Tag Archives: kalendarze

Next Page

Kalendarz Grudziądzki

 

Kalendarz Grudziądzki

Wydawca:
Grudziądzkie Towarzystwo Kultury

Grudziądz od 1997-

Sygnatura SIRr II/49

„Kalendarz Grudziądzki” jest rocznikiem ukazującym się regularnie od 1997 roku.

Do jego powstania doszło z inicjatywy Koła Miłośników Dziejów Grudziądza oraz Grudziądzkiego Towarzystwa Kultury.

Wydawnictwo nawiązuje do bardzo starej pomorskiej tradycji wydawania książkowych kalendarzy.

W latach zaboru pruskiego i w okresie międzywojennym kalendarze takie cieszyły się prawdziwą masową popularnością.

Wystarczy wspomnieć o „Grudziądzkim Kalendarzu Marjańskim”, który był wydawany przez redakcję „Gazety Grudziądzkiej” Wiktora Kulerskiego.

Był to bezpłatny dodatek dla prenumeratorów gazety, kolorowany i ilustrowany, który ukazywał się od 1906 do 1939 roku.

„Kalendarz Grudziądzki” zawiera bardzo dużo artykułów popularnonaukowych poświęconych historii Grudziądza.

Właśnie niezwykła mnogość i różnorodność poruszanych tematów sprawia, że Kalendarz jest prawdziwą skarbnicą wiedzy o przeszłości miasta, jego życiu kulturalnym i literackim, sporcie, turystyce i zabytkach.

Stałym i charakterystycznym elementem rocznika jest „Calendarium grudziądzkie”, przypominające o wielu ciekawych i mało znanych wydarzeniach z dziejów miasta.

Poza tym stałe rubryki „Kalendarza Grudziądzkiego” to:

  •  Kalendarz ważniejszych imprez kulturalnych, sportowych i turystycznych (oprac. Tadeusz Rauchfleisz, Zbigniew Zawadzki)
  •  Patroni ulic Grudziądza (Tadeusz Rauchfleisz)
  •  Z żałobnej karty
  •  Grudziądzkie publikacje (oprac. Janusz Hinz)

Przedwojenne kalendarze pomorskie

Ostatnio dziennikarzy TVP Bydgoszcz zainteresowały zgromadzone w zbiorach Książnicy Kopernikańskiej kalendarze.

Pisaliśmy już o kalendarzach pomorskich z XIX wieku.

Teraz kilka słów o kalendarzach pomorskich z okresu międzywojennego, zgromadzonych w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu.

Zachowało się ich bardzo dużo, bowiem wydawano je masowo.

Przede wszystkim wydawały swoje kalendarze redakcje gazet.

Drugą dużą grupą były kalendarze parafialne.

Własne kalendarze wydawały fabryki i sklepy.

Dominującą formą kalendarzy były kalendarze książkowe, mniej zachowało się kalendarzy kieszonkowych.

Kalendarze książkowe były często bogato ilustrowane.

Zawierały opowiadania i wiersze, porady domowe lub medyczne, humoreski, informacje turystyczne i historyczne, dane statystyczne, reklamy.

Wiele z nich liczy 100 stron i więcej.

Oto przykłady kalendarzy wydawanych przez redakcje prasowe:

Kalendarz „Obrony Rolnika i Osadnika”
Bezpłatny dodatek do gazety „Obrona Rolnika i Osadnika” wychodzącej w Wąbrzeźnie
na Rok 1936
Sygnatura MAG 03584

Kalendarz książkowy, zawiera opowiadania, wróżby, modlitwy, przysłowia, ciekawostki, rady praktyczne, porady rolnicze, porady medyczne, humoreski, spis jarmarków, reklamy.

 

Kalendarz Wielkopolsko-Pomorski
na Rok 1927
Swoim czytelnikom i zwolennikom Gazeta Bydgoska
Sygnatura MAG 04036

Kalendarz książkowy, bogato ilustrowany, zwiera przysłowia ludowe i zestawienie prac gospodarskich na poszczególne miesiące, spis imion słowiańskich, modlitwy, wiersze, opowiadania, informacje historyczne, porady prawne,porady rolnicze, humor.

 

Kalendarz Pomorski na Rok 1928
Bezpłatny dodatek dla abonentów Słowa Pomorskiego
Drukiem i nakładem Drukarni Toruńskiej
Sygnatura MAG 03161

Pierwszy kalendarz wydany przez „Słowo Pomorskie”, książkowy, ilustrowany, zawiera informacje astronomiczne, wiadomości kościelne i urzędowe, informacje historyczne, sportowe, medyczne, dietetyczne, geograficzne, statystyczne, humoreski.

 

Kalendarz Jubileuszowy 30-lecia Gazety Grudziądzkiej
na rok 1925
Sygnatura MAG 8751

Kalendarz książkowy, bogato ilustrowany, poświęcony dziejom „Gazety Grudziądzkiej”, zawiera życiorys wydawcy Witolda Kulerskiego, zdjęcia zespołu redakcyjnego, drukarni i księgarni.

 

 

Kalendarz „Dziennika Pomorskiego”
na Rok 1939
Chojnice
Sygnatura MAG 03487

Kalendarz książkowy, ilustrowany, zawiera nowele, humoreski, opowieści niesamowite, ciekawostki, spis jarmarków, porady lekarskie, porady rolnicze, rozkład jazdy autobusów, reklamy.

 

 

Ilustrowany kalendarz Dziennika Bydgoskiego
na rok 1928
Sygnatura MAG TN 1201

Kalendarz książkowy, ilustrowany, liczy prawie 150 stron, zawiera opowiadania, nuty, wiersze, humoreski, opowieści niesamowite, porady ogrodnicze, wiadomości polityczne, reklamy.

 

 

Ilustrowany kalendarz „Gazety Gdańskiej – Echa Gdańskiego”
na rok 1928
Sygnatura MAG TN 1202

Kalendarz książkowy, ilustrowany, liczy prawie 150 stron, zawiera wiele opowiadań, informacje międzynarodowe i regionalne, porady ogrodnicze, wiersze, humoreski, spis jarmarków, reklamy.

 

 

Ilustrowany kalendarz „Gazety Bydgoskiej”
na rok 1930
Sygnatura MAG TN 4342

Kalendarz książkowy, zawiera prognozę pogody na poszczególne miesiące, wykaz prac polowych, przegląd wydarzeń politycznych mijającego roku, dane statystyczne o gospodarce światowej, nowelę, humoreski, spis jarmarków, reklamy.

 

Ilustrowany Kalendarz Słowa Pomorskiego w Toruniu
na rok 1929
Sygnatura MAG 03161

Kalendarz książkowy, zawiera prognozę pogody na poszczególne miesiące, wykaz prac rolniczych, wykaz świętych polskich, taryfę pocztowa, informacje na temat organizacji Kościoła katolickiego i władz państwowych, kalendarium najważniejszych rocznic, teksty historyczne, opowiadanie, spis jarmarków i targów, humor, reklamy.

 

Ilustrowany kalendarz „Głosu Lubawskiego”
na rok 1935
Nowe Miasto n. Drwęcą
Sygnatura MAG 21479

Kalendarz książkowy, zawiera przysłowia, spisy imion świętych, spis imion słowiańskich, wiersze, opis dziejów lubawszczyzny, fraszki, nowele, humor, dane statystyczne, złote myśli.

 

 

Jubileuszowy Kalendarz Ludowy
na rok 1930
Dodatek bezpłatny „Obrony Ludu” i „Głosu Robotnika”
Toruń
Sygnatura MAG 29208

Zawiera dane statystyczne, prognozę pogody, spis jarmarków, żarty, porady gospodarcze, porady dla gospodyń, porady lekarskie, teksty popularno-naukowe, bogato ilustrowane teksty o oswobodzenia Torunia i o „Drukarni Robotniczej”, opowiadania.

 

Kalendarz Łąkowski
na rok 1929
bezpłatny dodatek „Głosu Mazurskiego”
Nowe Miasto nad Drwęcą
Sygnatura MAG 03289

Kalendarz książkowy, zawiera wiele opowiadań, żarty, kalendarz prac ogrodniczych, spis jarmarków, wiersze, porady lekarskie.

 

 

Bydgoski Ilustrowany Kalendarz
na rok 1938
Bezpłatny nadzwyczajny dodatek dla abonentów
„Kuriera Bydgoskiego”
Sygnatura MAG 03352

Kalendarz książkowy, liczy 144 strony, zawiera przegląd wydarzeń minionego roku, dane statystyczne na temat Polski, przegląd administracji państwowej, porady gospodarskie, porady dla gospodyń domowych, porady lekarskie, daty targów, reklamy.

 

Pomorzanin
Kalendarz na rok 1924
Drukiem i nakładem „Głosu Wąbrzeskiego”
Sygnatura MAG TN 6799

Kalendarz książkowy, zawiera spis wszystkich miejscowości powiatu wąbrzeskiego, wójtostw, urzędów, sadów i posterunków policji, dzieje miasta Wąbrzeźna, Golubia nad Drwęcą, Kowalewa, opowiadania, wiersze, rady gospodarskie, humor, reklamy.

 

 

Kalendarz Ludowy
na rok 1928
bezpłatny dodatek „Głosu Robotnika” i „Obrony Ludu”
Toruń
Sygnatura MAG 03456

Kalendarz książkowy, zawiera dane geograficzne, historyczne i statystyczne, spis jarmarków, porady prawne, porady lekarskie.

 

Kolejną dużą grupę tworzą kalendarze kościelne i parafialne.

Posłaniec błogosławionej Juty
Kalendarz kościelny dla parafji chełmżyńskiej
na rok 1928
Sygnatura MAG 29821

Kalendarz książkowy, liczy 176 stron formatu A4, bogato ilustrowany, zawiera porządek nabożeństw, spis świętych, historię Chełmży, opis katedry w Chełmży, sylwetkę błogosławionej Juty, opisy innych chełmżyńskich kościołów i kaplic, bractw i stowarzyszeń, opis parafii dekanatu chełmżyńskiego, modlitwy.

 

Kalendarz Roku Świętego
Rok 1926
Bezpłatny dodatek do „Gazety Grudziądzkiej”
Sygnatura MAG 8752

Zawiera kolorowy portret papieża Piusa XI, tekst o instytucji Roku Jubileuszowego, tekst o Kościele katolickim w Polsce, opowieść historyczną o św. Joannie D’Arc, tekst o konkordacie.

 

Kalendarz Marjański Odrodzonego Pomorza
na rok 1924
Nowemiasto-Pomorze
Sygnatura MAG 7740

Kalendarz książkowy, każdy miesiąc ilustrowany jest innym cudownym wizerunkiem N.M. Panny znajdującym sie na terenie pomorza, zawiera opis cudownych miejsc na Pomorzu, opowiadania, wiersze, humoreski, bajki, porady praktyczne.

 

Kalendarz kościelny dla parafii św.Józefa
na Nowym Mieście w Tczewie
rok 1922
Sygnatura MAG 16298

Kalendarz książkowy, w języku polskim i niemieckim, zawiera opis parafii, sprawozdanie finansowe, kronikę towarzystw funkcjonujących przy parafii, przepisy postne, porządek nabożeństw.

 

 

Kalendarz Kościelny dla parafji chełmińskiej
1930
Sygnatura MAG 13841

Kalendarz książkowy, dochód ze sprzedaży przeznaczony na odnowienie fary, zawiera kronikę parafialną, sprawozdanie z prac renowacyjnych w farze, spis darczyńców, głosy parafian na temat działających w parafii stowarzyszeń, porządek nabożeństw.

 

 

Kalendarz Królowej Różańca Św.
na rok 1937
Instytut Różańcowy w Toruniu
Sygnatura MAG 29212

Kalendarz książkowy, zawiera wykaz biskupów, historię Instytutu Różańcowego, informacje o Żywym Różańcu, modlitwy, opowiadania, rady gospodarcze, porady lekarskie, reklamy.

 

 

Kalendarzyk parafjalny
na rok 1928
Chełmno
Sygnatura MAG 18233

Dochód ze sprzedaży przeznaczono na odnowienie fary, zawiera sprawozdanie z prac renowacyjnych, wykaz złożonych ofiar, kronikę parafialną, sprawozdanie finansowe.

 

Ukazywały się również kalendarze specjalistyczne, przeznaczone dla określonego kręgu odbiorców.

Rolnik Polski
kalendarz dla włościan
na rok 1925
Grudziądz
Sygnatura MAG 33007

Kalendarz książkowy, dzielił się na dział polityczny (poświęcony Chrześcijańskiemu Narodowemu Stronnictwu Rolniczemu), dział gospodarczy (zwierający porady rolnicze) i dział informacyjny (dotyczący działania izb rolniczych i dat jarmarków).

 

Polski Kalendarz Astrologiczny
i efemerydy astronomiczne
(almanach wpływów kosmicznych)
na rok 1933
Bydgoszcz
Sygnatura MAG 167771

Oparty na podstawach naukowych astrologii
przy współudziale astrologów polskich
Opracował Fr. A. Prengel

Własne kalendarze wydawały też fabryki i sklepy.

Kalendarz malarski
na rok 1935

wydany przez
Fabrykę Lakierów i Farb
Tow. „Nobiles” sp. akc.
we Włocławku

Sygnatura MAG 15840

 

Kalendarz i Poradnik
na rok 1928

wydany przez
Drogerję – Perfumerję
„Sanitas”
Toruń

Sygnatura MAG 03372

Oprócz olbrzymiej ilości kalendarzy książkowych w zbiorach Książnicy Kopernikańskiej zachowało się też kilka kalendarzy kieszonkowych.

Kalendarz 1924

Drukarnia Toruńska

Sygnatura MAG 33171

 

 

 

 

Kalendarz na rok 1934

na stronie tytułowej:
Jan Nalaskowski, Toruń.
Pierwszorzędny Zakład
zegarmistrz.-złotniczy

Sygnatura MAG 33065

Kalendarze pomorskie z XIX wieku

Ostatnio dziennikarzy TVP Bydgoszcz zainteresowały zgromadzone w zbiorach Książnicy Kopernikańskiej kalendarze.

Możemy poszczycić się dużym zbiorem kalendarzy z XIX wieku, bowiem okres
2 połowy XIX wieku to czas prawdziwego boomu wydawniczego, jeśli chodzi
o kalendarze.

Każda drukarnia starała się wydawać własny kalendarz.

 

W okresie zaborów kalendarze były obok modlitewników podstawowymi publikacjami w języku polskim jakie trafiały do najszerszego grona odbiorców.

Główną formą w jakiej wychodziły kalendarze była postać książki.

Kalendarze takie obok kalendarium zawierały prognozę pogody, przysłowia ludowe, dane statystyczne, historyczne, porady gospodarcze i domowe.

Kalendarz katolicki dla Ludu Polskiego
Zachodnich Prus i przyległych prowincyi

na rok przestępny 1852

Drukiem i nakładem J. Gółkowskiego

w Chełmnie

Sygnatura WF 2386

 

Chełmiński drukarz Józef Gółkowski zapoczątkował wydawanie popularnych kalendarzy ludowych w 1850 roku gdy ukazał się jego „Kalendarz katolicki dla Ludu Polskiego
Zachodnich Prus i przyległych prowincyi na rok 1851″.

Od 1855 roku  zmienił tytuł na „Kalendarz katolicki dla Ludu Polskiego  dla Zachodnich Prus, W.Ks.Poznańskiego i Szląska”.

Zasób Książnicy obejmuje lata 1852-1857.

Polski kalendarz katolicki dla kochanych wiarusów
w Zachodnich Prusach, W.Księstwie Poznańskiem i Szląsku

na rok zwyczajny 1862
ułożony po raz pierwszy przez majstra od Przyjaciela Ludu

Nakładem Ignacego Danielewskiego
Chełmno (od 1972 Toruń)

Sygnatura WF 57

Kalendarze wydawane w Chełmnie, a od 1872 roku w Toruniu, przez Ignacego Danielewskiego były najpopularniejszymi drukami na Pomorzu Gdańskim w XIX wieku.

Ignacy Danielewski przybył zresztą do Chełmna na zaproszenie Józefa Gółkowskiego
i ożenił się nawet z jego córką.

Używał pseudonimu „majster od Ludu Polskiego” – popularnego czasopisma, którego również był wydawcą.

„Polski kalendarz katolicki” osiągnął 20 tysięczny nakład już w 1865 roku.

Ukazywał się w latach 1862-1897.

Polski kalendarz katolicki dla kochanych wiarusów
Prus Zachodnich, W.Ks.Poznańskiego i Szląska i Warmii.

Nakładem Kazimierza Świta

Toruń

Sygnatura WF 57

 

 

Wydawanie „Polskiego kalendarza katolickiego” Danielewskiego kontynuował w ostatniej dekadzie XIX wieku w Toruniu Kazimierz Świt.

Kalendarz zawierał również wykaz jarmarków, żywoty świętych, wiersze i opowiadania.

W Chełmnie tradycje wydawania kalendarzy kontynuował Walenty Fiałek.

Chełmiński Kalendarz dla Wiarusów
Prus Zachodnich, Warmii, W. Ks. Poznańskiego i Śląska
na rok 1983

Druk. i nakł. W. Fiałka.

Chełmno

Sygnatura MAG 03520

Podobne kalendarze wydawano w wielu innych miastach Pomorza, na przykład Gdańsku i Grudziądzu.

Gdański Kalendarz katolicko-polski dla Wiarusów
Prus Zachodnich Wielkiego Księstwa Poznańskiego i Szląska

na rok zwyczajny1895
z licznemi obrazkami

Gdańsk : B. Milski, 1893

Sygnatura WF 378

 

 

Nadwiślanin : Illustrowany Katolicki Kalendarz Polski
na rok Pański, Chrześcijański 1897

dla Mazurów, Warmijaków, dla Kaszubów, Kujawiaków, Poznaniaków i Szlązaków, dla wszystkich naszych rodaków

Grudziądz : G. Jalkowski, [1896].

Sygnatura WF 414

 

W Toruniu kalendarze takie wydawali też Lambeck i Buszczyński.

Kalendarz katolicko-polski
na rok 1900

Druk i nakład S. Buszczyńskiego

Toruń

Sygnatura WF 142.01

 

 

Toruński kalendarz katolicko-polski
dla Prus Zachodnich, W. Ks. Poznańskiego i Szląska

na rok zwyczajny 1879

Nakładem i drukiem księgarni Ernesta Lambecka

w Toruniu

Sygnatura WF 343

 

Podobnie jak inne kalendarze, kalendarz Lambecka miał formę książki.

Zawierał prognozę pogody na poszczególne miesiące, na przykład pogodę na maj przewidywał następującą:

„Domysłowy stan powietrza według Knauera:
Mai poczyna się piękną pogodą, 3 grzmot i błyskawica, poczem zimne i pochmurne powietrze, które trwa aż do 8, po którem nastąpią 3 dni łagodne, w nocy z 11 przymrozek, aż do 20 trwa zimno, poczem ciepło aż do 29, ostatnie 2 dni śron i zimno.”

Poza tym zawierał wykaz jarmarków organizowanych w całym pruskim zaborze, wiersze, opowiadania, porady rolnicze i prawnicze, humoreski.

Oprócz kalendarza katolickiego Lambeck wydawał też od 1886 roku kalendarz ewangelicki.

Kalendarz ewangelicko – polski
dla Mazur, Szląska i dla Kaszubów

na rok zwyczajny 1886

Nakładem i drukiem księgarni Ernesta Lambecka

w Toruniu

Sygnatura WF 2280

Kalendarz był wydany w języku polskim, ale czcionką gotycką.

Dzielił się na dwie części – pierwsza obejmowała kalendarium i wykaz jarmarków.

Druga część nosiła tytuł:
„Książka roczna kalendarza ewangelicko-polskiego na rok 1886, zawierająca w sobie powieści, poematy, bajki, rozmaite wiadomości pouczające, anegdoty i żarty – ułożył Jan Karól Sembrzycki w Tylży”.

Niezwykłą popularność kalendarzy i ich rolę opiniotwórczą doceniły również władze pruskie.

Wydawały one propagandowe kalendarze w języku polskim, choć czcionką gotycką.

Najsłynniejszym takim wydawnictwem był „Kalendarz królewsko-pruski ewangelicki” wydawany w Królewcu w latach 1860-1931.

W Książnicy zachował się liczny zbiór kalendarza obejmujący lata 1868-1905.

Kalendarz królewsko – pruski ewangielicki
na rok 1868
który jest rokiem przestępnym zawierającym w sobie 366 dni
Książka roczna : rozmaite wiadomości w sobie zawierająca i pożyteczna ku czytaniu i ku nauce na rok 1868
ułożył go i wydał M. Gerss
w Lecu mieszkający
Nakładem Hartungskiey drukarni
w Królewcu

Sygnatura MAG 50038

Wychodziły oczywiście również kalendarze ludowe w języku niemieckim.

Danziger Volks-Kalendar

für das Jahr1857.

Danzig bei Theodor Bertling

Sygnatura WF 1237

 

 

 

 

Vater Freimuth’s
Illustrirter Familien-Kalender
Für die Ostdeutschen Provinzen, Westpreussen, Ostpreussen, Possen und Pommern
auf das Jahr 1898

Verlag von Jul. Gaebel’s Buchhandlung
Graudenz

Sygnatura MAG 9532

Czytelnikom zainteresowanym zdobyciem dokładniejszych informacji o dziejach kalendarzy XIX-wiecznych polecamy następujące opracowania dostępne w Książnicy Kopernikańskiej:

Bronisława Woźniczka-Paruzel
Polskie kalendarze pomorskie z lat 1850-1914
Wprowadzenie w problematykę badawczą
[w:] Szkice z dziejów piśmiennictwa pomorskiego XVI-XIX wieku
Toruń 1999
s. 87-95
Sygnatura SIRr XXXVf/3

 

Małgorzata Fedorowicz
„Polski kalendarz katolicki…” Ignacego Danielewskiego
z lat 1862-1897
[w:] Szkice z dziejów piśmiennictwa pomorskiego XVI-XIX wieku
Toruń 1999
s. 97-109
Sygnatura SIRr XXXVf/3

 

Edward Gigilewicz
Kalendarze polskie w XIX i XX w.
[w:] Kalendarze
seria: Biblioteka Encyklopedii Katolickiej 2
Lublin 2003
s. 110-116
Sygnatura MAG TN 37142

 

hasło: Kalendarz
[w:] Encyklopedia wiedzy o książce
red. Aleksander Birkenmajer, Bronisław Kocowski,
Jan Trzynadlowski
Wrocław 1971
k. 1087-1092
Sygnatura SIRi XV/IN-15

 

Alojzy Tujakowski
Z dziejów drukarstwa i piśmiennictwa na Pomorzu
400 lat drukarstwa w Toruniu : 1569-1969
Warszawa 1970

Sygnatura SIRr XXXVe/9