Tag Archives: holocaust

Sylwia Grochowina – Toruński Holokaust

Sylwia Grochowina

„Toruński Holokaust”

Losy Żydówek z podobozu KL Stutthof o nazwie Baukommando Weichsel (OT Thorn) w świetle relacji i wspomnień ocalałych ofiar i świadków

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Toruń 2016

Sygnatura SIRr VIb/8-67

Dr hab. Sylwia Grochowina jest adiunktem w Instytucie Historii i Archiwistyki UMK.

Specjalizuje się w historii powszechnej i Polski XX wieku, zwłaszcza w badaniach nad okresem okupacji niemieckiej, eksterminacją ludności polskiej, dziejami Kościoła katolickiego i innych wyznań, niemiecką polityką oświatową i kulturalną.

Jest autorką wielu monografii i artykułów naukowych, na przykład:

1. Nauczanie dzieci polskich w jawnym niemieckim i tajnym polskim systemie szkolnym w Toruniu w latach 1939-1945 / Sylwia Grochowina. – Toruń : Fundacja „Archiwum i Muzeum Pomorskie Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek”, 2007.
2. Polityka kulturalna niemieckich władz okupacyjnych w okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, w okręgu Rzeszy Kraj Warty i w Rejencji Katowickiej w latach 1939-1945 / Sylwia Grochowina. – Toruń : Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej, 2013.
3. Szkolnictwo niemieckie w Okręgu Rzeszy Gdańsk – Prusy Zachodnie w latach 1939-1945 (obszar II RP) / Sylwia Grochowina. – Toruń : Wydawnictwo Mado, 2008.
4. „Toruński Holokaust” : losy Żydówek z podobozu KL Stutthof o nazwie Baukommando Weichsel (OT Thorn) w świetle relacji i wspomnień ocalalych ofiar i świadków / Sylwia Grochowina. – Toruń : Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika : Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2016.

Książka „Toruński Holokaust” odsłania mało znane oblicze zagłady Żydów.

Poświęcona jest tragicznym losom kobiet żydowskich pracujących w podobozie KL Stutthof w Toruniu pod nazwą Baukommando Weichsel (Organisation Todt Thorn).

Obóz ten funkcjonował od końca sierpnia 1944 do stycznia 1945 roku.

Obóz wykonywał specjalne plany budowlane w okolicach Torunia (budowa umocnień wojskowych wokół Torunia).

Kadrą obozu było około 140 esesmanów.

W obozie pracowało około 5000 Żydówek.

Praca była metodą prowadzącą do ich wycieńczenia i śmierci.

Podstawowym źródłem informacji na temat funkcjonowania obozu są zeznania i wspomnienia kobiet, które przeżyły katorżniczą pracę.

Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Bydgoszczy zgromadziła również zeznania Polaków, którzy byli świadkami koszmaru więźniów obozu.

Sylwia Grochowina oddaje w wielu miejscach monografii głos ofiarom tragedii, co czyni opracowanie szczególnie wyrazistym i plastycznym.

Książka podzielona została na sześć rozdziałów.

Rozdział I – Droga do zbrodni holokaustu

Autorka omawia w nim nazistowską politykę wobec Żydów do 1939 roku oraz jej ewolucje od agresji na Polskę do 1945 roku.

Rozdział II – Nie tylko KL Auschwitz… Obóz Stutthof

W rozdziale przedstawiono powstanie, status i strukturę KL Stutthof oraz organizację pracy więźniów.

Opisano również przebieg ewakuacji obozu.

Rozdział III – KL Stutthof w realizacji planu „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”

Rozdział IV – Podobozy dla więźniów żydowskich

Rozdział V – Baukommando Weichsel (OT Thorn)

Autorka opisała utworzenie i załogę obozu.

Przedstawiła siłę roboczą i zasięg pracy.

Omówiła warunki bytowe więźniarek żydowskich.

Napisała o szykanach i śmiertelności.

Opisała również przebieg ewakuacji.

Rozdział VI – Po wojnie…

Rozdział poświęcony jest odpowiedzialności za zbrodnie.

Zawarto w nim również opis prac ekshumacyjnych.

Przedstawiono też upamiętnienie zbrodni.

Całość książki dopełnia rozdział „Świadectwa zbrodni”.

Znalazły się w nim:

  • dokumenty niemieckie
  • relacje ocalałych ofiar i świadków
  • protokoły z prac ekshumacyjnych
  • fotografie

Mirosława Stojak – Utkane sercem włocławskim Żydom

 

Mirosława Stojak

Utkane sercem włocławskim Żydom

Wydawca:
Miejska Biblioteka Publiczna im. Zdzisława Arentowicza we Włocławku

Włocławek 2015

Sygnatura SIRr XXXIIb/77

Mirosława Stojak jest włocławską poetką i wielkim przyjacielem Narodu Żydowskiego.

Jej twórczość poświęcona jest kulturze żydowskiej, stosunkom polsko-żydowskim i miastu Włocławek.

Publikuje w prasie lokalnej, ogólnopolskiej i izraelskiej.

Jest pomysłodawczynią cyklicznych wieczorów artystyczno-literackich poświęconych Żydom włocławskim.

Została uhonorowana Medalem „Powstania w Getcie Warszawskim”.

Utrzymuje kontakty z rozproszonymi po świecie włocławskimi Żydami, którzy ocaleli z Holokaustu.

Książka „Utkane sercem włocławskim Żydom” przywraca pamięć o społeczności, która wniosła olbrzymi wkład w życie przedwojennego Włocławka.

Książka składa się z kilku części.

Część pierwsza ma charakter historyczny.

Przemierzamy ulice Włocławka szlakiem miejsc związanych z Żydami, poznajemy historię Getta we Włocławku, dowiadujemy się o szczegółach zagłady w czasie okupacji niemieckiej.

Druga część książki zawiera opowiadania – opowiadania oparte na faktach.

Są one niezwykle cenne, gdyż oparte na wspomnieniach ocalałych włocławskich Żydów.

Wspomnienia dotyczą zarówno czasów przedwojennych, jak i dramatycznych okoliczności związanych z Holokaustem.

Są również teksty poświęcone powojennym i współczesnym losom włocławskich Żydów.

Trzecia część książki ma charakter poetycki i składa się z kilkudziesięciu wierszy.

Czwarta część książki poświęcona jest Cmentarzowi Żydowskiemu we Włocławku.

Zawiera między innymi inskrypcje z nagrobków, na których, co charakterystyczne dominuje język polski.

Zachowało się 26 w pełni czytelnych macew.

Książkę zamyka część albumowa, zawierająca fotografie.

Wśród zdjęć są też te, zrobione w czasie spotkań Mirosławy Stojak z ocalonymi z Holokaustu włocławskimi Żydami.

Jonathan Littell – Łaskawe

Jonathan Littell

Łaskawe

Przełożyła Magdalena Kamińska-Maurugeon

Wydawnictwo Literackie

Kraków 2008

Sygnatura MAG 284839

 

 

Powieść pisarza amerykańskiego Jonathana Littella, została napisana w języku francuskim.

To jeden z najgłośniejszych ostatnio debiutów literackich.

Odniosła duży sukces we Francji i została przetłumaczona na kilkadziesiąt języków.

Nie jest to jednak lektura łatwa, prosta i przyjemna.

Wręcz przeciwnie, wiele zawartych w niej scen może odrzucić czytelnika, ze względu na swą obsceniczność.

Z drugiej strony autor przywiązuje dużą wagę do warstwy faktograficznej – zbieraniu materiałów i pisaniu książki poświęcił 5 lat, był nawet osobiście w opisywanych miejscach.

Jest to na pewno książka ważna i godna uwagi.

Bohaterem powieści jest Maximilian Aue – oficer SS.

Akcja powieści rozgrywa się w czasie II wojny światowej, kiedy to jak podaje autor co minutę ginęło 13,04 ludzi.

Powieść opisuje zbrodnie popełniane przez SS, ale z punktu widzenia funkcjonariusza służby bezpieczeństwa SS.

Maximilian Aue jest przy tym doktorem prawa, włada kilkoma językami, interesuje się literaturą i jest znawca muzyki klasycznej.

Również wielu jego towarzyszy z SS jest ludźmi bardzo dobrze wykształconymi, posiadającymi tytuły doktorskie z językoznawstwa, ekonomi, architektury i medycyny.

Dyskusje na temat muzyki, sztuki, literatury, ekonomi, historii przeplatają się z wykonywanymi przez bohatera obowiązkami.

W 1941 roku był on członkiem Einsatzgruppen na Ukrainie.

Osobiście brał udział w dwudniowej masakrze ponad 33 tysięcy Żydów w Babim Jarze.

W 1942 roku pełnił służbę w Stalingradzie, gdzie jako oficer służby bezpieczeństwa zajmował się morale żołnierzy.

Kolejne lata wojny spędził on lustrując niemieckie obozy koncentracyjne w Generalnym Gubernatorstwie, martwiąc się ich niewielką ekonomiczną produktywnością, słabą wydajnością więźniów i niezadowalającą przydatnością dla niemieckiego przemysłu zbrojeniowego.

Trafił też na Węgry, gdzie był świadkiem działań Adolfa Eichmana, których celem była zagłada tamtejszych Żydów.

Pracując w Głównym Urzędzie Bezpieczeństwa Rzeszy dla szefa SS Heinricha Himmlera
i ministra uzbrojenia i amunicji Alberta Speera wykazywał cechy urzędnika i biurokraty.

Ostatnie lata wojny spędzone w Berlinie pozwalają się zapoznać z realiami życia w bombardowanym mieście.

Maximilian Aue choć kulturalny i wykształcony nie jest bohaterem pozytywnym.

Zasługą Jonathana Littella jest, że choć w sposób drastyczny i niejednoznaczny, ale jeszcze raz ożywił temat holocaustu i zbrodni popełnianych w czasie II wojny światowej, czym poruszył wielu czytelników na całym świecie i to należących do pokolenia, któremu dramatyczna przeszłość nie jest znana, poza wzmiankami w szkolnych podręcznikach.