Tag Archives: drukarstwo

Previous Page · Next Page

Zygfryd Gardzielewski – antykwa toruńska i Oficyna Drukarska

belkaniebieska2

histdruk2

Zygfryd Gardzielewski to najwybitniejszy polski drukarzy drugiej połowy XX wieku, to artysta oddany „czarnej sztuce” typografii, mistrz szaty graficznej książki.

Urodził się w Toruniu w 1914 roku.

Jego zdolności graficzne odkrył pierwszy dyrektor Książnicy Miejskiej w Toruniu Zygmunt Mocarski i wyjednał mu w 1930 roku posadę ucznia w pracowni litograficznej Pomorskiej Drukarni Rolniczej.

 

 

Pracownią kierował Aleksander Sysko, z którym współpracowali najlepsi toruńscy graficy zrzeszeni w Konfraterni Artystów.

Pierwsza książka w opracowaniu graficznym Zygfryda Gardzielewskiego ukazała się w Toruniu w 1945 roku – „Książnica Miejska im. Kopernika wobec lawiny : sprawozdanie o stanie księgozbioru po okupacji niemieckiej w lutym 1945” autorstwa Janiny Przybyłowej.

Jego wysokie umiejętności sprawiły, że w 1949 roku objął funkcję kierownika produkcji Zakładów Graficznych w Toruniu (znanych lepiej pod nazwą „Toruńskiej Drukarni Dziełowej”).

Toruńska Drukarnia Dziełowa mieściła się w kamienicy przy ul św. Katarzyny 4.

Dzięki kunsztowi Zygfryda Gardzielewskiego Toruńska Drukarnia Dziełowa szybko zyskała renomę w całym kraju.

Największe warszawskie wydawnictwa korzystały z toruńskiej drukarni przy publikowaniu swych prestiżowych książek i reprezentacyjnych serii wydawniczych.

Zygfryd Gardzielewski prowadził również na Wydziale Sztuk Pięknych UMK zajęcia z techniki litografii.

 

zyggar5Zygfryd Gardzielewski (przy technicznej pomocy Józefa Gruszki) zaprojektował oryginalny krój polskiego pisma, który nazwał antykwą toruńską.

Praca nad nową czcionką trwała w latach 1952-1958.

Ołowiane czcionki i matryce linotypowe zostały wykonane w Przedsiębiorstwie Państwowym  „Odlewni Czcionek Grafmasz” w Warszawie (przedwojenna gizernia Idzikowskiego) i z miejsca zdobyły duże uznanie i popularność wśród drukarzy.

 

 

 

Antykwa toruńska góruje swą estetyką nad bardzo popularnymi dziś fontami maszynowymi.

Czcionki tej używa się w drukach artystycznych, poetyckich, okolicznościowych, akcydensowych i bibliofilskich.

Już w 1995 roku antykwę toruńska do formatu fontu czcionki komputerowej zaadaptował Janusz Marian Nowacki z Grudziądza ( http://jmn.pl/antykwa-torunska )

 

zyggar6

Rok polski : obyczaj i wiara / Zofia Kossak. – Wyd. 2. – Warszawa : „Pax”, 1958.

Pierwszą książką wydrukowaną antykwą toruńską był „Rok polski : obyczaj i wiara” Zofii Kossak wydana już w 1958 roku.

 

 

 

 

 

Zygfryd Gardzielewski zaprojektował też wiele książek, zwracając uwagę na walory graficzne okładek, obwolut, stron tytułowych, układu tekstu, kompozycje liter, wielkość czcionki, format książki, dobór odpowiedniego gatunku papieru.

Zygfryd Gardzielewski projektował również plakaty, ekslibrisy, medale, katalogi wystaw, tablice pamiątkowe.

Stworzył również ilustracje do książek:
– Gustaw Morcinek „Ondraszek”
– „Opowieści ludu spiskiego”
– Jan Dobraczyński ” Klucz mądrości”.

 

zyggar3

Sygnet drukarski Oficyny Drukarskiej Książnicy Miejskiej im. M. Kopernika w Toruniu zaprojektowany przez Zygfryda Gardzielewskiego

Wielkim marzeniem Zygfryda Gardzielewskiego było zamienić prace w wielkiej przemysłowej drukarni na niewielki tradycyjny warsztat, dążący do najwyższej jakości swoich druków.

W 1973 roku, za sprawą Alojzego Tujakowskiego dyrektora Książnicy Miejskiej w Toruniu, Zygfryd Gardzielewski znalazł w jej gmachu odpowiednie warunki do uruchomienia Oficyny Drukarskiej.

 

 

 

 

Oficyna Drukarska szczególnie owocną współpracę nawiązała z Towarzystwem Bibliofilów im. Joachima Lelewela.

Pierwszym drukiem Oficyny było opracowanie Alojzego Tujakowskiego „Tradycje drukarstwa polskiego na ziemiach Polski Północnej”.

Książka ta została wydana w Toruniu w 1975 roku właśnie przez Towarzystwa Bibliofilów  (publikacja nr 31 TBL) w nakładzie 200 egzemplarzy.

W sumie w Książnicy Miejskiej wydrukowano 83 druki bibliofilskie dla Towarzystwa Bibliofilów im. Lelewela w Toruniu.

Dużym osiągnięciem Oficyny Drukarskiej był druk w latach 1980-1984 bardzo popularnej serii wydawniczej „Biblioteczka Toruńska” dla Towarzystwa Miłośników Torunia i Toruńskiego Towarzystwa Kultury.

„Biblioteczka Toruńska” obejmowała dwanaście tytułów książek.

Ich nakłady sięgały nawet 3 tysięcy egzemplarzy.

Kontynuacją tej serii była „Biblioteczka Toruńskiego Towarzystwa Kultury”.

Zygfryd Gardzielewski kierował Oficyną Drukarską do 1991 roku.

Wraz z odejściem jej założyciela upadła też sama drukarnia.

Ostatni druk Oficyny Drukarskiej ukazał się w maju 1998 roku.

Zygfryd Gardzielewski utrzymywał bliskie kontakty z wieloma wybitnymi artystami grafikami i typografami.

Wśród jego przyjaciół znaleźli się między innymi prof. Konstanty Maria Sopoćko, Stanisław Gliwa oraz Roman Tomaszewski.

Jednak największym przyjacielem Zygfryda Gardzielewskiego, muzą, artystycznym powiernikiem i najbliższym współpracownikiem była jego żona Janina Gardzielewska, pochodząc z rodziny Czarneckich – znanych toruńskich fotografów.

Była ona wybitnym artystą fotografikiem, pasjonującym się architekturą Torunia, fotografia teatralną, portretami.

Miała w swym dorobku kilkadziesiąt wystaw w kraju i za granicą, liczne nagrody i wyróżnienia.

Ich mieszkanie przy ulicy Warszawskiej pełniło funkcje salonu kulturalnego i azylu sztuki, który odwiedzali artyści z całego kraju i z zagranicy.

Zygfryd Gardzielewski zmarł w 2001 roku.

Został pochowany na cmentarzu św. Jerzego przy ul. Gałczyńskiego.

belkaniebieska2

150otwartaksieganiebieskaZefiryn Jędrzyński

Zygfryd Gardzielewski (1914-20010. W stulecie urodzin

Rocznik Toruński, rok 2014, tom 41, s. 235-253

Sygnatura SIRr II/18t.41

 

150otwartaksieganiebieskaJanina Huppenthal

W rocznicę śmierci Zygfryda Gardzielewskiego

Rocznik Toruński, rok 2003, tom 30, s. 9-17

Sygnatura SIRr II/18t.30

 

150otwartaksieganiebieskaLidia Klimaszewska

Oficyna Drukarska Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika w Toruniu (Część I-II)

Folia Toruniensia, 2008, t. 8, s. 91-104
Folia Toruniensia, 2009-2010, t. 9-10, s. 75-84

Sygnatura SIRr II/34z.8
Sygnatura SIRr II/34z.9/10

 

150otwartaksieganiebieska„Fenomen pisma zamienia się w fenomen druku”

List Romana Tomaszewskiego do Zygfryda Gardzielewskiego z 25 sierpnia 1982 roku

Opracowanie: Monika Pest

Sztuka Edycji, 2013, nr 2, s. 137-146

 

150otwartaksieganiebieskaMonika Pest

Zygfryd Gardzielewski – toruński twórca kultury.
O perspektywach popularyzacji spuścizny artysty typografa.

Toruńskie Studia Bibliologiczne, 2015, nr 1, s. 191-199

Sygnatura SIRr II/44-2015z.1

 

150otwartaksieganiebieskaWybitny artysta sztuki książki i typografii
Materiały sesji poświęconej Zygfrydowi Gardzielewskiemu (1914-2001)

Toruń 2003

Sygnatura SIRr IIIB/Gardzielewski

 

  • Zefiryn Jędrzyński – Homo Toruniensis
  • Zefiryn Jędrzynski – Sztuka Zygfryda Gardzielewskiego w dziedzinie kształtu graficznego i estetyki druku książki w ocenach Tadeusza Zakrzewskiego
  • Wojciech Jakubowski – Zygfryd Gardzielewski – artysta książki
  • Andrzej Tomaszewski – Antykwa Toruńska, pismo drukarskie Zygfryda Gardzielewskiego
  • Janina Huppenthal – Inicjatywy bibliofilskie Zygfryda Gardzielewskiego
  • Marian Biskup – Zygfryd Gardzielewski – grafik wydawnictw Towarzystwa Naukowego w Toruniu
  • Karola Ciesielska – Wydawnictwa Towarzystwa Miłośników Torunia w opracowaniu Zygfryda Gardzielewskiego
  • Roman Nowoszewski – O „Bibliografii prac Janiny i Zygfryda Gardzielewskiego”
  • Zefiryn Jędrzyński – Sztuka Zygfryda Gardzielewskiego w ocenie znawców książki i druku

 

150otwartaksieganiebieskaO sztuce książki Zygfryda Gardzielewskiego
Katalog wystawy

Komisarz wystawy: Mariusz Mierzwiński
Tekst: Tadeusz Zakrzewski

Malbork 1995

 

150otwartaksieganiebieskaTwórczość fotograficzna i typograficzna Janiny i Zygfryda Gardzielewskich
Katalog wystawy

Komisarz wystawy: Izabela Maćkowska
Tekst: Tadeusz Zakrzewski

Toruń 2002

Sygnatura SIRr IIIB/Gardzielewski

 

150otwartaksieganiebieskaTadeusz Zakrzewski

Kształt i oblicze piękna w sztuce książki Zygfryda Gardzielewskiego

Toruń 1993

Sygnatura SIRr XXXVe/18

 

150otwartaksieganiebieskaMiędzy Toruniem a Londynem

Korespondencja Stanisława Gliwy z Janiną i Zygfrydem Gardzielewskimi

Toruń 2006

Sygnatura SIRr XXXIIc/7

 

150otwartaksieganiebieskaJanina Gardzielewska

Kronika bibliofilskiej przyjaźni

Toruń 1994

Sygnatura SIRr XXXc/12

 

150otwartaksieganiebieskaStanisław Frankowski
Żegnając Oficynę

Wstęp: Janina Huppenthal

Toruń 1998

Sygnatura SIRr XXXc/6

belkaniebieska2

Spacer z przewodnikiem – Na tropie toruńskich drukarzy

belkaniebieska2

06092016

 

 

Magdalena Łubieńska

Na tropie toruńskich drukarzy

Spacer z przewodnikiem

Niedziela, 28 sierpnia 2016

belkaniebieska2

Oddział Przewodnicki Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Toruniu nieprzerwanie od 1993 roku organizuje spacery z przewodnikiem poświęcone naszemu miastu, jego zabytkom, sławnym mieszkańcom.

W niedzielę 28 sierpnia 2016 roku o godzinie 16.00 mieliśmy przyjemność brania udziału w spacerze po Starym Mieście śladami toruńskich drukarni.

Gości oprowadzała nestorka toruńskich przewodników pani Magdalena Łubieńska.

Dzięki jej opowieści poznaliśmy postacie najsłynniejszych toruńskich drukarzy Ernesta Lambecka, Zygfryda Gardzielewskiego, Józefa i Sylwestra Buszczyńskich, Carla Dombrowskiego.

Usłyszeliśmy wiele o losach pierwszej toruńskiej drukarni Stenczela Worffschauffla i Erazma Glicznera, o dziejach drukarni radzieckiej (Rady Miasta Torunia), o ciągłych niedostatkach pieniężnych, z jakimi borykali się od zawsze drukarze.

Zobaczyliśmy w jakich kamienicach na starówce mieściły się drukarnie w okresie staropolskim, w XIX wieku, w okresie międzywojennym i czasach PRL.

Widzieliśmy, gdzie była drukowana „Gazetę Toruńską” oraz gdzie działała Toruńska Drukarnia Dziełowa.

Polecamy wszystkim tę niezwykle miłą i pouczającą możliwość poznawania ciekawostek, anegdot i osobliwości Torunia, jaką proponują mieszkańcom miasta przewodnicy z Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego.

Spacery organizowane są przy wsparciu Gminy Miasta Toruń.

belkaniebieska2

Drukarnia Józefa i Sylwestra Buszczyńskich

belkaniebieska2

histdruk2

Największymi drukarzami polskimi na Pomorzu w XIX wieku byli Józef i Sylwester Buszczyńscy.

Od pierwszego numeru z 1 stycznia 1867 roku największy polski dziennik pomorski „Gazeta Toruńska” był drukowany w Drukarni Józefa Buszczyńskiego.

Urodzony w 1823 roku pod poznaniem drukarz specjalnie w celu drukowania „Gazety Toruńskiej” przeniósł się w wieku 43 lat do Torunia w 1866 roku.

 

 

buszcz1

Józef Buszczyński Sygnatura Rkp. TN 1021/ 69

Od 1872 roku wziął on na siebie również ryzyko finansowe związane z wydawaniem „Gazety Toruńskiej” i to Józefowi Buszczyńskiemu zawdzięczamy , że czasopismo nie upadło zaledwie po 5 latach istnienia.

W 1875 roku spędził 12 tygodni w areszcie, co było wyrazem nieustannych szykan i represji jakie spotykały polskiego drukarza ze strony Niemców.

Józef Buszczyński wydawał również inne polskie tytuły prasowe: „Przyjaciel. Pismo dla ludu”, „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu”, „Gospodarz. Pismo rolnicze”.

 

 

 

GT1867nr1

Gazeta Toruńska 1 stycznia 1867 nr 1

 

buszcz3

Sygnatura WF 606

Spod prasy Józefa Buszczyńskiego wychodziła również polska literatura piękna autorstwa Gustawa Zielińskiego, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Hieronima Derdowskiego, Teofila Lenartowicza, Pauliny Wilkońskiej.

Wielką zasługą Drukarni Józefa Buszczyńskiego było wydanie w 1880 roku pierwszej epopei w języku kaszubskim „O panu Czorlińscim co do Pucka po sece jachoł” autorstwa Hieronima Derdowskiego.

Hieronim Derdowski wydrukował też u Buszczyńskiego swoje kolejne poematy w języku kaszubskim:
– Walek na jarmarku
– Kaszube pod Widnem
– Jasiek z kniei

 

Józef Buszczyński zmarł w 1887 roku i został pochowany na cmentarzu św. Jerzego.

 

buszcz2

Sylwester Buszczyński Sygnatura Rkp TN 1021/76

Drukarnie objął po nim jego syn Sylwester (urodzony w Poznaniu w 1855 roku), który już od 15 roku życia uczył się drukarstwa.

W 1890 roku drukarnia została przeniesiona z ul. Żeglarskiej 10 na ul. Mostową 37, a w 1901 na ul. Mostową 13, gdzie znajdował się też  dom rodziny Buszczyńskich.

Sylwester Buszczyński dalej wydawał „Gazetę Toruńską” za co trafił nawet na miesiąc do pruskiego aresztu.

W końcu wydawanie „Gazety Toruńskiej” przekazał Janowi Brejskiemu, którego ściągnął do Torunia aż z Bochum, sam zaś skupił się na drukowaniu książek.

 

 

Jan Brejski w 1894 roku zostaje redaktorem naczelnym Gazety Toruńskiej, a w 1902 uruchamia własną drukarnię.

 

 

buszcz6

Sygnatura MAG TN 7778

Sylwester Buszczyński dbał o wysoka jakośc swoich druków.

Sprowadził z Lipska maszyny drukarskie z napędem gazowym, zatrudnił najlepszych introligatorów, drukował na najlepszych gatunkach papieru

Sylwester Buszczyński specjalizował się zwłaszcza w wydawaniu książek do nabożeństwa.

Nakłady sięgały kilkudziesięciu tysięcy egzemplarzy.

Zachowane w zbiorach Książnicy egzemplarze wyróżniają się tłoczoną oprawą ze skóry i spinającymi je złoconymi metalowymi klamrami.

 

 

 

 

buszcz7

Sygnatura MAG 204087

Innym wydawniczym sukcesem okazały się drukowane przez Sylwestra Buszczyńskiego elementarze.

Słynny „Toruński elementarz polski z obrazkami zastósowany do potrzeb dzieci uczących sie w szkołach tylko po niemiecku” ukazał się w kilkunastu wydaniach i rozszedł się w kilkuset tysiącach egzemplarzy po całym zaborze pruskim i wśród polskiej emigracji w Niemczech.

Drukarnia Sylwestra Buszczyńskiego zatrudniała 20 osób.

W 1933 roku zarządzanie drukarnią objął jego syn Sylwester Teodor Buszczyński.

 

 

Sylwester Buszczyński zmarł w 1940 roku i został pochowany na cmentarzu św. Jerzego.

 

buszcz8

Sygnatura MAG 204087

buszcz9

Gazeta Toruńska 26 sierpień 1902 nr 197

 

belkaniebieska2

150otwartaksieganiebieskaJanina Kapuścińska

Drukarnia Buszczyńskich w Toruniu

Zeszyty Naukowe UMK, Nauki Humanistyczno – Społeczne, Zeszyt 7, Nauka o Książce, Tom 1 : 1962

str. 137 – 152

Sygnatura SIRr XXXVe/5

 

150otwartaksieganiebieskaTadeusz Zakrzewski

Józef Buszczyński (1823-1887)
Sylwester Buszczyński (1855-1940)

W: Wybitni ludzie dawnego Torunia ; str. 203-215

Toruń 1982

Sygnatura SIRr IIIA/3a

 

150otwartaksieganiebieskaJanina Huppenthal

400 lat drukarstwa w Toruniu

Rocznik Toruński 4-5

Toruń 1970-1971

Sygnatura SIRr XXXVe/10

 

150otwartaksieganiebieskaAlojzy Tujakowski

Z dziejów drukarstwa i piśmiennictwa na Pomorzu
400 lat drukarstwa w Toruniu
1569-1969

Toruń 1970

Sygnatura SIRr XXXVe/9

 

150otwartaksieganiebieskaWiktor Frąckowiak

Wydawnictwa z zakresu elementarnej nauki języka polskiego na Pomorzu Gdańskim w latach 1840-1920

Gdańsk 1977

Sygnatura SIRr XXVIII/5

 

150otwartaksieganiebieskaBronisława Woźniczka-Paruzel

Polski ruch wydawniczy w Prusach Zachodnich 1848-1914
Próba syntezy

Toruń 1993

Sygnatura XXXVe/25

 

belkaniebieska2