Tag Archives: grafika

Janusz Tondel – Eugeniusz Przybył – Między książką a sztuką

 

Janusz Tondel

Między książką a sztuką
Eugeniusza Przybyła
toruńskiego bibliofila i malarza
pasje i rozczarowania

Wydawnictwo Naukowe
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Toruń 2014

Sygnatura SIRr IIIB/Przybył Eugeniusz

Eugeniusz Przybył (1884-1965) był jednym z najwybitniejszych torunian XX wieku.

Urodził się w Łodzi.

Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

W 1920 roku na stałe zamieszkał w Toruniu.

Torunianom dał się poznać jako artysta, bibliofil i działacz społeczny.

Zgromadził jeden z największych prywatnych księgozbiorów w Toruniu.

Prof. Janusz Tondel opublikował pełną i naukową biografię Eugeniusza Przybyła.

Dotarł on do wielu unikalnych dokumentów i rysunków, często znajdujących się w rękach rodziny i osób prywatnych.

Między innymi korzystał z:
„Dziennika” Eugeniusza Przybyła, który był prowadzony w latach 1939-1946,
„Pamiętnika” Janiny Przybyłowej obejmującego lata 1928-1965,
„Szkicownika z podróży do Włoch” Eugeniusz Przybyła z 1911 roku
– czterotomowego „Inwentarza” księgozbioru Eugeniusza Przybyła, który był prowadzony od 1930 roku i obejmował blisko 11 tysięcy tomów.

Monografia jest bardzo dobrze udokumentowana, podaje mnóstwo informacji faktograficznych.

Szczególną uwagę poświęcono zbiorom zgromadzonym przez Eugeniusza Przybyła, które obejmowały książki, ekslibrysy, grafikę, ceramikę, tkaniany, filatelistykę, numizmatkę a nawet kolekcję lasek.

Książka jest bardzo staranie wydania.

Wzbogaca ją mnóstwo ilustracji.

Dzięki prof. Januszowi Tondelowi Eugeniusz Przybył doczekał się niezwykle obszernej, dokładnej i wartościowej biografii, odpowiadającej jego roli w życiu artystycznym i kulturalnym naszego miasta.

Zygfryd Gardzielewski – antykwa toruńska i Oficyna Drukarska

belkaniebieska2

histdruk2

Zygfryd Gardzielewski to najwybitniejszy polski drukarzy drugiej połowy XX wieku, to artysta oddany „czarnej sztuce” typografii, mistrz szaty graficznej książki.

Urodził się w Toruniu w 1914 roku.

Jego zdolności graficzne odkrył pierwszy dyrektor Książnicy Miejskiej w Toruniu Zygmunt Mocarski i wyjednał mu w 1930 roku posadę ucznia w pracowni litograficznej Pomorskiej Drukarni Rolniczej.

 

 

Pracownią kierował Aleksander Sysko, z którym współpracowali najlepsi toruńscy graficy zrzeszeni w Konfraterni Artystów.

Pierwsza książka w opracowaniu graficznym Zygfryda Gardzielewskiego ukazała się w Toruniu w 1945 roku – „Książnica Miejska im. Kopernika wobec lawiny : sprawozdanie o stanie księgozbioru po okupacji niemieckiej w lutym 1945” autorstwa Janiny Przybyłowej.

Jego wysokie umiejętności sprawiły, że w 1949 roku objął funkcję kierownika produkcji Zakładów Graficznych w Toruniu (znanych lepiej pod nazwą „Toruńskiej Drukarni Dziełowej”).

Toruńska Drukarnia Dziełowa mieściła się w kamienicy przy ul św. Katarzyny 4.

Dzięki kunsztowi Zygfryda Gardzielewskiego Toruńska Drukarnia Dziełowa szybko zyskała renomę w całym kraju.

Największe warszawskie wydawnictwa korzystały z toruńskiej drukarni przy publikowaniu swych prestiżowych książek i reprezentacyjnych serii wydawniczych.

Zygfryd Gardzielewski prowadził również na Wydziale Sztuk Pięknych UMK zajęcia z techniki litografii.

 

zyggar5Zygfryd Gardzielewski (przy technicznej pomocy Józefa Gruszki) zaprojektował oryginalny krój polskiego pisma, który nazwał antykwą toruńską.

Praca nad nową czcionką trwała w latach 1952-1958.

Ołowiane czcionki i matryce linotypowe zostały wykonane w Przedsiębiorstwie Państwowym  „Odlewni Czcionek Grafmasz” w Warszawie (przedwojenna gizernia Idzikowskiego) i z miejsca zdobyły duże uznanie i popularność wśród drukarzy.

 

 

 

Antykwa toruńska góruje swą estetyką nad bardzo popularnymi dziś fontami maszynowymi.

Czcionki tej używa się w drukach artystycznych, poetyckich, okolicznościowych, akcydensowych i bibliofilskich.

Już w 1995 roku antykwę toruńska do formatu fontu czcionki komputerowej zaadaptował Janusz Marian Nowacki z Grudziądza ( http://jmn.pl/antykwa-torunska )

 

zyggar6

Rok polski : obyczaj i wiara / Zofia Kossak. – Wyd. 2. – Warszawa : „Pax”, 1958.

Pierwszą książką wydrukowaną antykwą toruńską był „Rok polski : obyczaj i wiara” Zofii Kossak wydana już w 1958 roku.

 

 

 

 

 

Zygfryd Gardzielewski zaprojektował też wiele książek, zwracając uwagę na walory graficzne okładek, obwolut, stron tytułowych, układu tekstu, kompozycje liter, wielkość czcionki, format książki, dobór odpowiedniego gatunku papieru.

Zygfryd Gardzielewski projektował również plakaty, ekslibrisy, medale, katalogi wystaw, tablice pamiątkowe.

Stworzył również ilustracje do książek:
– Gustaw Morcinek „Ondraszek”
– „Opowieści ludu spiskiego”
– Jan Dobraczyński ” Klucz mądrości”.

 

zyggar3

Sygnet drukarski Oficyny Drukarskiej Książnicy Miejskiej im. M. Kopernika w Toruniu zaprojektowany przez Zygfryda Gardzielewskiego

Wielkim marzeniem Zygfryda Gardzielewskiego było zamienić prace w wielkiej przemysłowej drukarni na niewielki tradycyjny warsztat, dążący do najwyższej jakości swoich druków.

W 1973 roku, za sprawą Alojzego Tujakowskiego dyrektora Książnicy Miejskiej w Toruniu, Zygfryd Gardzielewski znalazł w jej gmachu odpowiednie warunki do uruchomienia Oficyny Drukarskiej.

 

 

 

 

Oficyna Drukarska szczególnie owocną współpracę nawiązała z Towarzystwem Bibliofilów im. Joachima Lelewela.

Pierwszym drukiem Oficyny było opracowanie Alojzego Tujakowskiego „Tradycje drukarstwa polskiego na ziemiach Polski Północnej”.

Książka ta została wydana w Toruniu w 1975 roku właśnie przez Towarzystwa Bibliofilów  (publikacja nr 31 TBL) w nakładzie 200 egzemplarzy.

W sumie w Książnicy Miejskiej wydrukowano 83 druki bibliofilskie dla Towarzystwa Bibliofilów im. Lelewela w Toruniu.

Dużym osiągnięciem Oficyny Drukarskiej był druk w latach 1980-1984 bardzo popularnej serii wydawniczej „Biblioteczka Toruńska” dla Towarzystwa Miłośników Torunia i Toruńskiego Towarzystwa Kultury.

„Biblioteczka Toruńska” obejmowała dwanaście tytułów książek.

Ich nakłady sięgały nawet 3 tysięcy egzemplarzy.

Kontynuacją tej serii była „Biblioteczka Toruńskiego Towarzystwa Kultury”.

Zygfryd Gardzielewski kierował Oficyną Drukarską do 1991 roku.

Wraz z odejściem jej założyciela upadła też sama drukarnia.

Ostatni druk Oficyny Drukarskiej ukazał się w maju 1998 roku.

Zygfryd Gardzielewski utrzymywał bliskie kontakty z wieloma wybitnymi artystami grafikami i typografami.

Wśród jego przyjaciół znaleźli się między innymi prof. Konstanty Maria Sopoćko, Stanisław Gliwa oraz Roman Tomaszewski.

Jednak największym przyjacielem Zygfryda Gardzielewskiego, muzą, artystycznym powiernikiem i najbliższym współpracownikiem była jego żona Janina Gardzielewska, pochodząc z rodziny Czarneckich – znanych toruńskich fotografów.

Była ona wybitnym artystą fotografikiem, pasjonującym się architekturą Torunia, fotografia teatralną, portretami.

Miała w swym dorobku kilkadziesiąt wystaw w kraju i za granicą, liczne nagrody i wyróżnienia.

Ich mieszkanie przy ulicy Warszawskiej pełniło funkcje salonu kulturalnego i azylu sztuki, który odwiedzali artyści z całego kraju i z zagranicy.

Zygfryd Gardzielewski zmarł w 2001 roku.

Został pochowany na cmentarzu św. Jerzego przy ul. Gałczyńskiego.

belkaniebieska2

150otwartaksieganiebieskaZefiryn Jędrzyński

Zygfryd Gardzielewski (1914-20010. W stulecie urodzin

Rocznik Toruński, rok 2014, tom 41, s. 235-253

Sygnatura SIRr II/18t.41

 

150otwartaksieganiebieskaJanina Huppenthal

W rocznicę śmierci Zygfryda Gardzielewskiego

Rocznik Toruński, rok 2003, tom 30, s. 9-17

Sygnatura SIRr II/18t.30

 

150otwartaksieganiebieskaLidia Klimaszewska

Oficyna Drukarska Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika w Toruniu (Część I-II)

Folia Toruniensia, 2008, t. 8, s. 91-104
Folia Toruniensia, 2009-2010, t. 9-10, s. 75-84

Sygnatura SIRr II/34z.8
Sygnatura SIRr II/34z.9/10

 

150otwartaksieganiebieska„Fenomen pisma zamienia się w fenomen druku”

List Romana Tomaszewskiego do Zygfryda Gardzielewskiego z 25 sierpnia 1982 roku

Opracowanie: Monika Pest

Sztuka Edycji, 2013, nr 2, s. 137-146

 

150otwartaksieganiebieskaMonika Pest

Zygfryd Gardzielewski – toruński twórca kultury.
O perspektywach popularyzacji spuścizny artysty typografa.

Toruńskie Studia Bibliologiczne, 2015, nr 1, s. 191-199

Sygnatura SIRr II/44-2015z.1

 

150otwartaksieganiebieskaWybitny artysta sztuki książki i typografii
Materiały sesji poświęconej Zygfrydowi Gardzielewskiemu (1914-2001)

Toruń 2003

Sygnatura SIRr IIIB/Gardzielewski

 

  • Zefiryn Jędrzyński – Homo Toruniensis
  • Zefiryn Jędrzynski – Sztuka Zygfryda Gardzielewskiego w dziedzinie kształtu graficznego i estetyki druku książki w ocenach Tadeusza Zakrzewskiego
  • Wojciech Jakubowski – Zygfryd Gardzielewski – artysta książki
  • Andrzej Tomaszewski – Antykwa Toruńska, pismo drukarskie Zygfryda Gardzielewskiego
  • Janina Huppenthal – Inicjatywy bibliofilskie Zygfryda Gardzielewskiego
  • Marian Biskup – Zygfryd Gardzielewski – grafik wydawnictw Towarzystwa Naukowego w Toruniu
  • Karola Ciesielska – Wydawnictwa Towarzystwa Miłośników Torunia w opracowaniu Zygfryda Gardzielewskiego
  • Roman Nowoszewski – O „Bibliografii prac Janiny i Zygfryda Gardzielewskiego”
  • Zefiryn Jędrzyński – Sztuka Zygfryda Gardzielewskiego w ocenie znawców książki i druku

 

150otwartaksieganiebieskaO sztuce książki Zygfryda Gardzielewskiego
Katalog wystawy

Komisarz wystawy: Mariusz Mierzwiński
Tekst: Tadeusz Zakrzewski

Malbork 1995

 

150otwartaksieganiebieskaTwórczość fotograficzna i typograficzna Janiny i Zygfryda Gardzielewskich
Katalog wystawy

Komisarz wystawy: Izabela Maćkowska
Tekst: Tadeusz Zakrzewski

Toruń 2002

Sygnatura SIRr IIIB/Gardzielewski

 

150otwartaksieganiebieskaTadeusz Zakrzewski

Kształt i oblicze piękna w sztuce książki Zygfryda Gardzielewskiego

Toruń 1993

Sygnatura SIRr XXXVe/18

 

150otwartaksieganiebieskaMiędzy Toruniem a Londynem

Korespondencja Stanisława Gliwy z Janiną i Zygfrydem Gardzielewskimi

Toruń 2006

Sygnatura SIRr XXXIIc/7

 

150otwartaksieganiebieskaJanina Gardzielewska

Kronika bibliofilskiej przyjaźni

Toruń 1994

Sygnatura SIRr XXXc/12

 

150otwartaksieganiebieskaStanisław Frankowski
Żegnając Oficynę

Wstęp: Janina Huppenthal

Toruń 1998

Sygnatura SIRr XXXc/6

belkaniebieska2

Jolanta Ślęzak – Słownik karykaturzystów polskich II połowy XX wieku

belkaniebieska2

16052016

 

Jolanta Ślęzak

Słownik karykaturzystów polskich
II połowy XX wieku

Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego

Rzeszów 2013

Sygnatura SIRi XVIa/SZT-38

 

belkaniebieska2

Słownik prezentuje biogramy 89 karykaturzystów.

Ich prace ukazywały się w prasie polskiej z lat 1944-1989.

Trudnili się karykatura portretową, obyczajową i polityczna.

Hasła podają podstawowe dane biograficzne daty życia, wykształcenie, debiut, tytuły prasowe, z którymi grafik był związany, pseudonim).

Autorka zamieszcza również cytaty z artystów odnoszące się do ich poglądów na temat roli rysunku satyrycznego.

Biogramy są opatrzone karykaturami i autokarykaturami rysowników.

  1. Adamowicz Andrzej
  2. Baraniecki Karol
  3. Barecki Andrzej
  4. Bartoszewicz Włodzimierz
  5. Berezowska Maja
  6. Berman Mieczysław
  7. Bohdanowicz Julian
  8. Brzozowski Stefan
  9. Bzdok Henryk
  10. Cebula Henryk
  11. Chmielewski Henryk Jerzy
  12. Chodorowski Antoni
  13. Ciszewski Jerzy
  14. Czeczot Andrzej
  15. Daszewski Władysław
  16. Dąbrowski Robert
  17. Derwich Henryk
  18. Dębowski Grzegorz
  19. Druch Ryszard
  20. Dudziński Andrzej
  21. Fedorowicz Jacek
  22. Ferster Karol
  23. Flisak Jerzy
  24. Frankowski Jacek
  25. Fuglewicz Wiesław
  26. Golec Ludwik
  27. Gosławska-Lipińska Anna
  28. Gratkowski Stanisław Jerzy
  29. Grunwald Henryk
  30. Grus Kazimierz
  31. Hajnos Mirosław Paweł
  32. Hermanowicz Leszek
  33. Jankowski Jerzy
  34. Jujka Zbigniew
  35. Karczewska Jolanta
  36. Kibalenko Roman
  37. Kiulin Zbigniew
  38. Kobak Tadeusz
  39. Kobyliński Szymon
  40. Krauze Andrzej
  41. Lachowicz Jerzy
  42. Lengren Zbigniew
  43. Lenica Jan
  44. Linke Bronisław Wojciech
  45. Lipiec Jerzy
  46. Lipiński Eryk
  47. Lutczyn Edward
  48. Łabużek Piotr
  49. Mańczak Edmund
  50. Matocha Marian
  51. Miklaszewski Gwidon
  52. Mleczko Andrzej
  53. Mozolewski Kazimierz
  54. Mrożek Sławomir
  55. Mysyrowicz Witold
  56. Olbiński Rafał
  57. Panasiuk Zofia
  58. Papp Stefan
  59. Pągowski Andrzej
  60. Piotrowski Mieczysław
  61. Puchalski Juliusz
  62. Rzeszutek Tomasz
  63. Rzeżucha Eugeniusz
  64. Sawka Henryk
  65. Sawka Jan
  66. Skonieczny Józef
  67. Srokowski Jerzy
  68. Stanny Janusz
  69. Szaybo Rosław
  70. Szecówka Robert
  71. Szumowski Grzegorz
  72. Szwajcer Jerzy
  73. Tomaszewski Henryk
  74. Tomenko Edward
  75. Twardoch Ryszard
  76. Wasilewski Zenon
  77. Wielgus Stefan
  78. Wierzbicki Stefan
  79. Will Andrzej
  80. Witz Ignacy
  81. Wróblewski Jerzy
  82. Zaborowski Ryszard
  83. Zaradkiewicz Zygmunt
  84. Zaruba Jerzy
  85. Ziarnkowski Stanisław
  86. Zięba Wiesław
  87. Ziomecki Zbigniew
  88. Żbikowski Maciej
  89. Żebrowski Julian

belkaniebieska2