Tag Archives: duchowieństwo

Next Page

Adam Węsierski – Ksiądz proboszcz Jan Mazella, budowniczy kościoła w Jeleńczu

 

Adam Węsierski 

Ksiądz proboszcz Jan Mazella, budowniczy kościoła w Jeleńczu

Wydawnictwo: Machina Druku

Toruń 2016

Sygnatura SIRr VIII/In-132

Adam Węsierski od wielu lat bada przeszłość ziemi śliwickiej.

W zbiorach Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu znajduje się kilkadziesiąt jego książek, wśród nich:

  • 750 lat parafii pod wezwaniem św. Katarzyny Aleksandryjskiej i miejscowości Śliwice
  • Dawna i współczesna rodzina śliwicka w fotografii (t. 1-3)
  • Dzieje chóru „Orfeusz” w Śliwicach
  • Dzieje parafii św. Katarzyny w Śliwicach w okresie międzywojennym (1920-1939)
  • Dzieje parafii św. Katarzyny w Śliwicach w czasach zaboru pruskiego (1870-1920)
  • Dzieje Śliwic i okolic do roku 1772
  • Ksiądz proboszcz Jan Mazella, budowniczy kościoła w Jeleńczu 
  • Leksykon historyczny śliwickich wsi
  • Obchody świąt i rocznic narodowych w powiecie tucholskim w latach 1920-1939
  • Przeszłość śliwickich wsi w faktach i fotografii (t. 1-4)
  • Śliwicki etos pracy organicznej na przykładzie działalności księdza Teofila Krzeszewskiego
  • Śliwicki słownik biograficzny (t.1-2)
  • Świadectwo żarliwej wiary ojców naszych
  • Szkice z dziejów Tucholi i powiatu (t. 1-4)
  • Za mundurem panny sznurem

Ksiądz Jan Mazella (1883-1939) został proboszczem w Jeleńczu (dekanat tucholski) w 1926 roku.

Zastał w parafii stary, drewniany budynek świątyni, który miał uszkodzony dach, przegniłe belki i spróchniałe ściany i groził zawaleniem.

W 1929 roku rozpoczął budowę ceglanego kościoła.

Nowa świątynia została konsekrowana w 1932 roku.

W książce dokładnie opisano przebieg budowy.

Autor poświęcił również wiele miejsca życiu religijnemu parafii.

Przedstawiono oczywiście działalność społeczną  i patriotyczną ks. Jana Mazelli.

Zasłużył się mieszkańcom Pomorza swoją aktywną postawą jeszcze w czasach zaboru pruskiego.

Zginął w listopadzie 1939 roku – zakatowany na śmierć przez Niemców z Selbstschutzu w obozie w Radzimiu.

W książce znalazło się bardzo wiele unikatowych fotografii.

ks. Stanisław Kujot (1845-1914) – pleban w Grzybnie – najwybitniejszy z działaczy Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Stanisław Kujot urodził się 13 listopada 1845 roku w Kiełpinie pod Tucholą.

Jego ojciec był nauczycielem.

Ukończył gimnazjum w Chełmnie.

Studiował na uniwersytetach w Münster i Berlinie oraz w seminarium duchownym w Pelplinie teologię, filologię, historię i filozofię.

Święcenia kapłańskie otrzymał w 1870 roku.

 

 

Ks. dr Stanisław Kujot ; Fotograwura Drukarni i Księgarni św. Wojciecha w Poznaniu ; Nadbitka: ks. P. Czaplewski, Ks. Stanisław Kujot, Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1914/1915, T III, Nr 4 i 5 ; Sygnatura 206905

 

W latach 1872-1893 był nauczycielem historii w gimnazjum biskupim w Pelplinie, zwanym Collegium Marianum.

Wykształcił 700 uczniów.

W okresie pelplińskim parał się między innymi twórczością literacką.

 

 

 

 

 

 

 

Był autorem kilku powieści:

  • Głowa św. Barbary. Powieść z przeszłości Pomorza
  • Pierwsze nawrócenie Prusaków. Powieść z XIII wieku
  • Ojciec Grzegórz czyli obrona Pucka 1655/56
  • Kręte drogi czyli historya młodzieńca zbłąkanego
  • Kto winien? Obrazek z naszych czasów
  • Ze zdrowego pnia. Powieść z naszej biedy

 

W 1893 roku ks. Stanisław Kujot został proboszczem parafii w Grzybnie (pow. chełmiński, gm. Unisław).

Był już wówczas bardzo schorowany.

40 lat walczył z gruźlicą płuc.

W Grzybnie spędził resztę swojego życia.

Ze względu na stan zdrowia praktycznie nie opuszczał budynku plebani w Grzybnie.

Nie mógł nawet mówić –  porozumiewał się z odwiedzającymi go gośćmi pisząc.

Pisywał za to kilka listów dziennie.

Przez całe życie napisał kilkanaście tysięcy listów.

 

 

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 20

 

Był to za to najowocniejszy naukowo okres jego życia.

W 1897 roku został też prezesem Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Reaktywował on działalność Towarzystwa, która zamarła zupełnie po 1884 roku.

Nieformalną siedzibą Towarzystwa stało się wówczas Grzybno.

Dzięki niemu wznowiono wydawanie „Roczników TNT” oraz zaczęto wydawać „Fontes TNT” i „Zapiski TNT”.

 

 

 

Znacznie wzrosła liczba członków Towarzystwa Naukowego w Toruniu, którego trzon stanowili duchowni z terenu całego Pomorza.

Było ich 300 księży na ogólna liczbę 500 członków TNT.

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 9

 

Ks. Stanisław Kujot jednocześnie prowadził badania naukowe nad dziejami Prus Królewskich, stając się najwybitniejszym na ziemiach polskich specjalistą w tym zakresie.

Jego dorobek naukowy obejmuje kilka tysięcy stron monografii, rozpraw, artykułów, recenzji i wydawnictw źródłowych.

 

 

 

 

 

 

 

Jego najwybitniejsze dzieła to:

— Dzieje Prus Królewskich
— Kto założył parafie w dzisiejszej diecezji chełmińskiej? Studium historyczne
— Rok 1410. Wojna
— Margrabiowie brandenburscy w dziejach Pomorza za ks. Mestwina II
— O majątkach biskupich na Pomorzu
— Sprawa toruńska z r. 1724

 

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 17

 

W 1900 roku Uniwersytet Jagielloński nadał mu doktorat honoris causa.

Ks. Stanisław Kujot zmarł 5 grudnia 1914 r. w Grzybnie i na tamtejszym cmentarzu został pochowany.

Prywatny księgozbiór ks. Stanisława Kujota liczący około 900 woluminów znajduje się dziś w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu (sygnatury XK 1 – XK 812).

Kazimierz Jasiński

Stanisław Kujot 1845-1914

W: Działacze Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875-1975
Tom I – s. 85-179

Sygnatura SIRr XXXb/3t.1

 

Bożena Osmólska-Piskorska

Hasło: Kujot Stanisław Leopold

Polski Słownik Biograficzny
Tom XVI – zeszyt 68 – s. 114-115

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.16

 

ks. Paweł Czaplewski

Ś.p. ks Stanisław Kujot

Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu
Tom III – nr 4 i 5 – s. 49-72

Sygnatura SIRr II/3-1914-1922

 

Kazimierz Jasiński

Stanisław Kujot (1845-1914)

W: Wybitni ludzie dawnego Torunia
s. 237-242

Sygnatura SIRr IIIA/3a

 

Kazimierz Jasiński

Testamenty księdza Stanisława Kujota z lat 1902-1914

Zapiski Historyczne
Tom 61 – rok 1996 – zeszyt 1 – s. 95-107

Sygnatura SIRr II/3-1996a

 

Kazimierz Jasiński

Rola ks. Stanisława Kujota w upowszechnianiu wiedzy o polskości Pomorza Gdańskiego i ziemi chełmińskiej

W: Prace wybrane z nauk pomocniczych historii
s. 380-416

Sygnatura MAG 250211

Ksiądz Alfons Mańkowski (1870-1941) – prezes Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Ks. Alfons Mańkowski urodził się 10 września 1870 roku w Wielkim Kuntersztynie pod Grudziądzem.

Jego ojciec posiadał własne 25-hektarowe gospodarstwo rolne, które wykupił w 1867 roku z rąk niemieckich.

Miał siedmioro rodzeństwa.

Jego brat Teofil również został księdzem i również został zamordowany przez Niemców w 1939 roku.

 

 

ks. Alfons Mańkowski, W: Roczniki Korporacji
Studentów Uniwersytetu Poznańskiego „Pomerania”,
t. 3 – 1928, fotografia Antoni Fiedler,
sygnatura KM 01524

Księżmi zostali też dwaj jego bratankowie Maksymilian i Józef (zamordowany przez Niemców w 1939 roku).

Ukończył Seminarium Duchowne w Pelplinie – wówczas największym ośrodku naukowym na Pomorzu.

W 1895 roku uzyskał święcenia kapłańskie.

Jako wikary bardzo często był przenoszony między różnymi parafiami, władze pruskie chciały w ten sposób utrudnić jego działalność narodową, kulturalną i społeczną.

Niemcy nie zgodzili się zatwierdzić go na żadne probostwo.

 

 

Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu,
1906-1911, T. 13-18,
Sygnatura SIRr II/1

Pełnił służbę duszpasterską w Gniewie, Człuchowie, Tucholi, Lembargu, Nowem, Mokrem (koło Grudziądza), Starej Kiszewie, Sarnowie, Fordonie, Przysiersku, Lubiszewie, Wabczu, Złotowie (k. Lubawy), Radzynie Chełmińskim.

Od 1923 roku do śmierci był proboszczem w Lembargu koło Brodnicy.

W 1927 roku papież Pius XI nadał mu godność honorową papieskiego prałata domowego.

 

 

 

 

 

Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej.

Jego wielką pasją była historia i kultura Pomorza, Warmii, ziemi chełmińskiej i ziemi michałowskiej, oraz przeszłość diecezji chełmińskiej.

Zgromadził cenny księgozbiór poświęcony dziejom Pomorza, robił mnóstwo wypisów źródłowych podczas wizyt na plebaniach, poszukiwaniach na prywatnych strychach, w czasie wizyt w archiwach w Pelplinie i Gdańsku.

Niestety po aresztowaniu ks. Mańkowskiego przez gestapo we wrześniu 1940 roku cała jego prywatna biblioteka i archiwum zostały zniszczone.

 

 

 

Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu,
Tom XI, zeszyt 5-12,
Sygnatura II/3-1938-1945

Owocem jego badań są setki publikacji – w sumie aż 328 pozycji.

Pisał o działaczach pomorskich z różnych epok, o nazewnictwie miejscowym, na temat zwyczajów i obyczajów pomorskich, o historii poszczególnych kościołów, klasztorów, parafii, na temat historii szkolnictwa na Pomorzu, o drukarstwie i piśmiennictwie pomorskim, na temat zagadnień społeczno-ekonomicznych i narodowych.

Napisał 40 biogramów do Polskiego Słownika Biograficznego.

Opracował wydawnictwa źródłowe takie, jak inwentarze dóbr biskupstwa chełmińskiego i kapituły katedralnej chełmińskiej czy konstytucje synodalne diecezji chełmińskiej.

 

 

Jego najważniejsze publikacje to:

  • Dzieje drukarstwa i piśmiennictwa polskiego w Prusiech Zachodnich
  • Z porozbiorowych dziejów drukarstwa i piśmiennictwa polskiego w Toruniu
  • Pod rządami pruskimi 1815-1915
  • Walka Pomorza o polskość pod zaborem pruskim 1772-1920
  • Odrodzenie narodowe na Pomorzu w XIX i XX w.
  • Zarys dziejów Torunia po 1815 r.
  • Kapituła katedralna chełmińska od r. 1466 do 1821
  • Prałaci i kanonicy katedralni chełmińscy od założenia kapituły do naszych czasów
  • Nazwy miejscowe pow. lubawskiego
  • Zwyczaje i wierzenia ludowe w Złotowie pod Lubawą
  • Czytelnictwo i bibliotekarstwo na Pomorzu 1849-80

Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie.

W 1923 roku został prezesem Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Funkcje tę sprawował przez cały okres międzywojenny.

Umarł z wycieńczenia ciężką pracą w niemieckim obozie koncentracyjnym w Stutthofie 12 lutego 1941 roku.

Krystyna Podlaszewska

Alfons Mańkowski 1870-1941

W: Działacze Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875-1975

str. 217-280

Sygnatura XXXb/3t.1

 

Krystyna Podlaszewska

Ks. Alfons Mańkowski
Historyk piśmiennictwa pomorskiego

Zeszyty Naukowe UMK -1962
Nauka o książce – Tom I – s. 153-171

Sygnatura MAG 126313.1

 

ks. Henryk Mross

Bibliografia prac drukowanych ks. prałata Alfonsa Mańkowskiego

Studia Pelplińskie 1974
s. 245-268

Sygnatura MAG TN 21802.02

 

Krystyna Podlaszewska

Ks. Alfons Mańkowski – duszpasterz, działacz społeczno-narodowy, naukowiec

Studia Pelplińskie 1983
s. 51-58

Sygnatura MAG TN 21802.11

 

ks. Tadeusz Glemma

Ks. Alfons Mańkowski (1870-1941)

Kwartalnik Historyczny
1946 – Tom 53 – zesz. 3-4 – s. 538-541

Sygnatura MAG 03644-53/2

 

Krystyna Podlaszewska

hasło: Mańkowski Alfons (1870-1941)

Polski Słownik Biograficzny
Tom 19 – zesz. 4 – str. 510-513

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.19

 

ks. Henryk Moss

Słownik biograficzny kapłanów diecezji chełmińskiej wyświęconych w latach 1821-1920

Pelplin 1995

Sygnatura SIRr IIIA/28

 

Józef Borzyszkowski

Alfons Mańkowski (1870-1941)

W: Ludzie Pomorza lat 1920-1939

s. 50-55

Sygnatura SIRr IIIA/4f

 

Krystyna Podlaszewska

Alfons Mańkowski (1870-1941)

W: Wybitni ludzie dawnego Torunia

s. 273-279

Sygnatura SIRr IIIA/3a

 

Jerzy Szews

Słownik biograficzny Ziemi Lubawskiej 1244-2000

Tom 1
Lubawa 2000

Sygnatura SIRr IIIA/51t.1

 

ks. Paweł Czaplewski

Ś.p. Ks. Alfons Mańkowski

Zapiski TOwarzystwa Naukowego w Toruniu

Tom 11 – za rok 1939-1945 – nr 5-12
s. 108 – 111

Sygnatura SIRr II/3-1938-1945