Tag Archives: II Rzeczpospolita

Next Page

Śladami żołnierzy marynarki wojennej w międzywojennym Toruniu

 

100 lat Niepodległego Torunia.
Warto pamiętać:

Śladami żołnierzy marynarki wojennej w międzywojennym Toruniu 

Spacer
17 lipca 2020 roku

 

Spacer. Śladami żołnierzy marynarki wojennej w międzywojennym Toruniu
17 VII 2020.

Wspólna inicjatywa toruńskiej Książnicy Kopernikańskiej i Towarzystwa Miłośników Torunia (ToMiTo), spacer w trakcie którego, przypomnieliśmy Niepodległy Toruń, także ten wojskowy. Spacery uczestników zajęć z Kamienicy Inicjatyw to już tradycja. Odbyły się już dwa śladami toruńskich żołnierzy wojsk balonowych (w 2019 i 2020), byliśmy wspólnie na cmentarzu garnizonowym na grobie plutonowego Gerarda Pająkowskiego, uczestniczyliśmy w grze miejskiej poświęconej rocznicy powstania wielkopolskiego.

Tym razem w piątek 17 lipca, Mariusz Thomas, (z moim skromnym udziałem), przygotował kolejną imprezę poświęconą tematyce marynarki wojennej okresu dwudziestolecia międzywojennego w Toruniu.

Razem odwiedziliśmy kilka miejsc związanych ze Szkołą Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu, (pierwotnie placówkę nazywano Oficerską Szkołą Marynarki Wojennej), tam kształcono zawodowych oficerów Marynarki Wojennej II RP (początkowo nauka odbywała się w ramach tzw. Tymczasowych Kursów Instruktorskich dla Oficerów). Wydawnictwa szkoły z tego okresu znajdują się w zbiorach Książnicy Kopernikańskiej. Pierwsza siedziba tej placówki to piękny gmach przy ul. Fredy, tam po wojnie mieścił się Instytut Geografii UMK, a w II RP tam rezydował wojewoda pomorski. Na początek spacerowaliśmy nadbrzeżem Wisły, (minęliśmy pięknie odremontowaną przystań AZS), wspominaliśmy wizytę Józefa Piłsudskiego w wolnym już Toruniu, kiedy to odznaczył dzielnych marynarzy, walczących w okolicy Włocławka w trakcie wojny polsko-bolszewickiej.

Później była niespodziana, mieliśmy okazję zwiedzić, dziś nie dla każdego dostępny Port Zimowy. To w tym porcie stacjonowały jednostki marynarki wojennej, użytkowany był także przez szkołę. Obecnie to siedziba Zarządu Zlewni w Toruniu – Wody Polskie, serdecznie gospodarzowi miejsca dziękujemy. Nie udało nam się ze wg czasowych dotrzeć do drugiej siedziby szkoły, na lewobrzeże w pobliżu Dworca Głównego, (przed wojną ul. Nad Strugą, obecnie ul. Dybowska).

Warto pamiętać, że w naszym mieście miała swą siedzibę (do 1925) Flotylla Wiślana, i w tym samym obiekcie mieściła się szkoła, (kiedy flotylli już w mieście nie było). Dotarliśmy przed okazałe zabudowania szkoły, gdzie mieściła się najdłużej od 1925-1938 (kiedy przeniesiono ją do Bydgoszczy), a aktualnie to Hotel Bulwar. Przypomina o tym fakcie tablica pamiątkowa, która znajduje się na murach tzw. Koszar Racławickich. Opowiedziałam także o bibliotece szkoły, która największe swe lokum miała w Koszarach Racławickich na II piętrze, a prócz literatury fachowej była tam i beletrystyka. Zalecano marynarzom m.in. przygodowe książki Ferdynanda Ossendowskiego.

Spacer zakończyliśmy na bulwarze, przy pomniku, (autorstwa torunian Eweliny Szczech-Siwickiej i Henryka Siwickiego), z charakterystyczną kotwicą, która upamiętnia tradycje morskie miasta. Ta instalacja artystyczna powstała w 50. rocznicę powołania w Toruniu Szkoły Marynarki Wojennej, w 1972 r.

Marynarze kształcący się w naszym mieście, w swych pięknych mundurach, w wojskowym szyku maszerujący na msze św. do kościoła garnizonowego, obchody Święta morza w międzywojennym Toruniu… To zapamiętali mieszkańcy naszego miasta. A obecnie, corocznie marynarze z ORP „Toruń” aktywnie uczestniczą w kweście ToMiTo na cmentarzu św. Jerzego.

Warto przypomnieć te morskie akcenty Torunia w jubileuszowym roku 100 lecia niepodległości.

Dr Katarzyna Tomkowiak

Antoni Janusz – balonowe serce Torunia z Wielkopolski

 

Cykl: 100 lat Niepodległego Torunia.
Warto pamiętać:

Seria: Balonowy Toruń

Antoni Janusz – balonowe serce Torunia z Wielkopolski

Wykład:
6 sierpnia 2020
Facebook Książnicy Kopernikańskiej
godz. 18.00

Antoni Janusz podczas akademii w Dworze Artusa w Toruniu (na pierwszym planie). Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe

 

Pilot balonowy Antoni Janusz. Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Mariusz Thomas z Towarzystwa Miłośników Torunia przygotował kolejną imprezę poświęconą tematyce toruńskiego baloniarstwa okresu dwudziestolecia międzywojennego. Wcześniej w 2019 r. był kustoszem wystawy w Książnicy Kopernikańskiej i wygłosił wykład w ramach spotkań Wieczory Toruńskie, te poczynania były poświęcone temu zagadnieniu. Oprowadził także uczestników zajęć Kamienicy Inicjatyw po Toruniu, śladem żołnierzy jednostek wojsk balonowych w naszym mieście (w 2019 i 2020).

 

 

 

 

Załoga balonu „LOPP”, pilot balonowy – kapitan Antoni Janusz (z lewej). Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe

W sierpniu opowie o Antonim Januszu (1902-2000) – Wielkopolaninie z urodzenia (z Leszna), a torunianinie z wyboru i zamiłowania do baloniarstwa, (oficerze balonowym m.in. słynnego i elitarnego 1. Batalionu Balonowego w Toruniu). Patriocie, który aeronautykę, a szczególnie baloniarstwo traktował nie tylko jako swój zawód, (był zawodowym żołnierzem wojsk balonowych, walczył w wojnie polsko-bolszewickiej w Batalionie Aeronautycznym), ale jako pasję. Kapitan Antoni Janusz był bowiem uczestnikiem sportowych zawodów baloniarskich, tych najstarszych, trwających od 1906 r., Międzynarodowych Zawodów Balonów Wolnych o Puchar Gordon Bennetta (zdobył puchar w 1938). Oraz tych organizowanych w Polsce, I. Krajowych Zawodów Balonów Wolnych o Puchar im. płk. Aleksandra Wańkowicza (zwyciężył w 1925).

 

Witraż replika balonu LOPP wykonana przez Sławomira Intka z toruńskiej pracowni witraży. Foto: Sławomir Intek

W trakcie II wojny światowej walczył m.in. nad niebem Wielkiej Brytanii, w stopniu podpułkownika pilota Polskich Sił Powietrznych w 301 dywizjonie bombowym Ziemi Pomorskiej „Obrońców Warszawy”. Po wojnie pozostał w służbie RAF, szkolił młode pokolenia lotników. Po śmierci, zgodnie ze swym życzeniem, wrócił do kraju, spoczywa na cmentarzu w Jarocinie, w pobliżu mogił powstańców wielkopolskich, tak mu bliskich.

 

 

 

 

 

 

Jego zasługi dla Torunia warto przypomnieć w jubileuszowym roku 100 lecia niepodległości, ale i przed uroczystościami odsłonięcia zrekonstruowanego pomnika wojsk balonowych w mieście (14 sierpnia 2020). Do tych zagadnień powróci M. Thomas w swym następnym wykładzie na FB KK – 13 sierpnia. A w Książnicy Kopernikańskiej będzie można obejrzeć wystawę tematycznie związaną z wykładami, a naszych gości obdarujemy okolicznościowym folderem. Proszę śledzić nasz blog, witrynę internetową, FB i kanał Youtube.

Zapraszamy na wykład Mariusza Thomasa 6 sierpnia 2020 r. o godz. 18.00 na FB KK z cyklu Wieczory Toruńskie, później na kanał Youtube Książnicy Kopernikańskiej – playlistę Wieczory Toruńskie online.

dr Katarzyna Tomkowiak

Agata Żabierek, Krzysztof Żabierek – Kanał Warta-Gopło

 

Agata Żabierek
Krzysztof Żabierek

Kanał Warta-Gopło
Droga wodna ku wielkiej Polsce

Wszechnica Edukacyjna i Wydawnicza Verbum

Brodnica 2017

Sygnatura SIRr XIX/ 25

Autorzy opisali dzieje budowy Kanału Warta-Gopło.

Jego budowę rozpoczęto w okresie II rzeczypospolitej, choć zakończono już po wojnie.

Obecnie kanał pełni rolę atrakcji turystycznej, choć z jego powstaniem wiązano nadzieje na wzmocnienie polskiej gospodarki.

Autorzy opisali kanał na szerokim tle historii dróg wodnych w Polsce.

Wiele miejsca poświęcono narodzinom koncepcji powstania Kanału Warta-Gopło.

Wniosek o potrzebie jego budowy Sejm przyjął już w 1920 roku.

Generalny projekt inwestycji został opracowany jeszcze w latach 1923-1927  przy dużym zaangażowaniu inż. Rafała Mierzyńskiego.

W 1937 roku Ministerstwo Komunikacji rozpisało przetarg na budowę kanału Warta-Gopło.

Wreszcie w 1938 roku rozpoczęto prace przy budowie kanału.

Roboty nadzorował inż. Piotr Szawernowski z firmy Ackermans & Van Haren.

Postęp prac śledziła prasa miejscowa, branżowa i ogólnopolska.

Budowa kanału została przerwana przez wojnę i zakończyła się dopiero w 1948 roku.

Autorzy do książki załączyli wiele planów, dokumentów i ilustracji.

Dzięki nim poznajemy nieznany dotąd fragment dziejów pogranicza kujawsko-wielkopolskiego.