Tag Archives: inkunabuły

Next Page

Skarby Biblioteki Gimnazjum Akademickiego w Toruniu – wystawa w Książnicy Kopernikańskiej

 

Skarby biblioteki Gimnazjum Akademickiego w Toruniu

Wystawa i prelekcja

Kurator wystawy: Anna Mazerska

22 kwietnia 2018

Książnica Kopernikańska

W sobotę 22 kwietnia 2018 roku w Książnicy Kopernikańskiej przy ul. Słowackiego 8 w Toruniu można było obejrzeć wystawę „Skarby Biblioteki Gimnazjum Akademickiego w Toruniu”.

Wystawa zorganizowana została przez pracowników Działu Zbiorów Specjalnych Książnicy w ramach Toruńskiego Festiwalu Nauki i Sztuki.

Goście mogli nie tylko obejrzeć eksponaty, ale również wysłuchać ciekawej prezentacji wygłoszonej przez Annę Mazerska – kierownika Działu Zbiorów Specjalnych.

Pierwsza część wystawy obejmowała książki gromadzone od XVI wieku przez bibliotekę Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego, której tradycje kontynuuje Książnica Kopernikańska.

Druga część wystawy prezentowała mieszkańcom Torunia najcenniejsze zbiory Książnicy pochodzące z XV, XVI i XVII wieku.

Na wystawie zaprezentowano:

Descriptio Bibliothecae Scholae Thorunensis a. d. 1594 extructae  – papierowy rękopis z XVI wieku, autorstwa burmistrza Henryka Strobanda, zawierający opis Biblioteki Gimnazjalnej

Matrikel des Gymnasiums zu Thorn von 1600 bis 1817 – rękopiśmienna metryka uczniów Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego, założona w 1601 roku przez rektora Konrada Bayera i kontynuowana aż do 1817 roku.

Novae scholae Torvnensis ratio doctrinae et disciplinae – najstarsza ustawa szkolna Gimnazjum Akademickiego ogłoszona w 1568 roku przez pierwszego rektora szkoły Macieja Breua, która precyzowała program nauczania i wychowania.

Gymnasii et oeconomiae scholasticae Thoruniensis instiutum et scopus – ordynacja szkolna, dotycząca zasad przyjmowania do bursy szkolnej wydrukowana w 1600 roku w toruńskiej drukarni Andrzeja Koteniusza.

Notitia Bibliothecae Thorvnensis – autorstwa rektora Piotra Jaenichena – pierwsza drukowana monografia Biblioteki Gimnazjum Akademickiego z 1723 roku

Typus Lectionum Publicarum Gymnasii Thoruniensis – plan lekcji z 1688 roku

Catalogus lectionum et operarum cum Deo in Gymnasio Thorunensi pertractandarum auctoritate Nobiliss. et Ampliss – spis zajęć i wykaz lektur dla uczniów Gimnazjum Akademickiego z 1721 roku

Exercitationes publicae semestres, studiosae in Gymnasio Thorunensi juventutis – wykaz ćwiczeń semestralnych na rok 1669/1670 przygotowany przez rektora Ernsta Königa

Dissertationes Ethicae – zbiór rozpraw filozoficznych przygotowanych w latach 1687-1689 przez uczniów gimnazjum pod kierunkiem profesora Jana Sartoriusa.

Exercitationvm Peripateticarum Libri II – podręcznik szkolny z zakresu logiki z 1602 roku autorstwa rektora Jana Regiusa

Institvtionis Literatae – najstarsze w Europie czasopismo pedagogiczne wydawane w Toruniu w latach 1586-1588 pod redakcją Ulryka Schobera

Meletemata Thorvnensia seu Dissertationes – czasopismo Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego wydawane w latach 1726-1731 pod redakcją Piotra Jaenichena

Zur 300. jaehrigen Jubelfeier des Gymnasiums zu Thorn – fotografia z 1868 roku przedstawiajaca grono pedagogiczne i budynek Gimnazjum

Juwenalis, Satyry – rękopis papierowy z Padwy z 1460 roku

Reci z mudrcu pohanskych jakoż i z Petrrky vybrane a prelozene – pergaminowy rękopis z XV wieku

Hartmann Schedel, Das Buch der Chroniken und Geschichten – inkunabuł, „Kronika świata”  wydana w 1493 roku w Norymberdze w drukarni Antona Kobergera. Zawiera aż 1809 drzeworytów.

Globus nieba z 1551 roku – wykonany w pracowni flamandzkiego kartografa Gerarda Mercatora

Mikołaj Kopernik, De revolutionibus orbium celestium libri VI – pierwsze wydanie dzieła „O obrotach” w Norymberdze w 1543 roku

 

Jan Heweliusz, Machinae Coelestis – starodruk wydany w Gdańsku w 1673 roku

Zwiedzający wystawę szeroko komentowali zaprezentowany na niej XVIII-wieczny regulamin korzystania ze zbiorów biblioteki gimnazjalnej:

  1. Kto chce wejść do tej lecznicy duszy, musi być w czystym obuwiu i bez płaszcza.
  2. Pomiędzy półki bez pozwolenia nie wchodzić.
  3. Niech proszą o książki bibliotekarza lub jego zastępcę; sami niech ich nie wyjmują i nie odkładają, lecz oddają do rąk dającego.
  4. Notatki niech raczej robią ołówkiem, a nie atramentem.
  5. Nikomu nie pozwala się korzystać z książek poza biblioteką, chyba że są to osoby wypróbowanej wiarygodności – i to za kaucją. Pożyczone książki w ciągu miesiąca maja być oddane, i niech się nikt nie oburza, jeżeli w razie przetrzymania zażąda się podwójnej kwoty.
  6. Zła ręka niech się powstrzyma, albo ze strachu, albo ze względów religijnych.
  7. Przejezdnym nie wolno przekazywać książek bez zezwolenia przełożonych.
  8. Jeśli znajda się tacy, którzy będą chcieli uczęszczać do naszej biblioteki, niech wiedzą, że to miejsce nie ma być uważane za gospodę i po upływie określonych godzin niech się wynoszą.

Cenne, bo bezcenne – skarby gromadzone przez wieki

 

Cenne, bo bezcenne
Skarby gromadzone przez wieki

Anna Mazerska

Prelekcja – pokaz

23 Toruński Festiwal Książki

12 czerwca 2017

Książnica Kopernikańska w Toruniu

W poniedziałek 12 czerwca 2017 roku w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu odbył się pokaz starodruków przygotowany przez pracowników Działu Zbiorów Specjalnych.

Była to wyjątkowa okazja do zobaczenia eksponatów, które na co dzień nie są udostępniane.

Prowadząca pokaz kustosz Anna Mazerska opowiedziała zgromadzonym o historii toruńskich bibliotek i dziejach książki.

Hartmann Schedel, Liber chronicarum, Norymberga 1493

Zobaczyliśmy niezwykle bogato ilustrowany inkunabuł „Kronikę świata” (Liber chronicarum) Hartmanna Schedla.

Książka została wydrukowana na papierze czerpanym w 1493 roku w Norymberdze.

Zawiera aż 1809 drzeworytów przedstawiających sceny i postacie historyczne, widoki miast i krajów (w tym również polskich).

 

 

 

 

 

Iluminowany inicjał A otwierający tekst mszału krzyżackiego z 1499 roku

Kolejnym cennym dziełem, które widzieliśmy był toruński mszał krzyżacki z katedry św. Janów „Missale Dominorum Teutonicorum”.

Jest to inkunabuł wydany w Norymberdze w 1499 roku.

Inkunabułami nazywamy pierwsze wydrukowane książki wydane między 1452 rokiem (wynalezienie druku przez Jana Gutenberga), a 1500 rokiem włącznie.

Mszał cechuje tzw. rubrykowanie – czyli ręczne nanoszenie tekstu za pomocą czerwonego tuszu (ruber-czerwony).

 

 

 

 

Kolejnym elementem pokazu były zdobione oprawy książek, znajdujących się w zbiorach Ksiąznicy Kopernikańskiej.

Widzieliśmy oprawy gotyckie, renesansowe i barokowe,  oprawy aksamitne, srebrne, koralikowe, oprawy ze skóry świńskiej, cielęcej, koźlęcej, oprawy zdobione tłoczeniami, oprawy z guzami i zapinkami.

Faksymile Biblii Pelplińskiej, Książnica Kopernikańska w Toruniu

Oprócz oryginalnych starodruków mieliśmy też okazję zobaczyć ich wierne kopie – faksymile.

Wśród nich były:

  • Biblia Gutenberga z Pelplina
  • pergaminowy rękopis Apokalipsy św. Jana wierszem ułożony przez Heinricha von Heslera
  • „Modlitewnik księżnej Doroty” żony Albrechta Hohenzollerna z XVI wieku
  • „De revolutionibus orbium coelestium” Mikołaja Kopernika z 1543 roku

Historia książki – Helena Szwejkowska – skrypty dla studentów bibliotekoznawstwa

belkaniebieska2

histksiaz1

Helena Szwejkowska (1904-1987) – nestorka polskich bibliotekarzy.

Swoją działalność związała z Biblioteka Uniwersytecką we Wrocławiu.

Prowadziła również zajęcia dydaktyczne dla studentów z historii książki.

Owocem jej wykładów jest seria podręczników dla studentów bibliotekoznawstwa:

 

 

  • Książka rękopiśmienna i biblioteka w starożytności i średniowieczu
  • Książka drukowana XV-XVIII wieku : zarys historyczny
  • Wybrane zagadnienia z dziejów książki XIX-XX wieku

belkaniebieska2

szwejk4

 

Karol Głombiowski
Helena Szwejkowska

Książka rękopiśmienna i biblioteka w starożytności i średniowieczu

Wydanie 3

Państwowe Wydawnictwo Naukowe

Warszawa 1983

Sygnatura SIRi Ib/117

 

Część pierwszą – Starożytność  – opracował Karol Głombiowski.

Część drugą – Średniowiecze – opracowała Helena Szwejkowska.

Wykład o historii książki w starożytności rozpoczyna rozdział poświęcony powstaniu pisma.

Następnie Karol Głombiowski omówił pokrótce dzieje książki w Egipcie, Mezopotamii i Chinach, kończąc na powstaniu pisma alfabetycznego w Fenicji.

Najobszerniejszy rozdział poświęcony jest książce w Grecji i Rzymie.

Podstawowa jej forma był zwój papirusu.

Już w II wieku w Pergamonie zaczęto wytwarzać ze skór pergamin.

Dla tego materiału typową forma stał się kodeks.

Grecy zaczęli zakładać również pierwsze biblioteki.

Największe z nich to Biblioteka w Aleksandrii oraz Biblioteka w Pergamonie.

Pierwszą rzymską biblioteką publiczną była założona w 28 r. p.n.e. Bibliotheca Palatina.

Wykład o historii książki w Wiekach Średnich rozpoczyna rozdział poświęcony książce arabskiej, która stała się przekaźnikiem kultury starożytnej Grecji i Bliskiego Wschodu.

Dalej omówiono książkę bizantyjską, która rozwijała się nie tylko w Atenach i Konstantynopolu, jako ośrodkach naukowych, ale również była wytwarzana w klasztorach.

Z Bizancjum jest również związane powstanie w IX wieku  książki słowiańskiej za sprawą Cyryla i Metodego, którzy stworzyli alfabet słowiański i przetłumaczyli ewangelie, psałterz i teksty mszalne.

Dzieje książki w Europie Zachodniej zostały podzielone na okresy chronologiczne.

Opisując wczesne średniowiecze (V-VIII wiek) Helena Szwejkowska wiele miejsca poświęciła klasztorom i bibliotekom klasztornym, jako ośrodka produkcji książki rękopiśmiennej.

Podstawowym materiałem pisarskim stał się wówczas pergamin, a podstawową forma książki – kodeks, formowany z wielu prostokątnych arkuszy pergaminu.

Średniowieczne kodeksy odznaczają się bogatym zdobieniem (iluminacją), na które składają się inicjały, miniatury, ornamenty,

Osobne rozdziały zostały poświęcone głównym  typom pisma (półuncjała irlandzka, minuskuła karolińska, minuskuła gotycka, Minuskuła humanistyczna) oraz średniowiecznym oprawom introligatorskim (mnisza, romańska, gotycka, nacinana, sakwowa, płaszczowa).

Renesans karoliński (VIII-IX wiek) związany był z reformą szkolnictwa dokonaną przez Karola Wielkiego.

Prym w tym okresie wiodła szkoła pałacowa w Akwizgranie, ale książki rękopiśmienne tworzono również w klasztorach w Tours, Corbie, Sankt Gallen, Reichenau i w Fuldzie.

Wieki X-XII związane są z odrodzeniem kultury jakie nastąpiło za dynastii Ottonów i ukształtowaniem się sztuki romańskiej.

W produkcji rękopisów romańskich przodowały Niemcy i klasztory położone nad Renem i Dunajem.

Zaczęły również rozwijać się biblioteki – największe w opactwach w Ratyzbonie, i w Monte Cassino.

Późne średniowiecze (XIII-XV wiek) przyniosło powstanie uniwersytetów.

Pojawiły się wówczas książki świeckie, naukowe i dydaktyczne.

Książki zaczęli wytwarzać rzemieślnicy – zawodowi introligatorzy i kopiści.

Pojawił się również papier i papiernie.

Zdobnictwo rękopisów rozwinęło się w duchu nowego stylu – gotyku.

Ostatni rozdział Helena Szwejkowska poświęciła książce rękopiśmiennej w Polsce (X-XV wiek).

Najdawniejszymi zabytkami piśmiennictwa polskiego były roczniki, kroniki i żywoty świętych, tworzone po łacinie.

Najstarszy zachowany do dziś „Rocznik świętokrzyski” za lata 1122-1136, powstał w Gnieźnie, pisany prawdopodobnie przez arcybiskupa Jakuba ze Żnina.

Równie stara jest „Kronika” Galla Anonima, opisująca dzieje pierwszych piastów aż do 1113 roku.

Bardzo wcześnie zostały też spisane żywoty św. Wojciecha i św. Stanisława.

Pierwsze książki w języku polskim powstały w XIV wieku.

Najstarsze są słynne „Kazania świętokrzyskie”, nieco później spisano „Kazania gnieźnieńskie” oraz pieśń „Bogurodzicę”.

Wśród najcenniejszych polskich rękopisów średniowiecznych należy jeszcze wymienić bogato iluminowany „Psałterz floriański” (XiV/XV w.) oraz „Biblię królowej Zofii” (1455 r.)

belkaniebieska2

szwejk2

 

Helena Szwejkowska

Książka drukowana XV-XVIII wieku
Zarys historyczny

Państwowe Wydawnictwo Naukowe

Wydanie 3

Wrocław – Warszawa 1980

Sygnatura SIRi Ib/11

 

„Książka drukowana XV-XVIII wieku” to najobszerniejsza część spośród trzech skryptów uniwersyteckich z historii książki, przeznaczonych dla studentów bibliotekoznawstwa.

Opracowanie skupia się na książce europejskiej.

Autorka omówiła powstanie druku i działalność typografów i oficyn wydawniczych w poszczególnych stuleciach i poszczególnych krajach.

Pamiętano również o rozwoju formy książki drukowanej i ewolucji druku,ornamentyki, ilustracji i oprawy.

Wiele miejsca poświęcono dziejom książki w Polsce.

Rozdział I – Książka drzeworytowa

Ksylografy był poprzednikami czcionki drukarskiej.

Drzeworytnictwo rozwijało się w Niemczech i Holandii na początku XV wieku.

Książki drzeworytnicze składały się z kilkudziesięciu kart.

Rozdział II – Problem wynalazku sztuki drukarskiej. Jan Gutenberg

Jan Gutenberg uznawany jest powszechnie za wynalazcę czcionki drukarskiej.

W Moguncji około 1455 r. uruchomił drukarnię, w której wytłoczył swoje najsłynniejsze dzieło „Biblię 42-wierszową”.

Rozdział III – Rozwój drukarstwa w Europie Zachodniej w XV wieku

Wynalazek druku upowszechnił się bardzo szybko.

Najsłynniejsi XV-wieczni typografowie to:

– Jan Fust i Piotr Schöffer – Moguncja – bezpośredni rywale Gutenberga

– Jan Mentelin – Strasburg – wydał pierwsza Biblie w języku niemieckim

– Antoni Koberger – Norymberga – w 1493 r. wydrukował „Kronikę świata” Hartmana Schedla (najsławniejszy świecki inkunabuł)

– Mikołaj Jenson – Wenecja – stworzył nowy wzór czcionki – antykwę

– Aldus Manutius – Wenecja – założyciel najsłynniejszej włoskiej oficyny i twórca kursywy łacińskiej

Rozdział IV – Drukarstwo polskie w XV wieku

Pierwsza polska tłocznia została założona w Krakowie w 1473 roku przez Kaspara Straube.

Jego pierwszym drukiem był „Almanach na rok 1474” jednostronnie zadrukowana karta ściennego kalendarza.

Rozdział V – cechy książki XV wieku i jej budowa

Druki powstałe w XV w. nazywane są inkunabułami (od łacińskiego słowa cunabula – kolebka, powijaki).

Rozdział VI – Drukarstwo zachodnioeuropejskie w XVI w.

W XVI wieku ukształtowała się nowożytna forma książki

Wśród typów czcionki najczęściej używano antykwy, kursywy, szwabachy i fraktury.

Wykształciła się ozdobna karta tytułowa.

Wydawcą oznaczano sygnetem drukarskim.

Wielki wpływ na rozpowszechnienie książki miała reformacja, która spowodowała zalew rynku drukami ulotnymi.

Powstały rody i dynastie drukarskie :

  • Lotterowie w Wittenberdze (pierwsze wydanie Nowego Testamentu w przekładzie Lutra)
  • Manucjuszowie w Wenecji
  • Giuntowie w Wenecji
  • Estienne’owie w Paryżu i Genewie

Rozdział VII – Książka polska w XVI i początkach XVII wieku

Najważniejszym ośrodkiem drukarskim był Kraków, gdzie swe oficyny prowadzili Jan Haller, Florian Ungler, Hieronim Wietor, Marek Szarffenberg i jego potomowie, Maciej Wierzbięta, Jan Januszowski.

Większymi ośrodkami typograficznymi były też Wrocław, Gdańsk, Poznań, Toruń, Wilno, Lwów.

Rozdział VIII – Książki różnowiercze w Polsce w XVI i XVII wieku.

Reformacja przyniosła również w Polsce rozkwit działalności wydawniczej.

W 1563 roku w Brześciu Litewski wydrukowani „Biblię Brzeską” zwana tez Radziwiłłowską.

Ośrodkiem drukarstwa innowierczego był również kalwiński Pińczów oraz ariański Raków.

W Rakowie wydrukowano w 1605 roku słynny „Katechizm rakowski”.

Luterańskie drukarnie działały w Polsce północnej i zachodniej, z pruskim Królewcem na czele.

Z kolei w Wielkopolsce w Lesznie swoja drukarnie mieli bracia czescy.

W Rzeczypospolitej Obojga Narodów drukowano również książki cyrylickie w języku ruskim.

Działały też drukarnie hebrajskie w Lublinie i Krakowie.

Rozdział IX – Książki autorów polskich wytwarzane w obcych oficynach poza krajem

Polscy autorzy byli popularni w Europie Zachodniej.

Najsłynniejsze wydawnictwa to:

  • Mikołaj Kopernik „O obrotach sfer niebieskich” – Norymberga 1543
  • Marcin Kromer „O pochodzeniu i czynach Polaków” – Bazylea 1558
  • „Bibliotheca Fratrum Polonorum” – Amsterdam, 1656

Rozdział X – Drukarstwo europejskie w XVII wieku

W okresie tym prymat w zakresie drukarstwa przesunął się do Niderlandów, a to dzięki temu, że kraj ten omijany był przez obce armie oraz z uwagi na liberalny ustrój republiki.

Najsłynniejsza dynastią holenderskich typografów byli Elzewirowie (Elzevier).

W XVII wieku nastąpił też rozkwit miedziorytnictwa i zdobnictwa książek, a ilustracje uzyskały dużą artystyczna wartość.

Pojawiły się również pierwsze czasopisma:

– „Niewe Tijdinghe” Antwerpia 1605
– „Avisa” Wolfenbüttel 1609
– ” Relation aller Historien” Strasburg 1609
– „Corante or Weekly Newes” Londyn 1621
– „La Gazette” Paryż 1631
– „Merkuriusz Polski” Kraków 1661

Rozdział XI – Charakter piśmiennictwa i produkcji drukarskiej w Polsce w XVII wieku

W XVII wieku Rzeczypospolita pokryła się gęstą siecią drukarni.

Przeniesienie stolicy do Warszawy sprawiło, że ośrodek ten zaczął konkurować z Krakowem.

Rozdział XII – Książka XVIII wieku w Europie Zachodniej

XVIII stulecie było wiekiem Oświecenia, ruchu intelektualnego, który pozwolił Francji na zdobycie dominującej pozycji na mapie kulturalnej Europy.

We Francji pojawiły sie również nowe formy druków: encyklopedie, słowniki biograficzne, leksykony.

Najsłynniejszym rodem francuskich drukarzy stali się Didotowie.

Rozdział XIII – Ruch wydawniczy i typograficzny w Polsce w dobie Oswiecenia

Wstapienie na tron Stanisława Augusta Poniatowskiego przyniosło dalekosiężne zmiany, których kamieniami milowymi było powstanie Szkoły Rycerskiej, Teatru Narodowego i Komisji Edukacji Narodowej.

Warszawa zdobyła prymat w dziedzinie drukarstwa za sprawą takich nazwisk, jak:

  • Wawrzyniec Mizler de Kolof (założył pierwszą świecką drukarnię w Warszawie w 1756 r.)
  • Piotr Dafour (spod jego prasy wyszło blisko 2000 tytułów)
  • Michał Groell (wydrukował tekst Konstytucji 3 Maja)

Rozdział XIV – Rozwój drukarstwa w krajach słowiańskich i na Węgrzech. XV-XVIII wiek.

Helena Szwejkowska osobny rozdział poświeciła drukarzom, działającym na Czechach i Morawach, w Słowenii, Chorwacji, Serbii i Bułgarii, w Rosji i na Węgrzech.

Rozdział XV – Książka drukowana w Ameryce

Europejska sztuka drukarska została przeszczepiona również na kontynent amerykański.

Pierwsza drukarnia powstała w 1539 roku w Meksyku.

Założył ją hiszpański drukarz Jan Pablos.

Pierwsza drukarnia na terenie koloni angielskich powstała w 1639 roku w Cambridge (Massachusetts) przy Harvard College.

Założył ją Stefan Saye.

Rozdział XVI – Oprawa książki zabytkowej wieku XV-XVIII

W ostatnim rozdziale skryptu Helena szwejkowska omówiła technikę oprawy dawnej, materiały stosowane do usztywniania i powlekania opraw, wykończenia i techniki zdobienia opraw, typy opraw.

belkaniebieska2

szwejk3

 

Helena Szwejkowska

Wybrane zagadnienia z dziejów książki XIX-XX wieku

Państwowe Wydawnictwo Naukowe

Wydanie drugie

Warszawa – Wrocław 1979



Trzeci tom skryptu dla studentów bibliotekoznawstwa poświęcony jest przemysłowej produkcji książki.

Impulsem do rozwoju przemysłu wydawniczego był wynalazek maszyny papierniczej (1799), stereotyowych matryc drukarskich (1829), maszyn zecerskich (1887), rotacyjnej maszyny drukarskiej (1846).

Stara sztuka typografii została wyparta przez zmechanizowana poligrafię.

Powstały wielkie zakłady poligraficzne, z których najsłynniejsza była firma „Brockhaus” działająca w Lipsku od 1817 roku.

Książka stała się towarem.

Przestano zwracać uwagę na jej walory estetyczne.

Liczyła się tylko prędkość powielania druku.

Rozwinął się również masowa produkcja i kolportaż czasopism, których nakłady sięgały nawet miliona egzemplarzy.

Dziś już wiemy, że katastrofalny skutek miała wydawanie gazet i książek na kwaśnym papierze, czego efektem jest bardzo szybko postępująca samo-destrukcja i rozpad papieru.

Masowa produkcja o bardzo niskiej jakości wywołała reakcję obrońców piękna książki.

Jej przedstawicielem był William Morris, który założył w Londynie w 1891 roku słynna prasę prywatną „Kelmscott Press”.

Odnowa sztuki typograficznej nastąpiła również na kontynencie; gdzie rozwijał sie renesans monachijski, „wolny kierunek’ i w końcu secesja.

W XIX wieku książka  stała się produktem masowym, pojawiła się książka kieszonkowa.

Pierwsza seria książek kieszonkowych pojawiła się w Anglii w 1935 roku za sprawą wydawnictwa „Pingwin”.

Na czoło wydawców wysuną się amerykański koncern „Pocket-Books” założony w 1939 roku.

W ciągu niespełna 20 lat wydal 500 mln egzemplarzy książek.

Wielkości nakładów poszczególnych tytułów sięgały od 400 tys. do nawet 2 mln.

Wbrew ogólnej tendencji rozwijała się również ilustracja i zdobnictwo książki.

Następował postęp w sztuce drzeworytu, litografii, fotografii.

Powstawały piękne ilustracje utrzymane w stylu modernizmu, secesji i impresjonizmu).

Historia książki w Polsce została upośledzona za sprawa zaborów i cenzury, mimo tego drukarnie powstawały w większych i mniejszych miastach:

  • Tadeusz Mostkowski – Warszawa
  • Drukarnia A Gałęzowskiego – Warszawa
  • Gebethner i Wolff – Warszawa
  • Jan K. Żupański – Poznań
  • Walenty Stefański – Poznań
  • Józef Buszczynski – Toruń
  • Wiktor Kulerski – Grudziądz
  • Walenty Fiałek – Chełmno
  • Gubrynowicz i Schmidt – Kraków
  • Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Lwów
  • Feliks West – Brody
  • Kazimierz Józef Turowski – Sanok, Przemyśl, Kraków
  • Ozjasz i Wilhelm Zuckerland – Złoczów

W okresie międzywojennym działało w Polsce 4600 drukarni.

Rocznie wydawano 6000-6400 tytułów w nakładzie 20 mln egzemplarzy.

Okres PRL to nacjonalizacja przemysłu poligraficznego, rozwój serii książek kieszonkowych i masowe nakłady książek.

Dramatyczna historia Polski w XIX i XX wieku skutkowała niezwykłym rozkwitem polskiej książki wydawanej w obcych oficynach drukarskich w Europie (Paryż, Londyn).

W latach 1794-1913 ukazało się 129 328 tytułów polskich książek za granica.

W okresie 1939-1957 na obczyźnie wydano 10 000 polskich tytułów.

belkaniebieska2