Tag Archives: II wojna północna

Tomasz Sylwiusz Ceran – Paterek 1939 : zbrodnia i pamięć

Tomasz Sylwiusz Ceran

Paterek 1939

Zbrodnia i pamięć

Wydawca: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Oddział Gdańsk

Bydgoszcz – Gdańsk – Warszawa 2018

Sygnatura SIRr VIb/8-74

Tomasz Ceran jest wybitnym badaczem niemieckich zbrodni dokonywanych w czasie okupacji niemieckiej na mieszkańcach Pomorza.

W Książnicy Kopernikańskiej dostępne są następujące jego publikacje:

1 – Im Namen des Führers… : Selbstschutz Westpreussen i zbrodnia w Łopatkach w 1939 roku

2 – Paterek 1939 : zbrodnia i pamięć

3 – „Szmalcówka” : historia niemieckiego obozu w Toruniu (1940-1943) na tle ideologii nazistowskiej

4 – Zapomniani kaci Hitlera : „Samoobrona” Niemiecka na Pomorzu Gdańskim (Selbstschutz Westpreussen) w 1939 r. : katalog wystawy /
oprac. katalogu: Izabela Mazanowska, Tomasz Sylwiusz Ceran

5 – Zbrodnia pomorska 1939 / tekst Tomasz Ceran ; współpraca Izabela Mazanowska, Monika Tomkiewicz


Paterek jest jednym z największych miejsc kaźni polskiej ludności cywilnej na Pomorzu Gdańskim i w całej Polsce w 1939 r.

Paterek położony jest 3 km od Nakła nad Notecią.

W 13 masowych grobach odnaleziono 202 ciała ofiar niemieckiego terroru.

Tomasz Ceran naświetlił szerokie tło zbrodni w Paterku.

Przedstawił ideologię antypolonizmu, która rozwijała się w Niemczech już od końca XIX wieku.

Jej efektem był Entpolonisierung – program eksterminacji, wymordowania i wysiedlenia Polaków.

Autor opisał również stosunki narodowe na pograniczu polsko-niemieckim w okresie międzywojennym.

Z miejscowych Niemców rekrutował się Selbstschutz Westpreussen, który odegrał szczególna rolę na Pomorzu.

To jego członkowie przeprowadzali jesienią 1939 roku akcje odpolszczenia, to oni wskazywali wśród swych polskich sąsiadów „elementy antyniemieckie”, aresztowali ich, więzili, przesłuchiwali, bili i rozstrzeliwali.

Tak działo się również w Nakle nad Notecią.

Niemcy na miejsce kaźni mieszkańców Nakła wybrali piaskownię w pobliskim Paterku.

Egzekucje rozpoczęły się 12 października i trwały do połowy listopada 1939 roku.

Wśród pomordowanych zostało bardzo wielu polskich nauczycieli (18 osób) oraz duchownych (48 osób).

Wśród pomordowanych były również osoby chore wenerycznie i zakaźnie.

Zabijano tam również Żydów.

W 1945 roku przeprowadzono w Paterku ekshumacje zwłok pomordowanych.

Szczegółowe protokoły ekshumacji i oględzin zwłok stanowią załącznik do opracowania.

W książce znalazła się również imienna lista ofiar licząca 206 nazwisk.

Do monografii dołączono album „W hołdzie męczennikom za wiarę i ojczyznę – Paterek 1939”, który przygotował w 1971 r. ks. Ignacy Klimecki.

Album zawiera fotografie z powojennej ekshumacji ponad dwustu osób zamordowanych przez Niemców jesienią 1939 r.

Oryginał albumu przechowywany jest w zbiorach parafii św. Wawrzyńca w Nakle.

Okupowany Toruń w obiektywie Kurta Grimma : niemiecka fotografia propagandowa ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu

Okupowany Toruń w obiektywie Kurta Grimma
Niemiecka fotografia propagandowa ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu

opracowanie redakcyjne Aleksandra Mierzejewska, Joanna Załuska
opracowanie katalogu Iwona Markowska 

Wydawca: Muzeum Okręgowe w Toruniu

Toruń 2018

Sygnatura SIRr VIII/T-197

Kurt Grimm był niemieckim fotografem z Norymbergii.

Na zlecenie Toruńskiego Kulturamtu przybył do Torunia, by sfotografować miasto.

Kurt Grimm nie tylko rejestrował obraz Torunia z lat niemieckiej okupacji.

Był to również zdjęcia propagandowe.

Pominięto w nich eksterminację Polaków i wszechobecny hitlerowski terror.

Zdjęcia te utrwalały również negatywny stereotyp Polaków w oczach Niemców.

Kurt Grimm jednocześnie reklamował niemieckie osiągnięcia w okupowanym mieście i gloryfikował III Rzeszę.

W zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu zachowało się okola półtora tysiąca fotografii Kurta Grimma z lat 1940-1944.

Prawie przez całą wojnę przemierzał on Toruń z aparatem fotograficznym w ręku.

Spuścizna fotograficzna Kurta Grimma na potrzeby Katalogu została podzielona na pięć części:

I. Fotografie ukazujące Toruń i życie jego mieszkańców na początku okupacji hitlerowskiej

II. Zdjęcia związane z organizacją i działalnością władz niemieckich w Toruniu

III. Fotografie poświęcone niemieckiemu życiu kulturalnemu w okresie okupacji.

IV. Zdjęcia przedstawiające stan i funkcjonowanie obiektów użyteczności publicznej i przedsiębiorstw miejskich.

V. Widoki Torunia i najbliższych okolic.

Mimo propagandowego profilu zdjęć Kurta Grimma, jego kolekcja posiada zupełnie unikatowe i wyjątkowe walory dokumentalne i historyczne.

Dodać też należy, że warsztat fotograficzny Kurta Grimma wyróżnia się ogromnym kunsztem, fachowością i niejednokrotnie także artyzmem.

To prawdziwa skarbnica wiedzy o Toruniu w okresie II wojny światowej.

Tadeusz Nowak – Oblężenie Torunia w roku 1658

 

Tadeusz Nowak

Oblężenie Torunia w roku 1658

Wydawnictwo Napoleon V

Oświęcim 2016

Sygnatura SIRr VIII/T-181

Wydawnictwo „Napoleon V” przygotowało reedycje książki Tadeusza Nowaka opublikowanej w 1936 roku.

Edycji i przygotowania tekstu dokonał Artur Gajewski.

Monografia „Oblężenie Torunia w 1658 roku” mimo upływu 80 lat od pierwszego wydania w Rocznikach Towarzystwa Naukowego Toruniu nadal jest znakomitym opracowaniem ważnej operacji wojskowej z czasów potopu szwedzkiego.

Toruń został zajęty przez Szwedów już w 1655 roku.

Dopiero trzy lata później w 1658 roku wojska polskie i wojska cesarskie podjęły się oblężenia miasta, które trwało pół roku od 2 lipca do 30 grudnia.

Załoga szwedzka liczyła ok 2500 ludzi.

Wojska sojusznicze liczyły około 21000 żołnierzy (piechota, dragonia, rajtaria, jazda polska).

Podczas oblężenia przy armii obecny był również król Jan Kazimierz.

Tadeusz Nowak drobiazgowo opisał:
– przygotowania do oblężenia
– oblężenie regularne, które zaczęło się właściwie dopiero 26 września
– sytuacje wewnątrz miasta
– szturm walny w nocy z 16 na 17 listopada
– schyłek oblężenia i kapitulację

Zwycięskie oblężenie przyniosło uznanie marszałkowi i hetmanowi polnemu Jerzemu Lubomirskiemu.