Tag Archives: II wojna światowa

Previous Page · Next Page

Jan Bochen, Adam Lewandowski – „Ci, co nie zawiedli”

belkaniebieska2

31032016

Jan Bochen
Adam Lewandowski

„Ci, co nie zawiedli”
Toruńscy nauczyciele i pracownicy oświaty w latach wojny i okupacji hitlerowskiej 1939-1945
Martyrologia

Wydawnictwo:
Pracownia Sztuk Plastycznych

Toruń 2013

Sygnatura SIRr IIIA/95

belkaniebieska2

Polecana dziś książka ma bardzo ciekawą historię/

Opracowanie poświęcone martyrologii nauczycieli toruńskich było przygotowywane od 1969 roku.

Pracę badawcze, źródłowe i dokumentacyjne prowadziła Komisja Historyczna Koła Nauczycielskiego Zarządu Oddziału Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Toruniu.

Ustalanie list aresztowanych, wiezionych i pomordowanych trwało do 1984 roku.

Równolegle nad badaniami nad tomem poświęconym martyrologii przygotowywano również tom poświęcony wkładowi nauczycieli w walkę z okupantem, tajne nauczanie i udział w ruchu oporu oraz w odbudowę szkolnictwa po zakończeniu II wojny światowej.

Prace Komisji Historycznej Koła Nauczycielskiego ZBoWiD w Toruniu trwały 15 lat.

Pozostały po niej maszynopisy.

Jeden z nich odnalazła Elżbieta Wykrzykowska (dyrektor Biblioteki Pedagogicznej w Toruniu) i przekazała Alojzemu Lechowi Kowalskiemu (emerytowanemu nauczycielowi i dyrektorowi toruńskich szkół).

Alojzy L. Kowalski opracował zniszczony maszynopis, przepisał i dokonał wyboru tekstów.

Dzięki wsparciu Urszuli Polak (prezesa Oddziału Związku Nauczycielstwa Polskiego w Toruniu) udało się pozyskać dofinansowanie finansowe na publikację książki ze strony Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Gminy Miasta Toruń, Starostwa Powiatu Toruńskiego i Oddziału Związku Nauczycielstwa Polskiego w Toruniu.

belkaniebieska2

Książka zawiera obszerne biogramy nauczycieli i pracowników oświaty z Torunia, którzy stracili życie w latach okupacji hitlerowskiej 1939-1945.

Autorzy opracowali życiorysy 109 osób.

Najwięcej z nich zostało rozstrzelanych w lesie Barbarka i Lulkowo jeszcze w 1939 roku.

Równie dużo osób zginęło w obozach koncentracyjnych: Buchenwald, Dachau, Mauthausen-Gusen, Sachsenhausen, Oświęcim-Brzezinka, Stutthof.

Wielu nauczycieli oddało swe życie w trakcie kampanii wrześniowej 1939 roku.

belkaniebieska2

Historia Grudziądza 1945-1920 – Tom I-II – pod redakcją naukową Ryszarda Sudzińskiego

belkaniebieska2

29022016

 

Historia Grudziądza
1920-1945

Tom I-II

Redaktor naukowy Ryszard Sudziński

Wydawca:
Urząd Miejski w Grudziądzu

Grudziądz 2012

Sygnatura SIRr VIII/Gr-51

belkaniebieska2

Dwutomowe opracowanie dziejów Grudziądza obejmuje dwa chronologiczne okresy:
– okres II Rzeczypospolitej (1920-1939)
– okres okupacji niemieckiej (1939-1945)

Książka jest wielką synteza historii Grudziądza, na którą składają się dzieje polityki, gospodarki, szkolnictwa, sportu, kultury, religii, społeczeństwa, mniejszości narodowych, wojskowości.

Autorami opracowania są historycy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, którzy swe badania oparli na dokładnej kwerendzie archiwalnej i studiowaniu bogatych w informacje łamów przedwojennej i okupacyjnej prasy.

Książka została podzielona na 16 rozdziałów.

Rozdział I – Ryszard Sudziński
Powrót Grudziądza do Macierzy

Rozdział II – Ryszard Sudziński, Zofia Waszkiewicz
Ustrój miasta

Rozdział III – Barbara Łaukajtys, Zofia Waszkiewicz
Społeczeństwo Grudziądza w okresie miedzywojennym

Rozdział IV – Ryszard Sudziński, Zofia Waszkiewicz
Życie gospodarcze

Rozdział V – Ryszard Sudziński
Infrastruktura i gospodarka komunalna

Rozdział VI – Zofia Waszkiewicz
Życie polityczne

Rozdział VII – Zofia Waszkiewicz
Stosunki wyznaniowe i życie religijne

Rozdział VIII – Barbara Łaukajtys, Zofia Waszkiewicz
Życie kulturalno-oświatowe i sportowe międzywojennego Grudziądza

Rozdział IX – Waldemar Rezmer
Garnizon Grudziądzki

Rozdział X – Waldemar Rezmer
Grudziądz w kampanii polskiej 1939 roku

Rozdział XI – Jan Sziling
Niemieckie władze okupacyjne (1939-1945)

Rozdział XII – Jan Sziling
Eksterminacja ludności polskiej i żydowskiej

Rozdział XIII – Jan Sziling
Germanizacja

Rozdział XIV – Jan Sziling
Sytuacja gospodarcza i społeczna okupowanego Grudziądza

Rozdział XV – Jan Sziling
Konspiracja

Rozdział XVI – Waldemar Rezmer
Walki o Grudziądz w 1945 roku

belkaniebieska2

Twierdza Toruń – trudne dziedzictwo – Adam Kowalkowski, Marcin Orłowski

belkaniebieska2

torun-miasto-zabytkow

 

Adam Kowalkowski
Marcin Orłowski

Twierdza Toruń – trudne dziedzictwo

Prelekcja

20 stycznia 2016 – środa

Książnica Kopernikańska w Toruniu

belkaniebieska2

20 stycznia 2016 roku o godzinie 18.00 odbyło się w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu kolejne spotkanie z cyklu „Toruń miasto zabytków” zorganizowane przez Katarzynę Kluczwajd.

Spotkanie poświęcone Twierdzy Toruń – cieszyło sie olbrzymim zainteresowaniem, sala pękała w szwach i trzeba było dostawiać krzesła.

Szczególnie dużo tym razem przyszło młodzieży – uczniów i studentów – pasjonatów fortyfikacji Torunia.

Goście wysłuchali dwóch opowieści – Adama Kowalkowskiego i Marcina Orłowskiego.

Adam Kowalkowski – toruński przewodnik i działacz Towarzystwa Opieki nad Zabytkami – swoją prezentację zamienił w spacer po 15 fortach, tworzących Twierdzę Toruń.

Fortom towarzyszy jeszcze przeszło 100 budynków.

Pierścień fortów zaczęto budować od 1877 roku.

Jego trzonem jest 8 wielkich fortów artyleryjskich.

Przekątna standardowego fortu to 300 metrów, okalająca go fosa ma 800 metrów długości.

Fort zajmuje 4-5 ha powierzchni.

Podstawę uzbrojenia stanowiły haubice kalibru 210 mm.

Umieszczone były w obrotowych wieżach pancernych o wadze 160 ton.

Wykład ilustrowany był zdjęciami archiwalnymi i współczesnymi.

Poznaliśmy historię każdego z fortów i obecny stan jego zachowania.

Mimo, że Twierdza Toruń nie odniosła żadnych wojennych zniszczeń – dziś jest mocno dewastowana przez wandali i złomiarzy.

Dzieje się tak, bo w latach 50-tych XX wieku Przedsiębiorstwo Robót Rozbiórkowych pozbawiło większość fortów ceglanego oskarpowania, które uniemożliwiało postronnym wchodzenie na teren fortyfikacji.

Cegły zostały wywiezione do Warszawy.

Adam Kowalkowski na zakończenie wspomniał o swoim marzeniu, jakim jest powstanie Muzeum Twierdzy Toruń – na wzór Poznania i Przemyśla.

Kolejny prelegent Marcin Orłowski – jest autorem publikacji „Spacerownik toruński po czasie i przestrzeni 1939-1948. Stare Miasto w chwilach rozpaczy i nadziei”.

„Spacerownik” ukazał się w zeszłym roku w „Zeszytach literackich i naukowych I Liceum Ogólnokształcącego w Toruniu” (sygnatura Ksiąznicy Kopernikańskiej 06422-1).

Kilka egzemplarzy „Spacerownika” zostało zresztą rozlosowanych wśród gości Książnicy.

Marcin Orłowski swój wykład poświecił martyrologii jaka jest związana z fortami Torunia, przede wszystkim za sprawą zbrodni popełnianych tu przez Niemców w latach 1939-1945.

Wysłuchaliśmy strasznej historii Fortu VII, który od października do grudnia 1939 był więzieniem Selbstschutzu – formacji SS złożonej z toruńskich Niemców.

Między 17 a 21 października przeczesali oni miasto dokonując rewizji i aresztowań wśród polskiej inteligencji.

Aresztowani byli następnie sukcesywnie rozstrzeliwani w lesie na Barbarce od października do grudnia 1939.

Nim to jednak nastąpiło byli przetrzymywani w nieludzkich warunkach w forcie,

Komendant wiezienia został po wojnie uniewinniony w Niemczech.

Przez obóz przewinęło się 2000 osób, z tego 1200 rozstrzelano.

Kolejnym fortem, który stał się więzieniem Gestapo był Fort VIII.

Tu ginęli członkowie polskiej konspiracji w okupowanym Toruniu.

Schron odcinkowy na Szmalcówce, został również zmieniony w obóz.

Tu zginęło 400 dzieci, na ogólna liczbę 1200 zabitych.

Forty za Wisłą przekształcono w Stalag.

Przewinęło się przez niego 60 tysięcy żołnierzy z Francji, Anglii, Norwegii, Włoch, Belgii, USA, Maroka i przede wszystkim z ZSRR.

W obozie na Glinkach zginęło 15 tysięcy Rosjan – głownie z powodu zagłodzenia.

Przysługiwał im 1 bochenek chleba dziennie na 12 osób.

To tylko najgłośniejsze przykłady martyrologii.

Słuchacze dowiedzieli się o wielu innych przypadkach śmierci na terenie fortów od czasów ich budowy, aż do dnia dzisiejszego.

belkaniebieska2