Tag Archives: 1920

Next Page

Konferencja naukowa – Powrót Pomorza do Polski 1920-2020

 

Powrót Pomorza do Polski 1920-2020

 

Konferencja naukowa

 

Książnica Kopernikańska w Toruniu

 

10 stycznia 2020 r.

W piątek 10 stycznia 2020 roku o godzinie 16.00 odbyła się w gmachu Książnicy Kopernikańskiej konferencja naukowa „Powrót Pomorza do Polski 1920-2020”.

Konferencję zorganizował Instytut Historii i Archiwistyki UMK, Katedra Historii XIX-XX wieku i Historii Najnowszej UMK.

Współorganizatorami konferencji byli:

  • Województwo Kujawsko-Pomorskie
  • Gmina Miasta Toruń
  • Muzeum Okręgowe w Toruniu
  • Towarzystwo Miłośników Torunia
  • Towarzystwo Naukowe w Toruniu
  • Archiwum Państwowe w Toruniu
  • Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu
  • Wojewódzka Biblioteka Publiczna – Książnica Kopernikańska w Toruniu.

Konferencja była częścią obchodów 100. rocznicy powrotu Pomorza i Kujaw do Wolnej Polski, które zostały zorganizowane przez Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

Licznie zebrana publiczność konferencji wysłuchała sześciu referatów:

1. prof. dr hab. Jarosław Kłaczkow, Kwestia przynależności Pomorza Gdańskiego w polityce wielkich mocarstw 1918–1920

2. dr hab. Tomasz Krzemiński, prof. PAN, Polskie mieszczaństwo Prus Zachodnich wobec kwestii powrotu tego obszaru do Polski

3. dr hab. Tomasz Łaszkiewicz, prof. PAN, Udział ziemiaństwa Prus Zachodnich w działaniach na rzecz powrotu Pomorza do Polski

4. dr hab. Jarosław Centek, prof. UMK, Wojsko niemieckie na terenie Prus Zachodnich w latach 1918–1920

5. prof. dr hab. Aleksander Smoliński, Przygotowania wojskowe do przejęcia przez Rzeczpospolitą Polską ziem dawnych Prus Królewskich i Prus Książęcych przyznanych jej na mocy traktatu w Wersalu

6. mgr Mateusz Hübner, Rodzina Steinbornów – od „małej ojczyzny” do II Rzeczypospolitej

 

Konferencji towarzyszyły również dwie wystawy:

Powrót Pomorza do Niepodległej na mapach – zaprezentowano mapy ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

 

 

Wystawa poświęcona powrotowi Torunia do Macierzy i zaślubinom Polski z morzem – przygotowana przez Muzeum Artylerii w Toruniu, Oddział Muzeum Wojsk Radowych w Bydgoszczy.

 

Tomasz Dziki – Włocławek 1920 : W obronie Wisły

 

Tomasz Dziki

Włocławek 1920
W obronie Wisły

Wydawnictwo Bellona

Warszawa 2018

Sygnatura SIRr VIII/Wl-27

Autorem opracowania jest dr Tomasz Dziki – historyk, kierownik włocławskiego oddziału Archiwum Państwowego.

Książka jest bogato ilustrowana fotografiami archiwalnymi i mapami.

To barwna i ciekawa opowieść, w popularnej formie przypominająca heroiczny bój o włocławski most.

Walki o Włocławek w dniach 16 – 19 sierpnia 1920 roku były ważną częścią wojny polsko-bolszewickiej.

Nieliczne i słabe polskie oddziały wojskowe oraz obrońcy cywilni stawili zacięty opór Rosjanom i obronili przeprawę przez Wisłę.

Książka podzielona została na osiem rozdziałów.

I. Włocławianie wobec najazdu bolszewickiego w 1920 roku

II. Włocławek zagrożony – przygotowania do obrony

III. Bolszewicki atak na Włocławek (16 sierpnia)

IV. Obrona na lewym brzegi rzeki (16-19 sierpnia)

V. Znani i nieznani bohaterowie obrony Włocławka

VI. Bilans walk

VII. Kultywowanie pamięci o obronie włocławka w latach II RP

VIII. Pamięć przywrócona po 1989 r.

Najkrwawsze walki o most toczyły się 16 sierpnia.

Sytuacja Polaków była rozpaczliwa.

1925 żołnierzy wyposażonych w 18 karabinów maszynowych i osiem lekkich armat opierało się  bardzo szybko zbliżającej się do Włocławka 15 Dywizji Kawalerii Armii Czerwonej.

Wojska rosyjskie mogli liczyć około 2000 szabel, kilkadziesiąt ciężkich karabinów maszynowych i osiem dział.

W obliczu szturmu Polacy podpalili most, którego metalowa konstrukcja po pewnym czasie się zawaliła.

Odpowiedzią wściekłych bolszewików było bombardowanie i niszczenie miasta w kolejnych dniach.

Dariusz Meller – Nie damy naszej Chełmży : starcie z Grenzschutzem 28 stycznia 1919

 

Dariusz Meller

Nie damy naszej Chełmży
Starcie z Grenzschutzem 28 stycznia 1919
Tło – przebieg – pamięć

Wydawnictwo Wąbrzeskie Zakłady Graficzne

Chełmża 2017

Sygnatura SIRr VIII/Ch-15

Dariusz Meller jest historykiem, regionalistą pomorskim, działaczem społecznym i samorządowym, kolekcjonerem starych pocztówek i archiwaliów.

Jest autorem wielu felietonów i artykułów historycznych zamieszanych w prasie regionalnej.

W Książnicy Kopernikańskiej dostępne są również jego książki:

1. Chełmża : kultura w dziejach miasta / Piotr Birecki, Dariusz Meller. – Chełmża : Towarzystwo Przyjaciół Chełmży ; Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna im. Juliana Prejsa 2010.

2 .Chełmża wczoraj i dziś : album / zespół redakcyjny: Piotr Birecki, Dariusz Meller, Marcin Seroczyński. – Chełmża ; Wąbrzeźno : Wydawnictwo Wąbrzeskie Zakłady Graficzne 2009.

3. Chełmża ze starej fotografii = Chełmża in the old pictures = Chełmża auf altem Foto / [opisy zdjęć Dariusz Meller, Leszek Pachoń]. – Chełmża : Black Ball ; na zlec. Zarządu Miasta cop. 1998.

4. Jubileusz 25-lecia NSZZ „Solidarność” w Cukrowni Chełmża : Chełmża, 10-19 IX 2005 / [oprac. tekstu i red. Dariusz Meller ; zdjęcia Kazimierz Pająk]. – Chełmża : NSZZ „Solidarność”
Cukrowni Chełmża, 2005.

5. Krótko historia Chełmży : (łod pirszych poczunktów do dzisioj) / Dariusz Meller. – Chełmża : Wąbrzeskie Zakłady Graficzne, 2004.

6. Nie damy naszej Chełmży : starcie z Grenzschutzem 28 stycznia 1919 : tło – przebieg – pamięć / Dariusz Meller. – Chełmża : Wąbrzeskie Zakłady Graficzne 2017.

7. NSZZ „Solidarność” Cukrowni Chełmża w latach 1980-2002 / Dariusz Meller. – Chełmża : NSZZ „Solidarność” Cukrowni Chełmża 2003.

8. Słownik biograficzny Chełmży i okolic. Z. 1 / pod red. Dariusza Mellera ; Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna im. J. Prejsa w Chełmży. – Toruń : Wydawnictwo Adam Marszałek cop. 2001.

9. Słownik gwary używanej w Chełmży i okolicach : (tzw. gwara chełmińska) / Dariusz Meller. – Chełmża ; Toruń : Pracownia Sztuk Plastycznych 2015.

10. Słownik gwary używanej w Chełmży i okolicach : (tzw. gwara chełmińska) / Dariusz Meller. – Chełmża : Wąbrzeskie Zakłady Graficzne, 2002.

11. Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Chełmży w latach 1895-1939 / Dariusz Meller. – Chełmża : Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna im. Juliana Prejsa, 2005

Książka „Nie damy naszej Chełmży : starcie z Grenzschutzem 28 stycznia 1919 : tło – przebieg – pamięć” jest niezwykle cennym opracowaniem.

Autor przypomniał szerokiemu gronu czytelników dramatyczne wydarzenia jakie towarzyszyły powrotowi Pomorza i ziemi chełmińskiej do Polski po 1918 r.

Przedmiotem opracowania jest powstanie chełmżyńskie z 28 stycznia 1919 roku.

W trakcie walk z niemieckim Grenzschutzem zginęło wówczas siedmioro Polaków.

Dariusz Meller nakreślił szerokie tło historyczne tamtych wydarzeń.

Posiłkował się przy tym również utworami literackimi jakie były zamieszczane w prasie pomorskiej.

Autor przedstawił losy mieszkańców Chełmży w ostatnich latach zaboru pruskiego.

Przypomniał wagę I wojny światowej, jej obecność w świadomości zbiorowej, charakterystykę, wpływ na życie mieszkańców Pomorza i Chełmży.

Omówił przebieg rozruchów do jakich doszło w Chełmży jeszcze podczas wojny 14 i 15 lipca 1917 roku, w których pierwszorzędną role odegrały chełmżyńskie kobiety.

W książce obszernie przedstawiono przebieg powstania chełmżyńskiego, czyli starcia miejscowych Polaków z oddziałem Grenzschutzu 28 stycznia 1919 roku.

Opisano również ich znaczenie oraz przypomniano powstałą na ich podstawie opowieść drukowaną w prasie pomorskiej w odcinkach.

Następnie autor odtworzył przebieg przyłączenia Chełmży do Polski 21 stycznia 1920 roku.

Przedstawił również dalsze losy głównych bohaterów wydarzeń chełmżyńskich.

Przypomniał obchody patriotyczne organizowane w okresie II Rzeczpospolitej w Chełmży ku uczczeniu wydarzeń z 1919 i 1920 roku.

Na koniec autor zbadał obecność gwary chełmińskiej w opisywanych wydarzeniach.

Książkę uzupełniają fotografie i dokumenty.