Tag Archives: biblioteki publiczne

Next Page

Okładki książek na stonach bibliotek

 

Katalog biblioteki

i blog biblioteczny

a okładki książek

 

Czy okładka jest utworem?

Tworząc bloga szybko zostałem skonfrontowany z przepisami prawa autorskiego.

Naturalne wydawało się, ze pisząc o książce umieszczam również jej zdjęcie.

W internecie roi się od blogów recenzyjnych, które swobodnie wykorzystują okładki książek.

 

Okładka chronionym utworem

Potocznie za utwór uważa się książkę, tymczasem okazuje się, że również jej okładka jest utworem chronionym przez prawo autorskie.

Dokładnie okładka jest utworem plastycznym.

Artykuł 1 – Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).

 

Okres ochrony

Umieszczać w internecie można tylko te utwory, do których prawa autorskie już wygasły.

A więc, gdy od śmierci autora upłynęło już 70 lat.

Twórcą okładki nie jest pisarz tylko grafik.

 

Co zrobić, żeby zamieścić okładkę książki?

W przypadku utworu chronionego prawem autorskim na jego wykorzystanie musi wyrazić zgodę autor lub właściciel praw autorskich.

Bez zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu tylko w zakresie dozwolonego użytku.

 

Dozwolony użytek bibliotek

Artykuł 28

Bibliotek mogą użyczać, w zakresie swoich zadań statutowych, egzemplarze utworów rozpowszechnionych, jeżeli czynności te nie są dokonywane w celu osiągnięcia bezpośredniej lub pośredniej korzyści majątkowej.

 

Użyczenie

Użyczeniem egzemplarzy utworu jest ich przekazanie do ograniczonego czasowo korzystania, niemające na celu bezpośredniego lub pośredniego uzyskania korzyści majątkowej.

Przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony lub nie oznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy.

Publikacja okładki w Internecie nie jest z całą pewnością jej użyczeniem – czyli oddaniem rzeczy do używania.

 

Egzemplarz

Skan okładki w internecie nie jest egzemplarzem utworu rozpowszechnionego, czyli rzeczą w sensie fizycznym.

Egzemplarza utworu oznacza materialny nośnik, na którym utwór utrwalono.

 

Opłata za dozwolony użytek od 2016 roku

Choć dozwolony użytek oznacza, że możemy nie płacić właścicielom praw autorskich za korzystanie z ich utworów – artykuł 28 wprowadził wynagrodzenie z tytułu użyczania egzemplarzy przez biblioteki publiczne.

Tylko w przypadku bibliotek – bezpłatny użytek publiczny jest odpłatny.

Formalnie płatnikiem wynagrodzenia jest Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ale z to z jego budżetu finansuje się też zakup nowości do bibliotek publicznych.

 

Wynagrodzenie za dozwolony użytek

Mimo, że twórcy otrzymują wynagrodzenie za korzystanie z ich utworów przez biblioteki publiczne – biblioteki dalej nie mają prawa publikować okładek w internecie.

Wynagrodzenie obejmuje:
– tylko egzemplarze utworów
– tylko utwory wyrażone słowem
– tylko utwory powstałe lub opublikowane w języku polskim
– tylko opublikowane w formie drukowanej

Wynagrodzenie nie obejmuje autorów okładek.

 

Terminale

Biblioteki mogą wprawdzie udostępniać zbiory dla celów badawczych lub poznawczych za pośrednictwem końcówek systemu informatycznego (terminali) znajdujących się na terenie tych jednostek.

Jest to tylko pozwolenie na umieszczenie zeskanowanych zbiorów w zamkniętej wewnętrznej sieci biblioteki, co wyklucza opublikowanie okładki w internecie, gdzie byłaby dostępna dla każdego w dowolnym miejscu i czasie.

 

Przytaczanie utworów w programach informacyjnych

Artykuł 26

Wolno w sprawozdaniach o aktualnych wydarzeniach przytaczać utwory udostępniane podczas tych wydarzeń, jednakże w granicach uzasadnionych celem informacji.

 

Spotkania autorskie

Można publikować okładki książek, jeśli piszemy sprawozdanie z jej promocji ewentualnie ze spotkania autorskiego.

Wpis na blogu musi mieć jednak cechę aktualności, co oznacza, ze po upływie krótkiego czasu (góra miesiąc) okładkę książki i tak należy usunąć z naszej relacji ze spotkania z pisarzem.

Tekst ma już wtedy tylko wartość archiwalną i nie jest informacją o aktualnym wydarzeniu.

 

Nowości wydawnicze

W wątpliwe jest, czy można umieszczać okładkę książki pisząc przegląd nowości wydawniczych.

Trudno jest uznać fakt, ze książka jest do nabycia w księgarni za wydarzenie.

To pojęcie odnosi się do zorganizowanych imprez, które mają swoje miejsce, czas i uczestników.

 

Wykładnia prawa

Przepisy o dozwolonym użytku maja charakter wyjątków.

Dlatego ich interpretacja musi być ścisła i rygorystyczna.

Rozszerzanie dozwolonego użytku w drodze interpretacji jest niezgodne z prawem.

 

Prawo wystawiania dzieła plastycznego

Artykuł 32

Właściciel egzemplarza utworu plastycznego może go wystawiać publicznie, jeżeli nie łączy się z tym osiąganie korzyści majątkowych.

Okładka książki jest utworem plastycznym.

Biblioteki mogą urządzać wystawy książek.

Nie mogą jednak publikować okładek w internecie.

Skan nie jest egzemplarzem.

 

Korzystanie z utworów w celu reklamy wystawy lub sprzedaży

Artykuł 33

Wolno korzystać z utworów w celu reklamy publicznie dostępnej wystawy lub publicznej sprzedaży utworów, w zakresie uzasadnionym promocją tej wystawy lub sprzedaży.

Księgarnie internetowe mogą korzystać z okładek książek.

Biblioteki, które nie prowadza działalności komercyjnej nie mogą tego robić.

 

Uzasadnienie prawa księgarzy

Ze sprzedaży książek utrzymują się wydawnictwa i pisarze.

Z bezpłatnego wypożyczania nikt się nie utrzymuje.

Jednak od 2016 roku twórcy, tłumacze i wydawcy dostają już przecież wynagrodzenie za korzystanie z ich utworów przez biblioteki publiczne.

Mimo tego, biblioteki dalej nie mają prawa publikować okładek w internecie.

 

Prawo cytatu

Artykuł 29

Wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów oraz rozpowszechnione utwory plastyczne, utwory fotograficzne lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym celami cytatu, takimi jak wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie lub prawami gatunku twórczości.

 

Powszechna opinia

W powszechnym przekonaniu wolno dowolnie cytować inne utwory.

Wystarczy tylko cytat wyraźnie zaznaczyć i wskazać jego autora.

Jest to naprawdę powszechna opinia i wiele razy spotkałem się z nią na bardzo różnych forach dyskusyjnych.

Nic bardziej mylnego.

 

Cytat musi być uzasadniony

Cytować inny utwór plastyczny w całości można tylko w określonym celu, takim jak:

  • wyjaśnianie
  • polemika
  • analiza krytyczna
  • analiza naukowa
  • nauczanie
  • twórczość artystyczna

 

Analiza krytyczna utworu

Analiza krytyczna utworu oznacza po prostu recenzje książki.

Problem w tym, że recenzując książkę możemy tylko przytaczać jej treść – bo tylko treści analizujemy.

Zamieszczenie okładki jest ozdobnikiem.

Chyba, że napiszemy również recenzję okładki.

 

Wyjaśnienie

Wyjaśnienie w sensie potocznym jest bardzo pojemnym terminem.

Niestety wykładnia prawa skrajnie zawęża to pojecie.

Zgodnie ze stanowiskiem profesorów prawa i autorów komentarzy – cytatu można użyć tylko, jeżeli jest to konieczne do wyjaśnienia.

Innymi słowy, jeśli bez cytatu wyjaśnienie jest niezrozumiałe.

 

Wyjaśnienie a okładka

Polecając książkę czytelnikowi możemy wyjaśnić, dlaczego warto po nią sięgnąć.

Nie możemy jednak ozdobić tylko dla dekoracji naszego wywodu okładką.

Okładkę zamieścimy, jeżeli będziemy pisać nie o treści książki, ale o wyglądzie okładki.

Oczywiście z zastrzeżeniem, ze bez skanu okładki wyjaśnienie nasze nie będzie zrozumiałe.

 

Prawo cytatu a okładka

Podsumowując, żeby zamieścić okładkę trzeba by założyć blog o okładkach, a nie o książkach.

Nie wolno zamieścić okładki, żeby wyjaśnić czytelnikowi, o jakiej książce się pisze.

Nie ma znaczenia, że dla czytelników okładka jest informacją nie ozdobnikiem.

Ciągle ktoś przychodzi do biblioteki i prosi o czerwoną książkę o wojnie, albo niebieski kryminał.

 

Zgoda autora

Biblioteki nie mogą publikować okładek książek w katalogach czy w przeglądach nowości na podstawie dozwolonego użytku.

Pozostaje im zwrócić się do autorów lub właścicieli praw autorskich o zgodę na korzystanie z utworu.

Autor udziela licencji niewyłącznej – to znaczy może taką samą zgodę udzielać później również innym bibliotekom.

W sensie prawnym oznacza to, że biblioteka i wydawca musieliby zawierać umowy licencyjne, odnośnie każdej okładki

 

Licencja niewyłączna

Licencja niewyłączna – umowa na korzystanie z utworu – może być udzielona w każdej formie – nawet ustnie.

Polecana jest jednak forma pisemna, ze względu na wartość dowodową w razie konfliktu sądowego.

Można się również posłużyć mailem – jednak korespondencja mailowa to nie umowa licencyjna sensu stricto.

Forma elektroniczna nie jest forma pisemną.

Zgoda wyrażona w mailu jest dowodem na porozumienie stron – licencji udzielono w sposób dorozumiany – konkludentny

 

Wydawcy

Wydawca musi być właścicielem majątkowych praw autorskich do okładki.

Często jednak wydawcy zawierają z grafikami umowy o dzieło czy zlecenia, zapominając o klauzuli przeniesienia praw autorskich.

Często umowa jest ustna, a tylko faktura VAT pisemna.

Często też wydawcy sami korzystają tylko z licencji do okładek, na przykład korzystając z międzynarodowych portali graficznych.

W przypadku małych prywatnych nakładów formalnie wydawcą jest drukarnia, a autorem okładki autor lub jego znajomy.

 

Wydawcy bez praw

Może się więc zdarzyć, że wydawca błędnie udzieli zgody na wykorzystanie okładki, bo nie wie, że nie dysponuje do niej prawami majątkowymi.

Wówczas całe ryzyko w razie procesu sądowego spada na bibliotekę.

Nawet jeśli biblioteka dopełni wszelkich formalności, będzie odpowiadać za bezprawne korzystanie z utworu wobec autora okładki.

Potem biblioteka może oczywiście dochodzić odszkodowania od wydawcy.

 

Odpowiedzialność cywilna

Odszkodowanie za naruszenie prawa autorskiego wynosi dwukrotność, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, należnego autorowi za korzystanie z utworu.

W 2016 roku jedna z bibliotek na mocy wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu musiała zapłacić 5000 złotych autorce fotografii Czesława Miłosza.

Natomiast w 2015 roku Sąd Okręgowy w Kaliszu w identycznym procesie o zdjęcie Czesława Miłosza oddalił powództwo autorki fotografii wobec innej biblioteki.

 

Odpowiedzialność karna

Co gorsza rozpowszechnianie utworu bez pozwolenia jest też przestępstwem i podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Ryzyko jest więc niewspółmierne do wagi przewinienia.

Nie ma sensu z powodu jednego skanu okładki iść na dwa lata do więzienia.

Proces karny będzie miał miejsce nie za każdym razem, ale tylko w wypadku gdy zażąda tego poszkodowany.

 

Autor okładki – prawa osobiste

Autorowi okładki nawet, jeśli sprzedał prawa majątkowe wydawcy, cały czas przysługują prawa osobiste do utworu.

Oznacza to, że publikując okładkę na stronie czy w katalogu musimy wymienić jej twórcę.

W praktyce nie spotkałem się jeszcze z taką informacją o autorze okładki na stronach bibliotek czy w ich katalogach.

 

Czas umowy

Mail czy umowa licencyjna musi określać czas umowy.

Jeżeli nie zostało napisane na jaki okres jest zawarta umowa, to licencja wygasa po 5 latach.

Koniecznie trzeba więc napisać, że umowę zawiera się na czas nieoznaczony.

 

Odpłatność

Jeżeli w umowie nie napisano wyraźnie, że licencji udziela się bezpłatnie – to wydawcy przysługuje prawo do wynagrodzenia.

 

Terytorium

Jeżeli w umowie nie napisano na jakim terytorium ona obowiązuje, to przyjmuje się, że dotyczy ona tylko terytorium Polski.

W przypadku umieszczenia okładki w internecie, bez napisania, że licencja obejmuje cały glob, biblioteka ponosi odpowiedzialność za naruszenie prawa autorskiego.

 

Pola eksploatacji

W umowie musi być wyraźnie określone pole eksploatacji.

Publikacja w internecie to zgodnie z ustawą „publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym”.

Jeżeli nie napisaliśmy, że chcemy umieścić okładkę na naszej stronie czy w katalogu – nie będziemy mogli tego zrobić.

 

Przedmiot licencji

Umowa licencyjna może też dotyczyć tylko konkretnych okładek.

Wszystkie tytuły książek powinny być więc wymienione w umowie.

Błędne są umowy dotyczące ogólnie okładek danego wydawnictwa, a zwłaszcza okładek tych książek, które jeszcze nie zostały wydane.

Oznacza to konieczność zawierania kolejnych umów, zawsze, gdy wydawnictwo wydaje nową książkę.

 

Umowy na przyszłość

Artykuł 41

Nieważna jest umowa w części dotyczącej wszystkich utworów lub wszystkich utworów określonego rodzaju tego samego twórcy mających powstać w przyszłości.

Nielegalne jest udzielanie i korzystanie z licencji zawartej na przyszłość.

Nie wystarczy uzyskać od wydawnictwa zgodę jeden raz – trzeba robić to za każdym razem, gdy chodzi o kolejną nową książkę.

 

Praktyka

W Polsce jest 8000 bibliotek publicznych.

Rocznie wydaje się 34.000 tytułów nowych książek.

Oznacza to, że biblioteka która chce umieścić w swym katalogu okładki wszystkich nowych książek, musiałaby wysyłać 100 maili dziennie.

Gdyby zrobiła to każda biblioteka, wydawcy otrzymaliby 272 miliony próśb o zgodę na umieszenie okładki w katalogu.

Formalnie należałoby więc sporządzić i podpisać 272 miliony umów, oczywiście w dwóch egzemplarzach każda.

 

Wniosek

Może prościej byłoby zmienić wykładnię prawa.

Dokonać tego może tylko Sąd Najwyższy, jeżeli dojdzie do procesu między jakąś biblioteką a wydawcą.

W Europie łagodnie traktuje się wyświetlanie miniatur przez wyszukiwarki internetowe.

W Austrii Sąd Najwyższy uznał, że wyświetlanie zdjęć w pomniejszonym rozmiarze nie stanowi reprodukcji dzieła.

W Holandii Sąd Najwyższy uznał, że wyświetlanie miniaturek kwalifikuje się pod prawo cytatu.

Prawo autorskie w praktyce bibliotek publicznych, czyli blog biblioteczny a okładki książek

Poniżej prezentujemy referat wygłoszony 14 czerwca 2018 roku na XVI Konferencji Bibliotek Prawniczych  „Biblioteka w gąszczu prawa”. Konferencję odbyła się w Bibliotece Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Współorganizatorem konferencji była też Wojewódzka Biblioteka Publiczna – Książnica Kopernikańska w Toruniu.

Relacja z webinarium – Jolanta Woźnicka – Rada społeczna – jak ją powołać

 

Jolanta Woźnicka

Rada społeczna
Jak ją powołać?

Webinarium

8 czerwca 2017

Organizator: Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego

W czwartek 8 czerwca 2017 roku o godz. 10.00 mieliśmy przyjemność uczestniczyć w godzinnym webinarium pod tytułem „Rada społeczna – jak ją powołać”.

Szkolenie zorganizowała Bogna Mrozowska z Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego.

W roli eksperta wystąpiła Jolanta Woźnicka z Centrum Promocji i Rozwoju Inicjatyw Obywatelskich OPUS.

Prelegentka opowiedziała o projekcie „Rada społeczna – jak ją powołać?” realizowanym w ramach Programu Rozwoju Bibliotek.

Uczestnicy szkolenia dowiedzieli się o roli i funkcjonowaniu rad społecznych przy bibliotekach w Stanach Zjednoczonych.

W Ameryce instytucja ta ma długą tradycję i odgrywa ważną rolę w zbieraniu funduszy na rzecz bibliotek.

W Polsce funkcjonuje niewiele rad przy bibliotekach.

Są to głownie rady biblioteczne o funkcjach nadzorczych złożone z urzędników.

Występują też rady naukowe przy bibliotekach o takim profilu złożone z osób ze stopniem naukowym.

Brakuje natomiast rad społecznych.

Jolanta Woźnicka wyjaśniła:
– jakie kroki należy podjąć w celu powołania rady społecznej,
– kim powinni być jej członkowie,
– jaką rolę powinna pełnić rada,
– jakie powinny być jej kompetencje,
– jakie korzyści może odnieść biblioteka z funkcjonowania rady.

Zainteresowani maja do dyspozycji poradnik  „Jak – krok po kroku – powołać radę społeczną” , który dostępny jest na portalu biblioteki.org.

Nagranie webinarium również jest dostępne w internecie pod adresem:
http://www.biblioteki.org/webinaria/Rada_spoleczna_jak_ja_powolac_Nagranie_webinarium.html

Uczestnicy mogli cały czas komunikować się z organizatorami szkolenia na czacie.

Webinarium zakończyła sesja pytań i odpowiedzi.