Tag Archives: II wojna światowa

Next Page

Relacje członków konspiracji pomorskiej w latach 1939-1945

Relacje członków konspiracji pomorskiej w latach 1939-1945

Wybór i opracowanie: Elżbieta Kwiatkowska-Dybaś

Biblioteka Fundacji „Archiwum Pomorskie AK” w Toruniu
t. 66

Wydawca: Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej

Toruń 2015

Sygnatura SIRr VIb/8-44b

Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej – Archiwum i Muzeum Pomorskie Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek zgromadziła już około 1500 relacji członków konspiracji pomorskiej z okresu II wojny światowej.

Ich publikacja zapewnia poznanie bezpośrednich przekazów uczestników ruchu oporu.

Już w 2000 roku fundacja opublikowała 51 wspomnień w książce „Relacje członków konspiracji pomorskiej w latach 1939-1945” – stanowiła ona 31 tom serii Biblioteka Fundacji „Archiwum Pomorskie AK” w Toruniu.

Obecny drugi tom relacji, zwiastuje kontynuację publikacji kolejnych wspomnień również w przyszłości.

W okresie okupacji na Pomorzu utworzono Okręg Pomorze ZWZ-AK.

Dzielił się on na podokręgi, inspektoraty i obwody.

Relacje pogrupowano według inspektoratów  – Brodnica, Bydgoszcz, Chojnice, Gdańsk, Gdynia, Grudziądz, Tczew, Toruń, Włocławek.

W sumie na Pomorzu działało nawet 50 organizacji konspiracyjnych.

Wspomnienia opisują bardzo różnorodne działania antyniemieckie takie, jak wywiad wojskowy, sabotaż, łączność zagraniczną, pomoc jeńcom, praca charytatywna, samopomoc, tajne nauczanie, nasłuch radiowy, walki partyzanckie, praca łączników i kurierów.

Tom obejmuje 82 relacje.

Każdą poprzedza krótki regest, podający informacje o miejscu i czasie działania danej osoby oraz o jej przynależności organizacyjnej.

Nasi przodkowie

 

Nasi przodkowie

Koncepcja i opracowanie:
Barbara Łaukajtys
Daria Bogdanowicz

Wydawca:
Wąbrzeskie Zakłady Graficzne

Głuchowo 2014

Sygnatura SIRr IIIA/102

Książka „Nasi przodkowie” jest owocem projektu realizowanego przez Gimnazjum w Głuchowie.

Opracowanie jest plonem pracy uczniów, którzy opierali się na domowych archiwach i pamiątkach, starych dokumentach i fotografiach, wspomnieniach członków rodzin.

W książce znalazło się ponad 30 biografii mieszkańców gminy Chełmża.

Łączą ich dramatyczne przeżycia głownie z lat II wojny światowej i z okresu powojennego.

Są wśród nich lotnicy walczący nad Anglią, więźniowie obozów jenieckich, pomordowani księża, żołnierze armii Berlinga, członkowie powojennego podziemia niepodległościowego, więźniowie obozów koncentracyjnych, więźniowie Gestapo, pomordowani przez NKWD w Ostaszkowie, zesłańcy wywożeni na Syberię, pracownicy przymusowi wywożeni do Niemiec, ofiary UPA z Wołynia, żołnierze armii Andersa, żołnierze Września 1939, żołnierze spod Monte Cassino.

Jest również wiele innych biografii osób zasłużonych dla Polski – powstańców śląskich, żołnierzy wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku, działaczy NSZZ „Solidarności”, wojskowych, księży, nauczycieli, ziemian.

Wśród mieszkańców gminy Chełmża, która przed 1920 rokiem należała do Rzeszy,  wiele osób było wciąganych przez Niemców na Volkslistę, a nawet było wcielanych do Wermachtu.

Książka przynosi wiele przykładów, że po dostaniu się do niewoli wstępowali oni w szeregi Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Dodatkowo publikacje zamyka rozdział autorstwa Barbary Łaukajtys „Więcej zboża wydusić się nie da”.

Zawarty jest w nim obraz Gminy Chełmża w okresie powojennym do roku 1954, a więc z czasów dostaw obowiązkowych i kolektywizacji.

Gorąco polecamy lekturę książki.

Nikt nie pisze tak dramatycznych historii jak życie.

Elżbieta Zawacka – Cichociemna – Honorowy Obywatel Torunia

belkaniebieska2

elzzaw1

 

Elżbieta Zawacka

1909-2009

Cichociemna – Generał

Pedagog – Profesor

Honorowy Obywatel Torunia

belkaniebieska2

Elżbieta Zawacka urodziła się w Toruniu 19 marca 1909 roku.

Od dzieciństwa mówiła świetnie po niemiecku.

W 1931 roku ukończyła matematykę na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i podjęła pracę nauczycielki

Jeszcze w trakcie studiów zaangażowała się w działalność Przysposobienia Wojskowego Kobiet.

Została instruktorką, jeździła na obozy, zakładała hufce, organizowała szkolenia.

Od 1937 roku pełniła funkcję komendanta PWK na Śląsku i Zagłębiu.

W 1939 roku bardzo intensywnie starała się przeszkolić jak najwięcej kobiet na wypadek zbliżającej się wojny.

Szkolenia obejmowały służbę sanitarną, obronę przeciwlotniczą i przeciwpożarową.

elzzaw2

Pomnik gen. Elżbiety Zawackiej. Autorem jest toruński rzeźbiarz Tadeusz Porębski. Pomnik stoi na ul Podmurnej przed siedzibą Fundacji General Elżbiety Zawackiej

Już w listopadzie 1939 roku rozpoczęła działalność konspiracyjną.

Dzięki swym pewiaczkom szybko zorganizowała na Górnym Śląsku tajną służbę kobiet.

Sama jako wyśmienita kurierka zajmowała się organizacją konspiracyjnej łączności.

Doceniono jej umiejętności i zwerbowano do pracy w „Zagrodzie” czyli w Wydziale Łączności Zagranicznej Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej.

Tam przyjęła pseudonim „Zo”.

Ponad 100 razy przekraczała jako kurierka granice różnych europejskich krajów, sama też organizowała i testowała trasy dla innych kurierów.

elzzaw3

Siedziba Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej – Archiwum i Muzeum Pomorskie AK oraz Wojskowej Służby Polek, ul. Podmurna 93.

W 1942 roku konspiracja w Katowicach została rozbita przez Gestapo.

Elżbieta Zawacka tylko dzięki szczęśliwemu przypadkowi nie została aresztowana, ale Niemcy wydali za nią list gończy.

Jej rodzinę w Toruniu aresztowano, a siostrę wywieziono do obozu koncentracyjnego.

elzzaw4

Mural „Kadry z życia Cichociemnej”, ul. Gagarina 132-138. Projekt i wykonanie: Andrzej PoProstu, współpraca Damian Jędrzejewski, Iga Szymańska.

W 1943 roku Elżbieta Zawacka jako emisariuszka Komendanta Głównego Armii Krajowej gen. Stefana Grota-Roweckiego wyruszyła do Londynu na spotkanie z Wodzem Naczelnym gen. Władysławem Sikorskim.

Droga przez Niemcy, Paryż, Andorę, Hiszpanię i Gibraltar trwała 3 miesiące.

Po wykonaniu swej misji Elżbieta Zawadzka przeszła szkolenie spadochronowe i 9 września 1943 roku została zrzucona nad Mazowszu.

Tak została jedyna kobieta wśród cichociemnych.

Wzięła udział w Powstaniu Warszawskim – była sanitariuszką w szpitalu powstańczym na ul. Szczygła.

Awansowała na stopień kapitana.Po wojnie ukończyła drugie studia z pedagogiki społecznej.

W 1951 roku została aresztowana przez Urząd Bezpieczeństwa.

Po ciężkim śledztwie sąd wojskowy skazał ja na 10 lat więzienia za działanie na szkodę państwa polskiego.

 

 

Po amnestii zajęła się pracą nauczyciela i badaniami naukowymi.

Nigdy nie wstąpiła do PZPR mimo, że było to warunkiem objęcia stanowiska dyrektora Liceum Korespondencyjnego w Toruniu.

Prowadziła badania na Uniwersytecie Gdańskim i Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu w zakresie kształcenia korespondencyjnego, kształcenia ustawicznego i kształcenia dorosłych(doktorat 1965, habilitacja 1972).

Po pobycie w Londynie, gdzie spotkała się z kombatantami, w wyniku szykan ze strony władz komunistycznych przeszła na emeryturę.

Zajęła się wówczas dokumentowaniem działalności pewiaczek, żołnierzy AK, kurierów „Zagrody”, wojennej służby Polek, działalności państwa podziemnego.

W 1990 roku powołała „Fundację Archiwum i Muzeum Pomorskie Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek”.

W 1993 roku została Honorowym Obywatelem Torunia.

W 1995 roku otrzymała tytuł profesora,  a w 2006 roku awansowano ja na stopień generała brygady.

Aż dwu razy odznaczoną ją Orderem Wojennym Virtuti Militari.

Zmarła 10 stycznia 2009 roku.

belkaniebieska2

150otwartaksieganiebieska

Katarzyna Minczykowska

Cichociemna. Generał Elżbieta Zawacka „Zo”

Toruń-Warszawa 2014

Sygnatura SIRr IIIB/Zawacka Elżbieta

 

150otwartaksieganiebieska

Katarzyna Minczykowska

Elżbieta Zawacka.” Zelma”, „Sulica”, „Zo”

Toruń 2007

Sygnatura SIRr IIIB/Zawacka Elżbieta

 

150otwartaksieganiebieska

Katarzyna Minczykowska

Zo. Elzbieta Zawacka 1909-2009

Warszawa 2009

Sygnatura SIRr IIIB/Zawacka Elżbieta

 

150otwartaksieganiebieska

Gen. bryg. prof. dr hab. Elżbieta Zawacka (1909-2009)
Materiały do biografii

Redakcja: Katarzyna Minczykowska

Toruń 2010

Sygnatura SIRr IIIB/Zawacka Elżbieta

 

150otwartaksieganiebieska

Elżbieta Zawacka
Bibliografia podmiotowo-przedmiotowa w wyborze za lata 1959-2009

Opracowała: Marzena Jarocka

Toruń 2009

Sygnatura SIRr IIIB/Zawacka Elżbieta

 

150otwartaksieganiebieska

Ryszard Borowicz, Hanna Kostyło, Władysław Szulakiewicz

Elżbieta Zawacka „Zo”. Portret akademicki

Toruń 2009

Sygnatura SIRr IIIB/Zawacka Elżbieta

 

Ryszard Borowicz – Jednostka a społeczeństwo – przyczynek do biografii

Hanna Kostyło – Rekonstrukcja głównych wątków badawczych Elżbiety Zawackiej

Władysław Szulakiewicz – Droga naukowa Elżbiety Zawackiej

 

150otwartaksieganiebieska

Stanisław Salmonowicz, Natalia Iwaszkiewicz, Kazimierz Bilski

Elżbieta „Zo”

Toruń 1999

Sygnatura SIRr IIIB/Zawacka Elżbieta

 

Stanisław Salmonowicz – Elżbieta Zawacka

Natalia Iwaszkiewicz – „Zo” – legenda AK. Biała sukienka jest gotowa

Kazimierz Bilski „Rum” – „Zo”

belkaniebieska2