Tag Archives: czasopisma regionalne

Next Page

Samuel Luter Geret (1730-1797) – burmistrz Torunia, uczony, polityk, publicysta

Samuel Luter Geret był synem seniora pastorów toruńskich.

Jego matka była patrycjuszką, również pięć sióstr wyszło za mąż za toruńskich patrycjuszy.

Ukończył Toruńskie Gimnazjum Akademickie.

Studiował filozofię i teologię we Frankfurcie nad Odrą, Wittenberdze, Getyndze.

Jako profesor prowadził wykłady z filozofii na uniwersytecie w Wittenberdze.

 

Samuel Luther Geret, ryc. T. Chambars sc. Lond. Ze zbiorów Ksiąznicy Kopernikańskiej.

Na polecenie Rady Miasta Torunia zbierał pieniądze na budowę nowego kościoła ewangelickiego w Toruniu, objeżdżając Saksonię, Hanower i Prusy, Anglię i Holandię.

W 1757 roku powrócił do Torunia.

Został sekretarzem Rady Miejskiej.

Od 1761 roku zaczął jeździć do Warszawy jako rezydent Torunia na dworze królewskim.

Od 1763 zamieszkał w Warszawie na stałe.

Był rezydentem na dworze aż do 1776 roku.

 

Listy Gereta do Rady Miasta Torunia (przechowywane w Archiwum Państwowym w Toruniu) są bardzo ważnym źródłem do poznania dziejów I rozbioru Polski.

W tym czasie nawiązał liczne kontakty z polskimi i zagranicznymi politykami.

Jego najbliższym przyjacielem był ambasador rosyjski Kasper Saldern.

Był też blisko innych rosyjskich ambasadorów i carskich generałów (bardzo często pochodzenia niemieckiego).

Kontaktował się z dyplomatami duńskimi, pruskimi, saskimi i holenderskimi.

Znał osobiście króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, przywódców „Familii”, kanclerza, prymasa, ale też przywódców protestantów polskich.

Był zwolennikiem tradycyjnej autonomii Prus Królewskich, stronnikiem Rosji i przeciwnikiem Prus (mimo swej niemieckiej narodowości).

Walczył o swobody wyznaniowe dla ewangelików, a nawet przywrócenie uprzywilejowanej pozycji luteran w Toruniu.

Jego zasługą było to, ze Rosja nie zgodziła się na przyłączenie Torunia do Prus już w I rozbiorze.

Po powrocie do Torunia w 1776 roku jego stosunki z Radą Miejską układały się źle.

Ilustracją tych relacji była kwestia przekazania miastu Toruniowi portretu Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Król ofiarował go miastu w 1783 roku na ręce Gereta, który pełnił urząd wiceburgrabi królewskiego.

Geret przez półtorej roku zwlekał z przekazaniem portretu Radzie Miasta.

Robił to, gdyż był w sporze z Toruniem z powodu dzierżawy wsi Rzęczkowo, należącej do miasta.

Echa zatargu dotarły nawet na dwór królewski.

Portret Stanisława Augusta Poniatowskiego pędzla Bacciarellego zawisł w końcu w Ratuszu Staromiejskim.

Znajduję się dziś w Sali Królewskiej i stanowi perłę w zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu.

Geret był osobą konfliktową, pewną siebie i dbałą o swoje interesy.

Dzięki poparciu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego został rajcą miejskim, syndykiem, wójtem przedmiejskim, sędzią staromiejskim, wetowym, scholarchą, podkamlarzem, burgrabią i w końcu w 1792 roku burmistrzem i prezydentem miasta.

Samuel Luter Geret był pionierem prasy w Polsce.

W latach 1760-1772 wydawał w Toruniu „Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen”.

W latach 1787-1791 był wydawca czasopisma „Thornische Historische Nachrichten”.

W latach 1792-1795 wydawał „Woechentliche Thornische Nachrichten”.

„Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen” wychodziły co tydzień.

Było to pismo informacyjno-polityczne i czasopismo naukowe jednocześnie.

W czasie gdy Geret był w Warszawie pismem kierował jego szwagier i rektor Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego Jan Albin Kries.

Geret przesyłał z Warszawy obszerne informacje dotyczące sytuacji politycznej w Polsce i Europie.

Informacje czerpał z pierwszej ręki od członków dworu króleskiego i zagranicznych dyplomatów.

Geret znal język polski, ale pisał po niemiecku.

Innym osobom zlecał tłumaczenie swych tekstów na język polski.

Periodyk „Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen” był bardzo poczytny i zyskał duże znaczenie.

Ukazywał się w nakładzie blisko 800 egzemplarzy.

Była to zasługa politycznych relacji Gereta i burzliwych czasów – elekcja Stanisława Augusta Poniatowskiego, rządy „Familii”, dysydencka konfederacja toruńska, konfederacja barska, I rozbiór Polski.

Takiego wyniku nie osiągnęła żadna inna ówczesna gazeta, aż do czasów Sejmu Wielkiego.

Czasopismo miało też duży zasięg terytorialny.

Czytano je na Pomorzu, Wielkopolsce, Śląsku, Warszawie, Prusach, Saksonii i Frankonii, od Rygi po Hamburg.

Geret od 1761 roku był właścicielem księgarni mieszczącej się w Ratuszu.

Należał do niego barokowy pałac przy Rynku Staromiejskim, gdzie obecnie znajduje się gmach poczty.

Posiadał dużo ziemi we wsi Mokre, które połączył w folwark Geretowo.

Posiadłość tę liczącą 340-hektarów przemianował na Katharinienflur (Katarzynka) na cześć swojej żony.

Wiodła tam w XIX wieku ul. Samuela Luthra Gereta (obecnie ul. Chrobrego).

W zbiorach Ksiąznicy Kopernikańskiej znajduje się kilkadziesiąt starodruków z XVIII wieku, których twórcą był Samuel Luter Geret.

1 Ad magnificos dvvmviros Albrertvm Borkowski civit. Thorvnensis prae-consvlem… pro- praesidem, ivdicii terrestris palatinatvs Cvlmensis assessorem et Antonivm Gieringivm eivsdem civitat. Thorvnensis praeconsvlem et proto-scholarcham svper ingressv et egressv anni climacterici magni alterivs a.d.XXIX Ivn. alterivs a.d.XXX Oct. gratvlatoria epistola Samvelis Lvth. Gereti, Thorvn… – Gedani : typis Thomae Iohannis Schreiberi 1748.
2 Als der… Herr Christoph Andreas Geret Koenig. Preussischer und Fuerstl. Brandenburg- Anspachischer Consistorial-und Kirchen-Rath… Ministerii in Thorn Senior und… Pastor bey der Evangel. Gemeine in der Altenstadt seine… Tochter die… Jungfer Regina an den… Herrn Johann Thomas Soemmerring… Medicinae Doctorem… wolte an dem… Tage der… Verbindung gegen legen Johann Daniel Hoffmann. – Thorn : gedruckt bey Joh. Nicolai 1740.
3 An dem erfreulichen Hochzeit-Feste Des […] Herrn Johann Daniel Hevelcke treufleiszigen Seel-Sorgers der Evangel. Gemeine in Conitz mit der […] Jungfer Christina Des […] Herrn Christoph Heinrich Andreas Geret Hochberühmten Senioris und Pastoris in Thorn […] Zweyten Jungfer Tochter, legten ihre schuldige gratulation ab Jnnen benandte Anno 1740. den 30. Augusti. – Thorn : Gedruckt bey Joh. Nicolai […] [1740].
 

4

Belehrende historische Nachricht von dem eigentlichen wahren Jahrhunderte hindurch bestehenden Vaterlande der Stadt Thorn : durch Natur und Diplome gesichert : Nebst einer Land-Karte. – [Toruń : Jan Adam Kimmel] 1795.
5 Brevis ac svccincta demonstratio, civilitatibvs minoribvs jvs statvs vel activitatis in conventibvs terrarvm Prvssiae generalibvs competere. – Gedani : typis Schreiberianis 1768.
6 Brevis ac svccincta demonstratio, civilitatibvs minoribvs jvs statvs vel activitatis in conventibvs terrarvm Prvssiae generalibvs competere. – Gedani : typis Schreiberianis 1768.
7 Christus hat seine Christinam heimgeholet; welches A. C. 1741, am Andreas-Tage, zu Conitz, Bey dem Grabe einer jungen Christlichen Kind-Betterin, nemlich, Der […] Frauen Christina Hevelckin, geb. Geretin, Des […] Herrn Joh. Daniel Hevelcke […] Lehrers Der Evangelisch- Lutherischen Gemeine Jn […] Königlichen Stadt Conitz […] Ehegattin, Nach dem Sie den 14. Novembr. Zum ersten mahl, Zur sonderlichen Freude ihres Hauses und Beiderseitiger Angehörigen, eines gesunden Söhnleins genesen, aber auch bey bald darauf den 24. ejusd. im 19 den Jahr ihres Alters erfolgten frühzeitigen Ableben, der Seelen nach ihren Kirchengang in den Himmel gehalten […] zu einigem Troste / in einer kurtzen Abdankung hat vorstellen wollen Dero […] Freund und Diener Andreas Hanisch, Evangelisch-Lutherischer Prediger in Friedland. – Thorn : Gedruckt bey Joh. Nicolai […] [1741].
8 De Aldi Pii Manutii Romani vita meritisque in rem literatam liber Ungeri singularis. – Vitembergae : Ex Off. Viduae Scheffleriae 1753.
9 De Aldi pii Manutii Romani vita meritisqve in rem literatam dissertationem nec dum editam observationibus suis illustratam… publice proponit… respondente Gabriele Godofredo Vogt… D. 9 Augusti A. 1753. – Vitembergae : vid. Scheffleriae 1753.
10 De Aldi Pii Manutii Romani vita meritisqve in rem literatam. Liber Vngeri singularis. – Vitembergae : ex off. Vid. Scheffleriae 1753.
11 De negationibvs ad dispvtandvm proposita in Gymnasio Thorvnensi ab illivs rectore Geo. Gvilielmo Oedero et valedictvro cive Sam. Lvthero Gereto a.d.XXVII. Mart. a. c. n. CI)I)CCXXXXVIIII. – Thorvnii : imprimebat Theophilus Ehrenfried Waetzoldt 1749.
12 De negationibvs ad dispvtandvm proposita in Gymnasio Thorvnensi ab illivs rectore Geo. Gvilielmo Oedero et valedictvro cive Sam. Lvthero Gereto a.d.XXVII. Mart. a. c. n. CI)I)CCXXXXVIIII. – Thorvnii : imprimebat Theophilus Ehrenfried Waetzoldt 1749.
13 Exercitationis historico-litratae variorum de Arnabio Afro eiusque theologia iudicia exhibentis antelogium de non conteranenda antiquissimorum inter Christianos doctorum scientia cuius sectionem I. ad. 29 Dec. 1752. … pertractabit… – Witembergae : vid. Scheffleriae 1752.
14 Gerechte Klagen betrübter Kinder wurden geführet über den schmertzlichen Verlust Jhres […] Herrn Vaters des […] Herrn Joh. Friedrich Tribels […] Seelen Sorgers der Neustädtische Gemeine zur H. Dreyfaltigkeit in Thorn als Er den 30. December des 1742sten Jahres […] seelig einschlieff und darauff den 6. January 1743 bey einem […] Leichen Conduct zur Erden bestattet wurde, von seinen […] Söhnen. – [Toruń] : Gedruckt bey Johann Nicolai […] [1743].
15 Das jetztlebende Thorn im merkwürdigen Jahr 1793 nach der, ohne disjährige kühr blos erfolgten gewöhnlichen Versetzung der Aemter. – Frankfurt und Leipzig : [s.n.] 1793.
16 Neuer und alter Calender auf das Jahr nach Christi Geburt 1762 fuer die Stadt Thorn und benachbarte Oerter mit Fleiss berechnet. – Thorn : gedruckt und zu haben bey Christian Friedrich Kunzen [1761].
17 Neuer und alter Calender auf das Jahr nach Christi Geburt 1762 fuer die Stadt Thorn und benachbarte Oerter mit Fleiss berechnet. – Thorn : gedruckt und zu haben bey Christian Friedrich Kunzen [1761].
18 Schreiben eines Polen an einen Freund in Sachsen ueber das Schreiben eines Elbingers und dessen Einleitung: die gegenwaertigen Streitigkeiten der Stadt Danzig betreffend. – [Toruń] : [s.n.] 1784.
19 Staats-und Address-Calender von Thorun aufs Jahr 1761. – [Toruń] : gedrukt und zu haben bey Christian Friedrich Kuntzen [1761].
20 Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen nebst einem Anhange von gelehrten Sachen. Achtes Jahr 1767. – Thorn : gedruckt bey Paul Marcus Bergmann 1767.
21 Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen nebst einem Anhange von gelehrten Sachen. Dreyzehntes Jahr 1772. – Thorn : gedruckt bey Paul Marcus Bergmann 1772.
22 Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen nebst einem Anhange von gelehrten Sachen. Drittes Jahr 1762. – Thorn : gedruckt bey Christian Friedrich Kunzen 1762.
23 Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen nebst einem Anhange von gelehrten Sachen. Eilftes Jahr 1770. – Thorn : gedruckt bey Paul Marcus Bergmann 1770.
24 Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen nebst einem Anhange von gelehrten Sachen. Erstes Jahr 1760. – Thorn : gedruckt bey Christian Friedrich Kunzen 1760.
25 Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen nebst einem Anhange von gelehrten Sachen. Fuenftes Jahr 1764. – Thorn : gedruckt bey Paul Marcus Bergmann 1764.
26 Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen nebst einem Anhange von gelehrten Sachen. Fuenftes Jahr 1764. – Thorn : gedruckt bey Paul Marcus Bergmann 1764.
27 Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen nebst einem Anhange von gelehrten Sachen. Neuntes Jahr 1768. – Thorn : gedruckt bey Paul Marcus Bergmann 1768.
28 Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen nebst einem Anhange von gelehrten Sachen. Sechstes Jahr 1765. – Thorn : gedruckt bey Paul Marcus Bergmann 1765.
29 Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen nebst einem Anhange von gelehrten Sachen. Siebendes Jahr 1766. – Thorn : gedruckt bey Paul Marcus Bergmann 1766.
30 Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen nebst einem Anhange von gelehrten Sachen. Viertes Jahr 1763. – Thorn : gedruckt bey Paul Marcus Bergmann 1763.
31 Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen nebst einem Anhange von gelehrten Sachen. Zehntes Jahr 1769. – Thorn : gedruckt bey Paul Marcus Bergmann 1769.
32 Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen nebst einem Anhange von gelehrten Sachen. Zweytes Jahr 1761. – Thorn : gedruckt bey Christian Friedrich Kunzen 1761.
33 Thornische woechentliche Nachrichten und Anzeigen nebst einem Anhange von gelehrten Sachen. Zwoelftes Jahr 1771. – Thorn : gedruckt bey Paul Marcus Bergmann 1771.
34 Der Thornischen historischen Nachrichten von dem Anfange, Fortgange und Ende, des gegenwärtigen Krieges der Oestreicher, Tuerken, und Russen. Vierter Jahrgang. [Tyg. ; 2. I. 1790-29. XII. 1790]. – Thorn : gedruckt bey J. A. Kimmel 1890.
35 Der Thornischen historischen Nachrichten von dem Anfange, Fortgange und Ende, des gengenwaertigen Krieges der Oestreicher, Tuerken, Russen und Schweden. Dritter Jahrgang. [Tyg. ; 3. I. 1789-30. XII. 1789]. – Thorn : gedruckt bey J. A. Kimmel 1789.
36 Der Thornischen historischen Nachrichten von dem Anfange, Fortgange und Ende des jetzigen Tuerkenkrieges mit Russland und Oestreich… [Tyg. ; Jh. 1(1. XI. 1787-31. V. 1788), Jh. 2(1. VI. 1788-31. XII. 1788)]. – Thorn : gedruckt bey Carl Gottlob Gebhard 1787-1788.
37 Ulotka w języku francuskim w sprawie zbierania funduszy na budowę kościoła protestanckiego w Toruniu. [Inc.:] Messieurs, Sa Majeste le Roi de Pologne a fait la Grace aux Protestans de la Ville de Thorn… – [S.l.] : [s.n.] [s.a.].
38 Viro… Christophoro Henrico Andreae Geroto… parenti optimo diem natalem LXVII a.d.27 Jan. 1752 ex divini sententia gratulatur filius. – Gottingae : G. L. Schultz 1752.

Jerzy Dygdała

hasło: Geret Samuel Luther (1730-1797)

Toruński Słownik Biograficzny
T. 2, s. 90-93

Sygnatura IIIA/12t.2

 

Jerzy Dygdała

Toruńskie czasopismo „Thornische wöchentliche Nachrichten und Anzeigen”.

Zapiski Historyczne
Tom XLIII – rok 1978 – zeszyt 3 – s. 67-87

Sygnatura SIRr II/3-1978c

 

Jerzy Dygdała

Polityka Torunia wobec władz Rzeczypospolitej w latach 1764-1772

Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu
Rocznik 78 – zeszyt 2

Sygnatura SIRr II/1-R.78, z.2

 

Jerzy Dygdała

Źródła do dziejów pierwszego rozbioru Polski w archiwum toruńskim

Zapiski Historyczne
Tom XXXVII – rok 1972 – zeszyt 4 – s. 133-149

Sygnatura SIRr II/3-1972d

 

Ewa Głodowska

Z dziejów „Thornische Historische Nachrichten von dem Anfange, Fortgange udn Ende des jetzigen Türkenskrieges mit Russland und Oestereich” (1787-1791)

Studia o bibliotekach i zbiorach polskich – tom 6 – s. 69-80

Sygnatura SIRi IId/10t.6

 

Halina Załęska

Wizerunek Toruński Stanisława Augusta

Rocznik Muzeum w Toruniu
Tom IV – s. 147-182

Sygnatura SIRr XXIXb/1.t.4

Szkółka Narodowa – Szkoła Narodowa – najstarsze czasopismo polskie na Pomorzu

 

Szkółka Narodowa

Chełmno 1848-1849

 

Szkoła Narodowa

Chełmno 1849-1850

Wiosna Ludów 1848 roku przyniosła mieszkańcom Królestwa Prus krótki okres liberalnej swobody.

Zniesiono wówczas cenzurę prewencyjną i system koncesyjny.

Wybuchło ożywienie patriotyczne wśród Polaków na Pomorzu.

Z inicjatywy ks. Antoniego Knasta i ks. Jana Bartoszkiewicza rozpoczęto wydawanie tygodnika „Szkółka Narodowa”.

Pierwszy numer ukazał się z datą 2 lipca 1848 r.

Był to dzień odpustu Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny.

 

Czasopismo było najpierw drukowane w drukarni Wilhelma Teodora Lohde, a od wiosny 1849 w drukarni Józefa Gółkowskiego.

5 kwietna 1849 roku „Szkółka Narodowa” zmieniła tytuł na „Szkoła Narodowa”.

Ostatni jej numer ukazał się z datą 27 czerwca 1850 roku.

Pismo wychodziło początkowo w każdy piątek, później w każdy czwartek.

 

 

 

Redaktorem „Szkółki Narodowej” był jej założyciel ksiądz licencjat Antoni Knast – Wielkopolanin z pochodzenia.

Był on również nauczycielem religii w miejscowym chełmińskim gimnazjum.

Jego zasługą było uzyskanie zezwolenia władz pruskich na naukę języka polskiego oraz na posługiwanie się językiem polskim na lekcjach religii.

Kierował czasopismem, nawet gdy formalnie musiał zrezygnować z działalności dziennikarskiej wskutek zakazu ze strony władz kościelnych.

 

 

Od 23 sierpnia 1849 roku formalnie funkcję redaktora tygodnika zaczął sprawować Józef Gółkowski.

Józef Gółkowski był też wydawcą i drukarzem „Szkoły Narodowej”.

Współpracował z pismem ks. Jan  Bartoszkiewicz (proboszcz chełmiński), Julian Prejs oraz Ignacy Łyskowski.

Większość artykułów nie była podpisana.

Pismo było przeznaczone dla ludności polskiej z terenów Pomorza Gdańskiego (prowincja Prusy Zachodnie).

 

Redakcji zależało na pozyskaniu czytelnika ludowego – mieszczan i chłopów.

Rozbudzano świadomość narodową i odrębność językową wśród szerokich rzesz Polaków.

Redakcja współpracowała ściśle z „Ligą Polską” – organizacją skupiająca Polaków z terenu zaboru pruskiego w okresie Wiosny Ludów.

Opowiadano się za legalizmem działań – uznano, że petycje i uchwały będą najlepszymi środkami walki narodowej.

 

 

Każdy numer liczył co najmniej cztery strony, ale bardzo często dołączano dodatki.

Numeracja stron była ciągła przez cały rok.

Tygodnik był profesjonalnie redagowany.

Zamieszczał dużo korespondencji z różnych miejscowości Pomorza.

Drukowano artykuły polityczne, sprawozdania parlamentarne, informacje o działalności stowarzyszeń, petycje, listy otwarte, polemiki.

Bardzo ważne miejsce zajmowały artykuły o treści religijnej.

 

Co więcej „Szkółka Narodowa” publikowała również powieści w odcinkach.

Represje ze strony władz pruskich doprowadziły w końcu do upadku pisma.

Władze zakazały poczcie rozsyłania „Szkoły Narodowej”.

Odmowa rozsyłania była równoznaczna z zakazem ukazywania się.

Abonament pocztowy stanowił wówczas podstawę kolportażu każdej gazety.

Książnica Kopernikańska w Toruniu posiada w swych zbiorach czasopismo Szkółka Narodowa / Szkoła Narodowa.

Czasopismo z oryginału (sygnatura WF 3880) zostało zmikrofilmowane (sygnatura mikrofilmu M 1013).

Na mikrofilmie znajduje się:

Szkółka Narodowa – rok 1848 – Nr 1 – Nr 27 – strony 1-140

Pierwszy numer z datą 2 lipca 1848

Szkółka Narodowa – rok 1849 – Nr 1 – Nr 13 – strony 1-86

5 kwietnia nastąpiła zmiana tytułu na „Szkoła Narodowa”.

Szkoła Narodowa – rok 1849 – Nr 1 – Nr 39 – strony 87-296

Szkoła Narodowa – rok 1850 – Nr 14 – Nr 26 – strony 53-108

Ostatni numer z datą 27 czerwca 1850

Niestety nie posiadamy w naszych zbiorach numerów 1-13 Szkoły Narodowej z 1850 roku.

Tadeusz Cieślak

Z dziejów prasy pomorskiej na Pomorzu Gdańskim w okresie zaboru pruskiego

Gdańsk 1964

Sygnatura SIRr XXXVd/1

 

Jacek Banach

Prasa polska Prus Zachodnich w latach 1848-1914

Gdańsk 1999

Sygnatura SIRr XXXVd/22

 

ks. Alfons Mańkowski

Dzieje drukarstwa i piśmiennictwa polskiego w Prusiech Zachodnich – Część II. Chełmno

Roczniki Towarzystwa naukowego w Toruniu, tom XIV, s. 49-101

Sygnatura SIRr II/1-R.13-15

 

Szczepan Wierzchoslawski

Od upadku polski do odzyskania niepodległości 1795-1920

W: Dzieje Chełmna. Zarys monograficzny
wydanie II zmienione
s. 197-280

Sygnatura SIRr VIII/C-1b

Rocznik Muzealny

 

Rocznik Muzealny

Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej

1985-

Włocławek

Sygnatura SIRr II/47

Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej istnieje od 14 marca 1909 roku.

Zostało powołane przez Oddział Kujawski Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego pod nazwą „Muzeum Kujawskie”.

Pierwsza siedziba muzeum znajdowała się przy ul. Kaliskiej (obecnie POW).

7 XII 1930 roku ukończono budowę nowoczesnego gmachu Muzeum przy ul. Słowackiego (dawniej Ogrodowa).

Po utworzeniu w 1975 roku województwa włocławskiego, nastąpił dynamiczny rozwój muzeum.

Dziś Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej ma kilka oddziałów:

  1. Muzeum Historii Włocławka – od 1972 roku – ul. Szpichlerna
  2. Muzeum Etnograficzne – od 1986 roku  –  Bulwary im. marszałka Piłsudskiego
  3. Muzeum – Zbiory Sztuki – od 1989 roku  – ul. Zamcza
  4. Muzeum Stanisława Noakowskiego w Nieszawie – od 1983 roku
  5. Kujawsko-Dobrzyński Park Etnograficzny w Kłóbce – od 1993 roku

Ważnym wyrazem działalności Muzeum jest również wydawanie własnego czasopisma „Rocznika Muzealnego”, na łamach którego prezentowane są wyniki badań archeologicznych, historycznych, etnograficznych prowadzonych w oparciu o zbiory Muzeum.

Własne miejsce na jego łamach znajdują również artykuły dotyczące historii Muzeum, jego organizacji i zbiorów.

Publikowane są obszerne artykuły biograficzne, poświęcone sylwetkom wybitnych postaci Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej.

Czasopismo zamieszcza również komunikaty, przeglądy wydawnicze, recenzje, sprawozdania i kalendarium wydarzeń.

Ukazujące się w „Roczniku Muzealnym” artykuły maja niezwykle bogata tematykę i dotyczą rozmaitych dziedzin wiedzy i działalności takich, jak archeologia, etnografia, etnologia, budownictwo ludowe, rzeźba ludowa, biogramy twórców ludowych, sztuka, rzemiosło artystyczne, biogramy artystów plastyków, historia, heraldyka, numizmatyka, medalierstwo, metrologia historyczna, konserwacja zbiorów, działalność oświatowa.

Poniżej prezentujemy spis publikacji zamieszczonych w sekcji ARTYKUŁY:

 

Tom I

 

1985

 

Teresa Karwicka Granice zaborów jako czynnik zróżnicowania kulturowego regionu
Jan Święch Zróżnicowanie budownictwa ludowego na Kujawach jako rezultat podziałów rozbiorowych
Paweł Sobczyk Grób skrzynkowy kultury wschodniopomorskiej ze Złotopola (woj. włocławskie)
 

Tom II

 

1989

 

Andrzej Mikołajczyk Skandynawskie imitacje monet anglosaskich z początku XI w. znalezione na Kujawach i ziemi sieradzkiej
Ryszard Kukier Miejsce ziemi dobrzyńskiej w strukturze etnicznej ziem środkowo-północnej Polski
Jan Pakulski Kilka uwag o hrabiowskim tytule Dąmbskich z Lubrańca w dawnej Rzeczypospolitej
Krystyna Pawłowska Zapusty na Kujawach. Analiza struktury obrzędu
Jan Święch Chata z wnęką w ludowej architekturze dobrzyńskiej
Jadwiga Mietz Wykorzystanie zbiorów etnograficznych Muzeum włocławskiego do kształtowania pojęć historycznych u uczniów w młodszym wieku szkolnym
 

Tom III

 

1990

 

Piotr Szacki

Iwona Święch

Badania inwentaryzacyjne. Założenia i realizacja
Krystyna Pawłowska Refleksje o życiu i twórczości Józefa Brzezińskiego z Rybna
Dorota Kalinowska Potrawy obrzędowe na Kujawach
Jan Święch Młyny wietrzne na Kujawach. Zarys monograficzny, część I, Historia wiatraków
Andrzej Mietz, Portrety i portretowani. Z problematyki mecenatu portretów Kretkowskich
Piotr Nowakowski Naczynia akustyczne we Włocławku
Stanisław Kunikowski Miary na ziemiach polskich w dobie kryzysu gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej w XVII i XVIII wieku
Paweł Sobczyk Sprawozdanie z badań wykopaliskowych prowadzonych na skrzynkowo-kloszowym cmentarzysku z Złotopolu, stanowisko 2, woj. włocławskie w 1985 i 1987 r.
 

Tom IV

 

1991

 

Piotr Nowakowski Labirynt. Geneza motywu i jego zastosowania w Katedrze Włocławskiej
Krystyna Pawłowska Miłkowscy – rzeźbiarski ród z ziemi dobrzyńskiej
Jan Święch Młyny wietrzne na Kujawach. Zarys monograficzny, część II, typy wiatraków
Jerzy Adamczewski Młyny wietrzne na Kujawach. Zarys monograficzny, część III, organizacja pracy w wiatrakach
Jan Pakulski Kikół – w poszukiwaniu właściwego herbu
 

Tom V

 

1994

 

Piotr Bokota Uwagi o pieczęciach i herbie Włocławka w średniowieczu i okresie nowożytnym
Krystyna Pawłowska O potrzebie badań terenowych. Postscriptum do I Warsztatów Etnograficznych (Włocławek 1990 r.)
Jan Święch Uwagi o podstawowej dokumentacji naukowej obiektów etnograficznych w praktyce muzealnej
Krystyna Pawłowska Powrót. Z drugiego okresu twórczości rzeźbiarza Jana Bentkowskiego
Iwona Święch Refleksje o rzeźbiarzu Stanisławie Szczepkowskim z Cyprianki
Piotr Nowakowski Późnorenesansowe łyżki ozdobne w zbiorach Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej
Piotr Bokota Tłoki pieczętne w zbiorach Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku, Cechu Rzemiosł Różnych we Włocławku, Muzeum im. Stanisława Noakowskiego w Nieszawie i Muzeum Ziemi Dobrzyńskiej w Rypinie
Stanisław Kunikowski Znaki i oznaczenia legalizacyjne na miarach i narzędziach pomiarowych ze zbiorów Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku
Paweł Sobczyk Badania wykopaliskowe w Machnaczu, sta. 9, w woj.. włocławskim. Sprawozdania
 

Tom VII

 

1998

Paweł Sobczyk Badania ratowniczo-sondażowe kompleksu osadniczego kultury pomorskiej w Lubinie, stanowisko 4 a-b, woj. włocławskie
Grzegorz J. Budnik Zastosowanie siatki triangulacyjnej w badaniach nad schematami kompozycyjnymi plastyki gotyckiej na przykładzie trzech późnogotyckich predelli z Nieszawy, Kruszwicy i Gębic
Grzegorz J. Budnik

Krystyna Pawłowska

Recepcja gotyckich schematów kompozycyjnych w rzeźbie ludowej (na przykładzie analizy porównawczej gotyckiej kwatery z dawnego tryptyku z Liszkowa i płaskorzeźby z końca XVIII wieku ze zbiorów Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku)
Piotr Bokota Zaborcza symbolika państwowa na Kujawach wschodnich w dobie powstania styczniowego
Piotr Nowakowski Malarstwo Feliksa Pęczarskiego – rozwój kolekcji w latach 1992-1997
Piotr Bokota Prace medalierskie Jana Sowińskiego
Krystyna Kotula Włocławskie tematy w malarstwie Zbigniewa Steca
 

Tom VIII

 

2000

Paweł Sobczyk Neolityczny grób skrzynkowy kultury amfor kulistych w Nakonowie, stan. 12, woj. kujawsko-pomorskie
Piotr Bokota Brakteaty krzyżackie ze skarbu z Płowiec w zbiorach Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku
Grzegorz J. Budnik Wyposażenie w ołtarze kościołów dekanatów brzeskiego, raciąskiego i radziejowskiego w drugiej połowie XVI wieku
Piotr Bokota Projekty herbów miast z lat 1846-1847 i ich źródła na przykładzie ośrodków miejskich powiatów lipnowskiego i włocławskiego
Tomasz Wąsik Kolekcja bagnetów w zbiorach Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku
Krystyna Kotula

Piotr Nowakowski

X lat „Zbiorów Sztuki”. Działalność Działu Sztuki Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej w latach 1989-1999
Elżbieta Kraszewska-Sikorska Prace nad realizacją obiektów i urządzeniem wnętrz w Kujawsko0Dobrzyńskim Parku Etnograficznym w Kłóbce w latach 1997-1998
Krystyna Kotula

Piotr Nowakowski

Wystawa rzeźb Stanisława Zagajewskiego w Collection de l’art. brut w Lozannie
 

Tom IX

 

2002

Paweł Sobczyk Wapiennik kultury pomorskiej w Stalmierzu, ST. 12, woj. kujawsko-pomorskie
Krystyna Kotula Nowe materiały do biografii i dorobku artystycznego Marii z Wodzińskich Orpiszewskiej
Elżbieta Kraszewska-Sikorska Zagroda kujawska z okresu międzywojennego w Kujawsko-Dobrzyńskim Parku Etnograficznym w Kłóbce
Piotr Nowakowski Zabytki sztuki Niemców łotewskich we Włocławku
Tomasz Wąsik Kolekcja szabel w zbiorach Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku
Marian Cieślak Monety zastępcze w zbiorach Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku. Katalog
 

Tom X

 

2004

Paweł Sobczyk Penetracje terenowe Działu Archeologicznego MZKiD w latach 2001-2003
Piotr Nowakowski Historia czary włocławskiej
Krystyna Kotula Plastyka włocławska w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Stan badań. Wystawiennictwo. Związki i stowarzyszenia
Tomasz Wąsik Pamiątki po 14 pp w zbiorach MZKiD we Włocławku
Krystyna Pawłowska Współczesna twórczość rzeźbiarska Kujaw i ziemi dobrzyńskiej – ludowa czy amatorska. Dylematy z terminem
Elżbieta Kraszewska-Sikorska Odtwarzanie krajobrazu przyrodniczego dawnej wsi w Kujawsko-Dobrzyńskim Parku Etnograficznym w Kłóbce
Piotr Nowakowski Świadectwa obyczajowości Włocławskiej Straży Ogniowej
Marian Cieślak Bony zastępcze Włocławka
Marian Cieślak Bony zastępcze w zbiorach MZKiD we Włocławku. Katalog
Mariusz Marciniak Kufle ceramiczne w zbiorach MZKiD we Włocławku. Katalog
 

Tom XI

 

2006

Paweł Sobczyk Ratowniczo-sondażowe badania na cmentarzyskach kultury pomorskiej w Skórznie, st. 1-2, woj. kujawsko-pomorskie, w 1981 r.
Piotr Nowakowski Charakterystyka kolekcji zabytkowej cyny w zbiorach Muzeum ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej
Krystyna Pawłowska Ze studiów nad Madonną Żurawińską
Dorota Kalinowska Chusty w ludowym stroju kujawskim
Mariusz Marciniak Pamiątki po włocławskich towarzystwach sportowych z lat 1886-1939 w zbiorach Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej
Tomasz Wąsik „Lubecki” – zapomniany statek z Włocławka
Marian Cieślak Zakład jubilersko-grawerski Władysława Świtalskiego z Włocławka
Krystyna Pawłowska Pasja późnego życia. Opowieść o rzeźbiarzu Stefanie Klubie z Chrostkowa
Krystyna Kotula Ołtarz „Matka Boska z twarzami” Stanisława Zagajewskiego. Historia powstania. Studium warsztatu
Elżbieta Kraszewska-Sikorska Rola Kujawsko-Dobrzyńskiego Parku Etnograficznego w przekazywaniu dziedzictwa kulturowego regionu
 

Tom XII

 

2008

Agnieszka Kowalewska Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku w latach 1909-2009
Eliza Sutkowska Działalność Oddziału Kujawskiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (lata 1908-1950)
Monika Grabowska Historia i działalność biblioteki Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku (1908-2007)
Tomasz Wasik Dokumenty archiwalne dotyczące dziejów Włocławka i regionu ze zbiorów Muzeum Kujawskiego w latach 1909-1939
Dorota Kalinowska Rozwój wystawiennictwa etnograficznego w Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku w latach 1949-2007
Piotr Nowakowski Zabytkowa kamionka bolesławiecka w zbiorach Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej
Krystyna Kotula Henryk Sokołowski 1891-1927 – włocławski malarz i pedagog. Katalog obrazów ze zbiorów MZKiD (tekst-biogram, bibliografia, katalog prac)
Krystyna Pawłowska Badacze i dokumentaliści etnografii Kujaw. Uwagi na marginesie wystawy czasowej Pt. „Kujawiacy w opisach, ikonografii i sztuce XIX i XX wieku”
Marian Cieślak Historia i działalność Chrześcijańskiego Towarzystwa Rzemieślników i Przemysłowców Polskich we Włocławku w latach 1905-1935
Tomasz Wąsik Doktor Józef Chwiećkowski (1821-1880) – nieznana postać z kręgu Izabeli Zbiegniewskiej
Paweł Sobczyk Naukowo-badawcza działalność archeologiczna Muzeum Włocławskiego w latach 1945-2007
Elżbieta Kraszewska-Sikorska Park Etnograficzny – najmłodszy oddział stuletniego Muzeum
Krystyna Koprowska Problemy konserwacji zabytków w muzeum w latach 1945-2007
Ewa Jabłońska 25 plenerów malarskich dla dzieci i młodzieży
Marzena Pasińska Archiwum Etnograficzne Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku
 

Tom XIV

 

2012

Marian Cieślak Medal X wieków Włocławka. Historia powstania
Krzysztof Dorcz Spis inwentarza po Marii Hrabinie Miączyńskiej (1828-1865) z Izbicy Kujawskiej, jako źródło do dziejów ziemiaństwa kujawskiego
Krystyna Kotula Koncepcja wyposażenia dworu w Kłóbce
Elżbieta Kraszewska-Sikorska Śladami tradycji – Edukacja regionalna w Kujawsko-Dobrzyńskim Parku Etnograficznym w Kłóbce
Krystian Łuczak Działalność wystawiennicza i edukacyjna Działu Archeologicznego w świetle aktualnych przemian w muzealnictwie
Krystyna Pawłowska Zdjęcia włocławskiego fotografa Wolfa Majera Majorkiewicza przyczynkiem do ikonografii Kujawiaków
Paweł Sobczyk Epizod „pomorski” na wielokulturowym stanowisku 2a w Kołacie-Rybnikach, na ziemi dobrzyńskiej
Tomasz Wąsik Dzieje cmentarza miejskiego wyznań chrześcijańskich przy Zielonym Rynku we Włocławku
 

Tom XV

 

2014

Marian Cieślak Działalność gospodarcza ziemiaństwa kujawskiego na przykładzie Spółki Dom Zleceń Ziemian we Włocławku z 2 poł. XIX w.
Dorota Kalinowska Kujawski etos w twórczości literackiej i wybranej korespondencji Marii Danilewicz Zielińskiej
Krystian Łuczak

Alicja Drozd-Lipińska

Cmentarzyska Starego Miasta we Włocławku w świetle najnowszych badań archeologicznych
Wioleta Osińska Portret robotnika Włocławskiej Fabryki Celulozy w latach 1928-1936, na podstawie literatury, filmu i ówczesnych realiów
Paweł Sobczyk Luźne materiały kultury pomorskiej z ziemi dobrzyńskiej w zbiorach MZKiD we Włocławku
Adam Zapora Wystawa muzealna – inscenizacja, imitacja czy mistyfikacja rzeczywistości kulturowej

Zawartość „Rocznika Muzealnego”, T. 1-12, w latach 1985-2009

Rocznik Muzealny
Tom XIII – 2010
s. 213-225

Sygnatura SIRr II/47t.13

 

Agnieszka Kowalewska

Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku w latach 1909-2009

Rocznik Muzealny
Tom XII – 2008
s. 5-21
Sygnatura SIRr II/47t.12

 

Franciszek Midura

Początki Muzeum we Włocławku w świetle rozwoju muzealnictwa regionalnego PTK

Rocznik Muzealny
Tom XI – 1985
s. 9-13
Sygnatura SIRr II/47t.1

 

Kazimiera Bielak

Rys historyczny Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej

Rocznik Muzealny
Tom XI – 1985
s. 15-23
Sygnatura SIRr II/47t.1