – Chełmża : Wąbrzeskie Zakłady Graficzne 2017.

7. NSZZ „Solidarność” Cukrowni Chełmża w latach 1980-2002 / Dariusz Meller. – Chełmża : NSZZ „Solidarność” Cukrowni Chełmża 2003.

8. Słownik biograficzny Chełmży i okolic. Z. 1 / pod red. Dariusza Mellera ; Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna im. J. Prejsa w Chełmży. – Toruń : Wydawnictwo Adam Marszałek cop. 2001.

9. Słownik gwary używanej w Chełmży i okolicach : (tzw. gwara chełmińska) / Dariusz Meller. – Chełmża ; Toruń : Pracownia Sztuk Plastycznych 2015.

10. Słownik gwary używanej w Chełmży i okolicach : (tzw. gwara chełmińska) / Dariusz Meller. – Chełmża : Wąbrzeskie Zakłady Graficzne, 2002.

11. Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Chełmży w latach 1895-1939 / Dariusz Meller. – Chełmża : Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna im. Juliana Prejsa, 2005

Książka „Nie damy naszej Chełmży : starcie z Grenzschutzem 28 stycznia 1919 : tło – przebieg – pamięć” jest niezwykle cennym opracowaniem.

Autor przypomniał szerokiemu gronu czytelników dramatyczne wydarzenia jakie towarzyszyły powrotowi Pomorza i ziemi chełmińskiej do Polski po 1918 r.

Przedmiotem opracowania jest powstanie chełmżyńskie z 28 stycznia 1919 roku.

W trakcie walk z niemieckim Grenzschutzem zginęło wówczas siedmioro Polaków.

Dariusz Meller nakreślił szerokie tło historyczne tamtych wydarzeń.

Posiłkował się przy tym również utworami literackimi jakie były zamieszczane w prasie pomorskiej.

Autor przedstawił losy mieszkańców Chełmży w ostatnich latach zaboru pruskiego.

Przypomniał wagę I wojny światowej, jej obecność w świadomości zbiorowej, charakterystykę, wpływ na życie mieszkańców Pomorza i Chełmży.

Omówił przebieg rozruchów do jakich doszło w Chełmży jeszcze podczas wojny 14 i 15 lipca 1917 roku, w których pierwszorzędną role odegrały chełmżyńskie kobiety.

W książce obszernie przedstawiono przebieg powstania chełmżyńskiego, czyli starcia miejscowych Polaków z oddziałem Grenzschutzu 28 stycznia 1919 roku.

Opisano również ich znaczenie oraz przypomniano powstałą na ich podstawie opowieść drukowaną w prasie pomorskiej w odcinkach.

Następnie autor odtworzył przebieg przyłączenia Chełmży do Polski 21 stycznia 1920 roku.

Przedstawił również dalsze losy głównych bohaterów wydarzeń chełmżyńskich.

Przypomniał obchody patriotyczne organizowane w okresie II Rzeczpospolitej w Chełmży ku uczczeniu wydarzeń z 1919 i 1920 roku.

Na koniec autor zbadał obecność gwary chełmińskiej w opisywanych wydarzeniach.

Książkę uzupełniają fotografie i dokumenty.

Wojciech Zawadzki – Pomorze 1920

 

Wojciech Zawadzki 

Pomorze 1920

Seria: Historyczne Bitwy

Wydawnictwo Bellona

Warszawa 2015

Sygnatura SIRr VIII/Br-22

Rok 1920 przyniósł ze sobą dwa wydarzenia, które zapisały się w dziejach Pomorza Gdańskiego.

W styczniu i lutym 1920 roku nastąpił koniec zaboru pruskiego i włączenie ziem pomorskich do Polski.

W sierpniu na Pomorze dotarła armia sowiecka, która została powstrzymana w czasie krwawych zmagań pod Brodnicą.

Z opracowania „Pomorze 1920” dowiemy się najpierw o wydarzeniach poprzedzających rok 1920, zwłaszcza o działaniach powstańców wielkopolskich na Pomorzu.

Następnie prześledzimy wojskową rewindykacje Pomorza, której na mocy traktatu wersalskiego dokonała „błękitna armia” gen. Józefa Hallera.

Wojciech Zawadzki opisał również organizację wojskowości pomorskiej wiosną i latem 1920 roku.

Głównym tematem książki jest wojna polsko-bolszewicka na Pomorzu w 1920 roku.

Walki na Pomorzu zostały poprzedzone przez bój o Mławę na początku sierpnia.

Później Polacy bronili Działdowa.

W końcu Rosjanie doszli do Brodnicy.

W książce opisano szczegółowo przygotowania do obrony Pomorza, plan gen. Kazimierza Raszewskiego, twierdze w Grudziądzu, Chełmnie, Świeciu, Bydgoszczy, Fordonie, Toruniu.

Kulminacją walk jest bitwa brodnicka.

Zapoznamy się z bilansem sił, planem bitwy i jej przebiegiem.

Po bitwie nastąpił polski pościg za armia sowiecką.

Na kartach swojej książki Wojciech Zawadzki podjął się wyjaśnienia tajemniczej sprawy utworzenia tzw. „Armii Zachodniej” złożonej z jednostek wielkopolskich i pomorskich, dowodzonych przez gen. Raszewskiego.

To nowe zagadnienie w historiografii wojskowej, zostało drobiazgowo naświetlone przez autora, który doszedł do ciekawych i odkrywczych wniosków.

Czytając opracowanie podążamy jego tropem w rozwikłaniu tej pasjonującej tajemnicy.

Książkę uzupełniają szkice biograficzne bohaterów opisywanych wydarzeń.