Tag Archives: Biblioteka Gimnazjalna

Skarby Biblioteki Gimnazjum Akademickiego w Toruniu – wystawa w Książnicy Kopernikańskiej

 

Skarby biblioteki Gimnazjum Akademickiego w Toruniu

Wystawa i prelekcja

Kurator wystawy: Anna Mazerska

22 kwietnia 2018

Książnica Kopernikańska

W sobotę 22 kwietnia 2018 roku w Książnicy Kopernikańskiej przy ul. Słowackiego 8 w Toruniu można było obejrzeć wystawę „Skarby Biblioteki Gimnazjum Akademickiego w Toruniu”.

Wystawa zorganizowana została przez pracowników Działu Zbiorów Specjalnych Książnicy w ramach Toruńskiego Festiwalu Nauki i Sztuki.

Goście mogli nie tylko obejrzeć eksponaty, ale również wysłuchać ciekawej prezentacji wygłoszonej przez Annę Mazerska – kierownika Działu Zbiorów Specjalnych.

Pierwsza część wystawy obejmowała książki gromadzone od XVI wieku przez bibliotekę Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego, której tradycje kontynuuje Książnica Kopernikańska.

Druga część wystawy prezentowała mieszkańcom Torunia najcenniejsze zbiory Książnicy pochodzące z XV, XVI i XVII wieku.

Na wystawie zaprezentowano:

Descriptio Bibliothecae Scholae Thorunensis a. d. 1594 extructae  – papierowy rękopis z XVI wieku, autorstwa burmistrza Henryka Strobanda, zawierający opis Biblioteki Gimnazjalnej

Matrikel des Gymnasiums zu Thorn von 1600 bis 1817 – rękopiśmienna metryka uczniów Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego, założona w 1601 roku przez rektora Konrada Bayera i kontynuowana aż do 1817 roku.

Novae scholae Torvnensis ratio doctrinae et disciplinae – najstarsza ustawa szkolna Gimnazjum Akademickiego ogłoszona w 1568 roku przez pierwszego rektora szkoły Macieja Breua, która precyzowała program nauczania i wychowania.

Gymnasii et oeconomiae scholasticae Thoruniensis instiutum et scopus – ordynacja szkolna, dotycząca zasad przyjmowania do bursy szkolnej wydrukowana w 1600 roku w toruńskiej drukarni Andrzeja Koteniusza.

Notitia Bibliothecae Thorvnensis – autorstwa rektora Piotra Jaenichena – pierwsza drukowana monografia Biblioteki Gimnazjum Akademickiego z 1723 roku

Typus Lectionum Publicarum Gymnasii Thoruniensis – plan lekcji z 1688 roku

Catalogus lectionum et operarum cum Deo in Gymnasio Thorunensi pertractandarum auctoritate Nobiliss. et Ampliss – spis zajęć i wykaz lektur dla uczniów Gimnazjum Akademickiego z 1721 roku

Exercitationes publicae semestres, studiosae in Gymnasio Thorunensi juventutis – wykaz ćwiczeń semestralnych na rok 1669/1670 przygotowany przez rektora Ernsta Königa

Dissertationes Ethicae – zbiór rozpraw filozoficznych przygotowanych w latach 1687-1689 przez uczniów gimnazjum pod kierunkiem profesora Jana Sartoriusa.

Exercitationvm Peripateticarum Libri II – podręcznik szkolny z zakresu logiki z 1602 roku autorstwa rektora Jana Regiusa

Institvtionis Literatae – najstarsze w Europie czasopismo pedagogiczne wydawane w Toruniu w latach 1586-1588 pod redakcją Ulryka Schobera

Meletemata Thorvnensia seu Dissertationes – czasopismo Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego wydawane w latach 1726-1731 pod redakcją Piotra Jaenichena

Zur 300. jaehrigen Jubelfeier des Gymnasiums zu Thorn – fotografia z 1868 roku przedstawiajaca grono pedagogiczne i budynek Gimnazjum

Juwenalis, Satyry – rękopis papierowy z Padwy z 1460 roku

Reci z mudrcu pohanskych jakoż i z Petrrky vybrane a prelozene – pergaminowy rękopis z XV wieku

Hartmann Schedel, Das Buch der Chroniken und Geschichten – inkunabuł, „Kronika świata”  wydana w 1493 roku w Norymberdze w drukarni Antona Kobergera. Zawiera aż 1809 drzeworytów.

Globus nieba z 1551 roku – wykonany w pracowni flamandzkiego kartografa Gerarda Mercatora

Mikołaj Kopernik, De revolutionibus orbium celestium libri VI – pierwsze wydanie dzieła „O obrotach” w Norymberdze w 1543 roku

 

Jan Heweliusz, Machinae Coelestis – starodruk wydany w Gdańsku w 1673 roku

Zwiedzający wystawę szeroko komentowali zaprezentowany na niej XVIII-wieczny regulamin korzystania ze zbiorów biblioteki gimnazjalnej:

  1. Kto chce wejść do tej lecznicy duszy, musi być w czystym obuwiu i bez płaszcza.
  2. Pomiędzy półki bez pozwolenia nie wchodzić.
  3. Niech proszą o książki bibliotekarza lub jego zastępcę; sami niech ich nie wyjmują i nie odkładają, lecz oddają do rąk dającego.
  4. Notatki niech raczej robią ołówkiem, a nie atramentem.
  5. Nikomu nie pozwala się korzystać z książek poza biblioteką, chyba że są to osoby wypróbowanej wiarygodności – i to za kaucją. Pożyczone książki w ciągu miesiąca maja być oddane, i niech się nikt nie oburza, jeżeli w razie przetrzymania zażąda się podwójnej kwoty.
  6. Zła ręka niech się powstrzyma, albo ze strachu, albo ze względów religijnych.
  7. Przejezdnym nie wolno przekazywać książek bez zezwolenia przełożonych.
  8. Jeśli znajda się tacy, którzy będą chcieli uczęszczać do naszej biblioteki, niech wiedzą, że to miejsce nie ma być uważane za gospodę i po upływie określonych godzin niech się wynoszą.

Ulryk Schober 1559-1598

Ulryk Schober (Huldericus Schober) mieszkał w Toruniu w latach 1584-1598 – między 25 i 39 rokiem życia.

Tu również zmarł w trakcie zarazy w 1598 roku

Urodził się Lubinie na Śląsku w 1559 roku.

Studiował siedem lat w Lipsku łacinę, grekę i filozofię.

Był gorliwym protestantem.

 

Ulryk Schober był profesorem greki i łaciny w gimnazjum toruńskim.

Był również korektorem tej szkoły.

Współpracował blisko z burmistrzem Henrykiem Strobandem i rektorem Kasprem Friese.

Wspólnie dążyli do podniesienia szkoły do rangi Gimnazjum Akademickiego, czego dokonali w 1594 roku.

Prestiż szkoły toruńskiej podniosło też wydanie w latach 1586-1588 trzech tomów „Institutio Literata”, których Ulryk Schober był redaktorem.

Było to czasopismo pedagogiczne, w którym publikowano traktaty dotyczące odnowy szkolnictwa, w tym pisma Jana Sturma  – wielkiego niemieckiego reformatora oświaty ze Strasburga.

Wydawnictwo stanowiło niejako pierwszą encyklopedię pedagogiczną.

Institvtionis Literatae Siue De Discendi Atqve Docendi ratione Tomvs Primvs, Toruń 1586, Sygnatura 102801.01

Ulryk Schober zorganizował również Bibliotekę Gimnazjalną.

Świadectwem jego pracy jest „Descriptio Bibliothecae scholae Torunensis” (opis biblioteki szkoły toruńskiej).

To największy toruński renesansowy humanista.

Ulryk Schober tworzył bardzo dużo okolicznościowych wierszy – mów, zwłaszcza z okazji pogrzebów.

W 1582 roku Ulryk Schober wydał zbiór swojej poezji „Poematum libri tres” w drukarni Andreasa Coteniusa w Toruniu.

Poematvm M. Hvldrici Schoberi Libri III. : hoc est, Charisteriorvm, cum Propempticis Autori scriptis, Sacrorvm, Genethliacorvm, Quibus Praemissa Svnt Elogia Torvniae Borvssorum, & Senatus eiusdem Vrbis. Torunij : Excudebat Andreas Cotenius, 1592. Sygnatura 110473

Tworzył wyłącznie w języku łacińskim.

Jego ulubionymi formami poetyckimi były:

– charisteria (podziękowania)
– propemptica (wiersze – posłania na drogę)
– sacra (wiersze religijne)
– genethliaca (wiersze urodzinowe)
– elogia (pochwały)

Inne poezje Ulryka Schobera to:

  • Olbiopolis seu civitas beata – Lipsk 1592 (poemat)
  • Miscellanea poetica – Lipsk 1593 (zbiór wierszy)
  • Paralipomena – Toruń 1595 (zbiór wierszy)

Ulryk Schrober jest też autorem dzieł prozatorskich, choćby traktatu religijnego „De causis ac remedis dissensionum et turbarum in religione scripta duo”.

Bronisław Nadolski

Karty z dziejów Odrodzenia w Toruniu
Działalność literacka Ulryka Schobera

Rocznik Toruński, Tom 2, 1967, s. 175-192

Sygnatura SIR II/18t.2

 

Agata Dobak

Psalmy Ulryka Schobera ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu

Folia Toruniensia
Tom 7, 2007 rok, s. 19-32

Sygnatura SIRr II/34z.7

 

Ulryk Schober
Pochwała Miasta Torunia

Przełozył Bronisław Nadolski

Przeglad Artystyczno-Literacki
Nr 1/2, styczeń-luty 1996, s. 2 okładki

Sygnatura MAG 05834-1996

 

Bronisław Nadolski

Ulryk Schober, poeta – konrektor

W: Ze studiów nad życiem literackim i kultura umysłową na Pomorzu w XVI i XVII wieku

Wrocław 1969

Sygnatura SIRr XXIXa/43

 

Stanisław Salmonowicz

Schober Ulryk

Słownik Biograficzny Pomorza Nadwislańskiego
Tom 4, s. 167-169

Sygnatura SIRr IIIA/2t.4

 

Zenon Hubert Nowak

Schober Ulryk

Polski Słownik Biograficzny
Tom 35, zeszyt 4, s. 586-588

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.35

 

Stanisław Tync

Ślązak Ulryk Schober konrektor i działacz kulturalny toruński
(1559-1598)

Kraków 1960

Sygnatura SIRr IIIB/Schober Ulryk