Tag Archives: franciszkanie

Rafał Kubicki – Zakony mendykanckie w Prusach Krzyżackich i Królewskich od XIII do połowy XVI wieku

 

Rafał Kubicki

Zakony mendykanckie w Prusach Krzyżackich i Królewskich od XIII do połowy XVI wieku

Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego

Gdańsk 2018

Sygnatura SIRr VIb/4-57

Dr hab. Rafał Kubicki, profesor Uniwersytetu Gdańskiego jest historykiem mediewistą.

Jest specjalistą w zakresie historii Kościoła w średniowieczu i epoce nowożytnej, historii kasat klasztorów w XIX wieku, dziejów społeczno-gospodarczych państwa krzyżackiego, historii mieszczaństwa późnośredniowiecznego, dziejów struktur wiejskich w średniowieczu i w okresie nowożytnym.

Rozprawa „Zakony mendykanckie w Prusach Krzyżackich i Królewskich od XIII do połowy XVI wieku” jest całościowym spojrzeniem na funkcjonowanie zakonów żebraczych.

Autor ukazuje ich znaczenie w społeczeństwie, realizowane przez mendykantów funkcje w życiu religijnym społeczności miejskich, organizację w ramach struktur Kościoła.

Czytając o zakonach żebraczych poznamy przeszłość Dominikanów, Franciszkanów, Obserwantów, Augustianów eremitów oraz Karmelitów.

Monografia została podzielona na pięć części.

Rozdział 1 – Fundacje klasztorów i ich uposażenie

Rozdział 2 – Zarys podstaw organizacyjnych i warunków funkcjonowania klasztorów

Rozdział 3 – Grupy kierownicze w klasztorach

Rozdział 4 – Peryferyjność w ramach struktur zakonnych i jej skutki

Rozdział 5 – Rola mendykantów w życiu kościelnym i społecznym

Franciszkański kościół Najświętszej Marii Panny w Toruniu

belkaniebieska2

kos-naj-pan-mar-1aFranciszkanie osiedlili się w Toruniu już w 1239 roku.

Co ciekawe, klasztor został założony poza miastem, jednak dynamiczny rozwój Torunia sprawił, że kościół Mariacki już w połowie XIII wieku, znalazł się w jego centrum.

W klasztorze mieszkało zwykle kilkunastu mnichów.

W latach 1557 – 1724 w kościele Mariackim odbywały się nabożeństwa ewangelickie.

Po wydarzeniach tumultu toruńskiego kościół i klasztor przejęli bernardyni.

Po kasacie konwentu w 1821 roku kościół Najświętszej Marii Panny stał się kościołem parafialnym dla toruńskich przedmieść.

Od 2001 roku kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny zyskał drugiego patrona bł. ks. Stefana Wincentego Frelichowskiego (przedwojennego wikarego parafii, zamęczonego w niemieckim obozie koncentracyjnym Dachau kolo Monachium).

kos-mar-tor-4

Conrad Steinbrecht, Thorn im Mittelalter : ein Beitrag zur Baukunst des Deutschen Ritterordens ; Berlin 1885, Taffel XIII

Pod względem architektonicznym kościół jest gotycką świątynią trójnawową.

Cechą charakterystyczną jest asymetryczność naw północnej (mniejszej) i południowej oraz wydłużone prezbiterium.

Kościół ma 25 m szerokości, 66 m długości  i 27 m wysokości.

Z zabudowań klasztoru niewiele zostało – został on bowiem rozebrany w 1821 roku.

kos-mar-tor-3

Conrad Steinbrecht, Thorn im Mittelalter : ein Beitrag zur Baukunst des Deutschen Ritterordens ; Berlin 1885, Taffel XIII

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Toruniu wyróżnia się niezwykle cennym wystrojem wnętrza, które tworzą wybitne dzieła sztuki gotyckie i nowożytne.

Szczególne wartość przedstawiają znajdujące się w nawie południowej gotyckie freski, przedstawiające archaniołów, świętych Chrystusa Boleściwego i Marii Bolesnej.

Wysokość malowideł przekracza 10 metrów.

Powstały one w latach 1380-1390.

Innym zachwycającym elementem wyposażenia są gotyckie stalle znajdujące się w prezbiterium.

Z początku XVII wieku pochodzą organy i ambona.

kos-naj-narii-panny-torun-1

Heise, Johann (1850-1899), Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Thorn, Danzig 1889, s. 277

Najsłynniejszym zabytkiem znajdującym się w kościele NMP jest mauzoleum Anny Wazówny – królewny szwedzkiej, siostry Zygmunta III Wazy z 1637 roku.

Kościół Mariacki słynie również z wielu epitafiów najbogatszych toruńskich protestanckich rodów mieszczańskich:

– epitafium rodziny von der Linde
– epitafium rodziny Strobandów
– epitafium rodziny Neisserów
– epitafium rodziny Mochingerów

Kościół Najświętszej Marii Panny stanowił panteon toruńskiego patrycjatu.

kos-naj-narii-panny-torun-2

T. Backebusch, rycina, Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Toruniu, widok z końca XIX wieku. Sygnatura Teka 8 nr 41

Okres bernardyński oznaczał dla świątyni Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny wyposażenie jej w wiele barokowych ołtarzy.

Najważniejszym z nich jest niezwykle piękny, złocisty ołtarz główny z lat 1730-1731.

Tworzy go siedem kolumn zwieńczonych ogromną koroną.

belkaniebieska2

Zainteresowanym przeszłością i zabytkami kościoła Mariackiego w Toruniu polecamy bogatą literaturę na jego temat znajdującą się w księgozbiorze regionalnym Działu Informacyjno-Bibliograficznego.

 

otwarta-ksiazka-niebieskaDie Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Thorn /bearb. von Joh. Heise. – Danzig 1889

(Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen. Kulmerland und Löbau ; Bd. 2 H. 6, 7)

Sygnatura SIRr XXXIIIb/4-H6-7

 

otwarta-ksiazka-niebieskaThorn im Mittelalter :ein Beitrag zur Baukunst des Deutschen Ritterordens / von C. Steinbrecht. – Berlin 1885.

(Die Baukunst des Deutschen Ritterordens in Preussen / C. Steinbrecht ; 1)

Sygnatura SIRr  XXXIIIb/3

 

otwarta-ksiazka-niebieskaDie Grabdenkmäler der Marienkirche zu Thorn /von Arthur Semrau. – Thorn 1892.

(Mitteilungen des Coppernicus – Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn ; H. 7)

Sygnatura SIRr II/5 H.7

 

 

otwarta-ksiazka-niebieskaDzieje i skarby kościoła Mariackiego w Toruniu :materiały z konferencji przygotowanej przez Toruński Oddział Stowarzyszenia Historyków Sztuki przy współpr. Instytutu Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (Toruń 14-16 kwietnia 2005) / red. nauk. Katarzyna Kluczwajd. – Toruń 2005.

Sygnatura SIRr XXXIIIb/50a

 

otwarta-ksiazka-niebieskaUbiór mieszczan i szlachty z XVI – XVIII wieku z kościoła p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Toruniu /Małgorzata Grupa. – Toruń 2005.

Sygnatura SIRrVIII/T-122

 

 

otwarta-ksiazka-niebieskaSkarby Kościoła Mariackiego w Toruniu /Katarzyna Kluczwajd. – Toruń 2005.

Sygnatura SIRrXXXIIIb/99

 

 

 

otwarta-ksiazka-niebieskaKościół Najświętszej Marii Panny w Toruniu /Jerzy Domasłowski, Jarosław Jarzewicz. – Toruń 1998.

Sygnatura SIRrXXXIIIB/50

 

 

 

otwarta-ksiazka-niebieskaPofranciszkański Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Toruniu / Zbigniew Nawrocki. – Toruń 1995.

Sygnatura SIRr VIII/T-139

 

 

belkaniebieska2