Tag Archives: II wojna światowa

Previous Page · Next Page

Nasi przodkowie

 

Nasi przodkowie

Koncepcja i opracowanie:
Barbara Łaukajtys
Daria Bogdanowicz

Wydawca:
Wąbrzeskie Zakłady Graficzne

Głuchowo 2014

Sygnatura SIRr IIIA/102

Książka „Nasi przodkowie” jest owocem projektu realizowanego przez Gimnazjum w Głuchowie.

Opracowanie jest plonem pracy uczniów, którzy opierali się na domowych archiwach i pamiątkach, starych dokumentach i fotografiach, wspomnieniach członków rodzin.

W książce znalazło się ponad 30 biografii mieszkańców gminy Chełmża.

Łączą ich dramatyczne przeżycia głownie z lat II wojny światowej i z okresu powojennego.

Są wśród nich lotnicy walczący nad Anglią, więźniowie obozów jenieckich, pomordowani księża, żołnierze armii Berlinga, członkowie powojennego podziemia niepodległościowego, więźniowie obozów koncentracyjnych, więźniowie Gestapo, pomordowani przez NKWD w Ostaszkowie, zesłańcy wywożeni na Syberię, pracownicy przymusowi wywożeni do Niemiec, ofiary UPA z Wołynia, żołnierze armii Andersa, żołnierze Września 1939, żołnierze spod Monte Cassino.

Jest również wiele innych biografii osób zasłużonych dla Polski – powstańców śląskich, żołnierzy wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku, działaczy NSZZ „Solidarności”, wojskowych, księży, nauczycieli, ziemian.

Wśród mieszkańców gminy Chełmża, która przed 1920 rokiem należała do Rzeszy,  wiele osób było wciąganych przez Niemców na Volkslistę, a nawet było wcielanych do Wermachtu.

Książka przynosi wiele przykładów, że po dostaniu się do niewoli wstępowali oni w szeregi Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Dodatkowo publikacje zamyka rozdział autorstwa Barbary Łaukajtys „Więcej zboża wydusić się nie da”.

Zawarty jest w nim obraz Gminy Chełmża w okresie powojennym do roku 1954, a więc z czasów dostaw obowiązkowych i kolektywizacji.

Gorąco polecamy lekturę książki.

Nikt nie pisze tak dramatycznych historii jak życie.

Elżbieta Zawacka – Cichociemna – Honorowy Obywatel Torunia

belkaniebieska2

elzzaw1

 

Elżbieta Zawacka

1909-2009

Cichociemna – Generał

Pedagog – Profesor

Honorowy Obywatel Torunia

belkaniebieska2

Elżbieta Zawacka urodziła się w Toruniu 19 marca 1909 roku.

Od dzieciństwa mówiła świetnie po niemiecku.

W 1931 roku ukończyła matematykę na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i podjęła pracę nauczycielki

Jeszcze w trakcie studiów zaangażowała się w działalność Przysposobienia Wojskowego Kobiet.

Została instruktorką, jeździła na obozy, zakładała hufce, organizowała szkolenia.

Od 1937 roku pełniła funkcję komendanta PWK na Śląsku i Zagłębiu.

W 1939 roku bardzo intensywnie starała się przeszkolić jak najwięcej kobiet na wypadek zbliżającej się wojny.

Szkolenia obejmowały służbę sanitarną, obronę przeciwlotniczą i przeciwpożarową.

elzzaw2

Pomnik gen. Elżbiety Zawackiej. Autorem jest toruński rzeźbiarz Tadeusz Porębski. Pomnik stoi na ul Podmurnej przed siedzibą Fundacji General Elżbiety Zawackiej

Już w listopadzie 1939 roku rozpoczęła działalność konspiracyjną.

Dzięki swym pewiaczkom szybko zorganizowała na Górnym Śląsku tajną służbę kobiet.

Sama jako wyśmienita kurierka zajmowała się organizacją konspiracyjnej łączności.

Doceniono jej umiejętności i zwerbowano do pracy w „Zagrodzie” czyli w Wydziale Łączności Zagranicznej Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej.

Tam przyjęła pseudonim „Zo”.

Ponad 100 razy przekraczała jako kurierka granice różnych europejskich krajów, sama też organizowała i testowała trasy dla innych kurierów.

elzzaw3

Siedziba Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej – Archiwum i Muzeum Pomorskie AK oraz Wojskowej Służby Polek, ul. Podmurna 93.

W 1942 roku konspiracja w Katowicach została rozbita przez Gestapo.

Elżbieta Zawacka tylko dzięki szczęśliwemu przypadkowi nie została aresztowana, ale Niemcy wydali za nią list gończy.

Jej rodzinę w Toruniu aresztowano, a siostrę wywieziono do obozu koncentracyjnego.

elzzaw4

Mural „Kadry z życia Cichociemnej”, ul. Gagarina 132-138. Projekt i wykonanie: Andrzej PoProstu, współpraca Damian Jędrzejewski, Iga Szymańska.

W 1943 roku Elżbieta Zawacka jako emisariuszka Komendanta Głównego Armii Krajowej gen. Stefana Grota-Roweckiego wyruszyła do Londynu na spotkanie z Wodzem Naczelnym gen. Władysławem Sikorskim.

Droga przez Niemcy, Paryż, Andorę, Hiszpanię i Gibraltar trwała 3 miesiące.

Po wykonaniu swej misji Elżbieta Zawadzka przeszła szkolenie spadochronowe i 9 września 1943 roku została zrzucona nad Mazowszu.

Tak została jedyna kobieta wśród cichociemnych.

Wzięła udział w Powstaniu Warszawskim – była sanitariuszką w szpitalu powstańczym na ul. Szczygła.

Awansowała na stopień kapitana.Po wojnie ukończyła drugie studia z pedagogiki społecznej.

W 1951 roku została aresztowana przez Urząd Bezpieczeństwa.

Po ciężkim śledztwie sąd wojskowy skazał ja na 10 lat więzienia za działanie na szkodę państwa polskiego.

 

 

Po amnestii zajęła się pracą nauczyciela i badaniami naukowymi.

Nigdy nie wstąpiła do PZPR mimo, że było to warunkiem objęcia stanowiska dyrektora Liceum Korespondencyjnego w Toruniu.

Prowadziła badania na Uniwersytecie Gdańskim i Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu w zakresie kształcenia korespondencyjnego, kształcenia ustawicznego i kształcenia dorosłych(doktorat 1965, habilitacja 1972).

Po pobycie w Londynie, gdzie spotkała się z kombatantami, w wyniku szykan ze strony władz komunistycznych przeszła na emeryturę.

Zajęła się wówczas dokumentowaniem działalności pewiaczek, żołnierzy AK, kurierów „Zagrody”, wojennej służby Polek, działalności państwa podziemnego.

W 1990 roku powołała „Fundację Archiwum i Muzeum Pomorskie Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek”.

W 1993 roku została Honorowym Obywatelem Torunia.

W 1995 roku otrzymała tytuł profesora,  a w 2006 roku awansowano ja na stopień generała brygady.

Aż dwu razy odznaczoną ją Orderem Wojennym Virtuti Militari.

Zmarła 10 stycznia 2009 roku.

belkaniebieska2

150otwartaksieganiebieska

Katarzyna Minczykowska

Cichociemna. Generał Elżbieta Zawacka „Zo”

Toruń-Warszawa 2014

Sygnatura SIRr IIIB/Zawacka Elżbieta

 

150otwartaksieganiebieska

Katarzyna Minczykowska

Elżbieta Zawacka.” Zelma”, „Sulica”, „Zo”

Toruń 2007

Sygnatura SIRr IIIB/Zawacka Elżbieta

 

150otwartaksieganiebieska

Katarzyna Minczykowska

Zo. Elzbieta Zawacka 1909-2009

Warszawa 2009

Sygnatura SIRr IIIB/Zawacka Elżbieta

 

150otwartaksieganiebieska

Gen. bryg. prof. dr hab. Elżbieta Zawacka (1909-2009)
Materiały do biografii

Redakcja: Katarzyna Minczykowska

Toruń 2010

Sygnatura SIRr IIIB/Zawacka Elżbieta

 

150otwartaksieganiebieska

Elżbieta Zawacka
Bibliografia podmiotowo-przedmiotowa w wyborze za lata 1959-2009

Opracowała: Marzena Jarocka

Toruń 2009

Sygnatura SIRr IIIB/Zawacka Elżbieta

 

150otwartaksieganiebieska

Ryszard Borowicz, Hanna Kostyło, Władysław Szulakiewicz

Elżbieta Zawacka „Zo”. Portret akademicki

Toruń 2009

Sygnatura SIRr IIIB/Zawacka Elżbieta

 

Ryszard Borowicz – Jednostka a społeczeństwo – przyczynek do biografii

Hanna Kostyło – Rekonstrukcja głównych wątków badawczych Elżbiety Zawackiej

Władysław Szulakiewicz – Droga naukowa Elżbiety Zawackiej

 

150otwartaksieganiebieska

Stanisław Salmonowicz, Natalia Iwaszkiewicz, Kazimierz Bilski

Elżbieta „Zo”

Toruń 1999

Sygnatura SIRr IIIB/Zawacka Elżbieta

 

Stanisław Salmonowicz – Elżbieta Zawacka

Natalia Iwaszkiewicz – „Zo” – legenda AK. Biała sukienka jest gotowa

Kazimierz Bilski „Rum” – „Zo”

belkaniebieska2

Jan Bochen, Adam Lewandowski – „Ci, co nie zawiedli”

belkaniebieska2

31032016

Jan Bochen
Adam Lewandowski

„Ci, co nie zawiedli”
Toruńscy nauczyciele i pracownicy oświaty w latach wojny i okupacji hitlerowskiej 1939-1945
Martyrologia

Wydawnictwo:
Pracownia Sztuk Plastycznych

Toruń 2013

Sygnatura SIRr IIIA/95

belkaniebieska2

Polecana dziś książka ma bardzo ciekawą historię/

Opracowanie poświęcone martyrologii nauczycieli toruńskich było przygotowywane od 1969 roku.

Pracę badawcze, źródłowe i dokumentacyjne prowadziła Komisja Historyczna Koła Nauczycielskiego Zarządu Oddziału Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Toruniu.

Ustalanie list aresztowanych, wiezionych i pomordowanych trwało do 1984 roku.

Równolegle nad badaniami nad tomem poświęconym martyrologii przygotowywano również tom poświęcony wkładowi nauczycieli w walkę z okupantem, tajne nauczanie i udział w ruchu oporu oraz w odbudowę szkolnictwa po zakończeniu II wojny światowej.

Prace Komisji Historycznej Koła Nauczycielskiego ZBoWiD w Toruniu trwały 15 lat.

Pozostały po niej maszynopisy.

Jeden z nich odnalazła Elżbieta Wykrzykowska (dyrektor Biblioteki Pedagogicznej w Toruniu) i przekazała Alojzemu Lechowi Kowalskiemu (emerytowanemu nauczycielowi i dyrektorowi toruńskich szkół).

Alojzy L. Kowalski opracował zniszczony maszynopis, przepisał i dokonał wyboru tekstów.

Dzięki wsparciu Urszuli Polak (prezesa Oddziału Związku Nauczycielstwa Polskiego w Toruniu) udało się pozyskać dofinansowanie finansowe na publikację książki ze strony Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Gminy Miasta Toruń, Starostwa Powiatu Toruńskiego i Oddziału Związku Nauczycielstwa Polskiego w Toruniu.

belkaniebieska2

Książka zawiera obszerne biogramy nauczycieli i pracowników oświaty z Torunia, którzy stracili życie w latach okupacji hitlerowskiej 1939-1945.

Autorzy opracowali życiorysy 109 osób.

Najwięcej z nich zostało rozstrzelanych w lesie Barbarka i Lulkowo jeszcze w 1939 roku.

Równie dużo osób zginęło w obozach koncentracyjnych: Buchenwald, Dachau, Mauthausen-Gusen, Sachsenhausen, Oświęcim-Brzezinka, Stutthof.

Wielu nauczycieli oddało swe życie w trakcie kampanii wrześniowej 1939 roku.

belkaniebieska2