Tag Archives: historia

Next Page

Nowe : dzieje starego miasta – pod redakcją Krzysztofa Halickiego i Zbigniewa Lorkowskiego

 

Nowe : dzieje starego miasta

pod redakcją Krzysztofa Halickiego i Zbigniewa Lorkowskiego

Wydawcy:
Urząd Gminy w Nowem
Wydawnictwo Region

Nowe – Gdynia 2016

Sygnatura SIRr VIII/In-138

Jest to całościowe opracowanie dziejów miasta Nowe, powstałe w 750 rocznicę założenia miasta.

Historia miasta sięga swymi początkami 1266 roku.

Wówczas to kronikarz krzyżacki Piotr z Dusburga opisał walki pomorsko-krzyżackie w okolicach Nowego.

Monografia jest dziełem zbiorowym – efektem pracy historyków z regionu Kujaw i Pomorza.

W książce znalazło się również dużo fotografii ilustrujących rozważania naukowców.

Tom historii Nowego składa się z następujących rozdziałów:

– Anetta Głowacka-Penczyńska – Dzieje Nowego od czasów najdawniejszych do 1772 roku

– Tomasz Krzemiński – Nowe pod berłem Hohenzollernów (1772-1918)

– Krzysztof Halicki – Nowe nad Wisłą w okresie międzywojennym

– Sylwia Grochowina – Miasto Nowe nad Wisłą podczas okupacji niemieckiej 1939-1945

– Krzysztof Halicki – Nowe nad Wisłą w latach 1945-1989

– Marek Śliwa – Dzieje Nowego po 1989 roku. Nowe gminą samorządową

Dzieje regionu kujawsko-pomorskiego – pod redakcją Andrzeja Radzimińskiego

 

Dzieje regionu kujawsko-pomorskiego

pod redakcją Andrzeja Radzimińskiego

Wydawca: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa „Dom Organizatora”

Toruń 2017

Sygnatura SIRr VIb/1-57

Region kujawsko-pomorski stanowi obecnie symbiozę dwóch głównych dzielnic historycznych – Kujaw i ziemi chełmińskiej.

Władze samorządowe województwa dążą do rozwoju nowoczesnej tożsamości regionu.

Wyrazem tego jest monumentalna monografia „Dzieje regionu kujawsko-pomorskiego”.

To nowoczesne opracowanie jest dziełem archeologów, historyków, historyków sztuki, biologów, geografów i kartografów z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

W pierwszej części książki omówiono zagadnienia geograficzne:

  • budowa i historia geologiczna
  • zasoby wód podziemnych i złoza kopalin
  • ukształtowanie terenu i geneza rzeźby
  • klimat
  • hydrologia i zasoby wodne
  • gleby
  • szata roślinna i świat zwierzęcy
  • typy krajobrazu naturalnego o regiony fizycznogeograficzne

Druga część opracowania poświęcona jest historii regionu od wczesnego średniowiecza do czasów najnowszych.

Zawiera rozważanie z dziedziny archeologii, administracji, historii społecznej, historii kościoła, przemian gospodarczych, zagadnień demograficznych, dziejów politycznych, oświaty.

Osobne rozdziały dotyczą:

  • dziejów sztuki
  • pobytu papieża Jana Pawła II oraz śladów pamięci o papieżu w granicach województwa
  • związków Prymasa Stefana Wyszyńskiego z regionem Kujaw i Pomorza
  • szlaku męczeństwa bł. ks. Jerzego Popiełuszki

Krzysztof Hartknoch (1644-1687) – dziejopisarz Prus, Pomorza i Polski

 ­

Krzysztof Hartknoch urodził się w centrum Mazur (w Jabłonce koło Pasymia) w 1644 roku.

Do końca życia był emocjonalnie związany z Pasymiem.

Jego ojciec i obaj dziadowie byli luterańskimi pastorami.

 

 

 

Krzysztof Hartknoch, portret w „Preussische Kirchen – Historia”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

 

Hartknoch studiował filozofię w Królewcu.

Od młodych lat zmagał się z gruźlicą.

Od 1672 roku prowadził w Królewcu badania nad przeszłością Prus oraz zajmował się zagadnieniami prawno-ustrojowymi.

Wykładał też filozofię i historię na tamtejszym uniwersytecie.

 

 

 

 

Krzysztof Hartknoch, portret w „Alt und Neues Preussen”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

 

W 1677 roku porzucił posadę profesora na Uniwersytecie w Królewcu i przeniósł się do Torunia, gdzie został profesorem Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego.

10-letni okres pobytu w Toruniu był najbardziej twórczym w życiu Hartknocha.

W Toruniu powstał w zasadzie cały jego dorobek naukowy.

Zmarł 3 stycznia 1643 roku w wieku zaledwie 43 lat.

 

 

 

 

 

 

„Alt und Neues Preussen”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

Jego najważniejszymi dziełami były wydane we Frankfurcie nad Menem  „Stare i Nowe Prusy” – „Alt und Neues Preussen oder preussischer Historien zwei Teile” (1864).

„Stare i nowe Prusy” poświęcone są dziejom Prus Książęcych i Prus Królewskich.

Hartknoch oprócz historii politycznej wiele miejsca poświęca również historii poszczególnych miast,  stosunkom ludnościowym, wprowadzeniu chrześcijaństwa i dziejom religijnym, systemowi monetarnemu, prawu pruskiemu, historii kultury, obyczajom, prawom i religii dawnych Prusów, językowi pruskiemu.

 

 

 

 

Widok Torunia – C. Pietesch. W: „Alt und Neues Preussen”. Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu Pol.7.III.138. Źródło: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa

W „Starych i nowych Prusach”  Hartknoch powtarza informację, że Toruń został założony w 1231 roku wokół wielkiego i rozłożystego dębu, który Krzyżacy ufortyfikowali.

Sama nazwa Torunia możne się wywodzić od niemieckiego słowa „Thor” oznaczającego bramę – w tym wypadku miasto było bramą do Prus.

 

„Preussische Kirchen – Historia”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

Ostatnią publikacją Hartknocha była wydana tuż przed jego śmiercią „Pruska historia kościelna” – „Preussische Kirchen – Historia” (Gdańsk 1686).

„Pruska historia kościelna” przedstawia dzieje kościoła w Prusach, kładąc nacisk na znaczenie reformacji i konfesji luterańskiej.

 

 

 

 

 

 

„Respublica Polonica duobus libris illustrata” . Biblioteka Jagiellońska, Berol. Ud 6366. Żródło: Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa

Równie ważną publikacją Hartknocha jest praca poświęcona historii, ustrojowi i systemowi prawnemu Rzeczpospolitej:  „Respublica Polonica duobus libris illustrata” (Królewiec 1677).

Autor omówił po łacinie takie zagadnienia, jak bezkrólewie, elekcja i koronacja, pakta konwenta, senat, urzędy, stan szlachecki, sejmy i sejmiki, ustrój sądownictwa, organizacja wojska i forma rządów.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Petri De Dusburg, „Ordinis Teutonici Sacerdotis, Chronicon Prussiae”. Biblioteka Elbląska Pol.7.II.351. Źródło: Elbląska Biblioteka Cyfrowa

Wielką zasługa Hartknocha jest poza tym odnalezienie i opublikowanie w 1679 roku XIV-wiecznej kroniki krzyżackiej Piotra Dusburga (z Diusburga)

Kronika obejmuje historię Zakonu od założenia w Palestynie w 1190 roku do roku 1326.

 

 

 

 

 

 

 

Nowatorstwo Hartknocha jako historyka polega na stosowaniu przez niego krytyki historycznej.

Docenia wagę źródeł historycznych, akt i dokumentów.

Odróżnia je od opracowań historycznych.

Nie zbiera już bezkrytycznie wszystkich informacji, w tym legend i zwykłych fantazji, ale je selekcjonuje, kwestionuje, odrzuca, sprawdza wiarygodność.

W tym właśnie odchodzi już od barokowej uczoności, a podąża w kierunku oświeceniowej krytyki naukowej.

Sławomir Augusiewicz

Dziejopisarstwo Krzysztofa Hartknocha

W: Życie codzienne na dawnych ziemiach pruskich

s. 28-35

Sygnatura MAG 276523

 

Jerzy Serczyk
Wstęp

do:
Jan Krzysztof Hartknoch
Opis Torunia z roku 1684

Sygnatura SIRr VIa/29

 

Jerzy Serczyk

Warsztat historyczny Krzysztofa Hartknocha (1644-1687)

W: Księga pamiątkowa 400-lecia Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego
T. 1, s. 283-314

Sygnatura SIRr XXXIb/3t.1

 

Jerzy Serczyk

Krzysztof Hartknoch (1644-1687) toruński historyk Pomorza

Rocznik Toruński
T. 3, s. 55-88

Sygnatura SIRr II/18t.3