Tag Archives: kościół św. Mikołaja

Dzieje i skarby dominikańskiego kościoła pw. św. Mikołaja w Toruniu

 

Dzieje i skarby dominikańskiego kościoła pw. św. Mikołaja w Toruniu

Redakcja naukowa: Anna Błażejewska, Katarzyna Kluczwajd, Elżbieta Pilecka

Wydawca: Toruński Oddział Stowarzyszenia Historyków Sztuki

Toruń 2017

Sygnatura SIRr XXXIV/163

W serii „Dzieje i skarby kościołów toruńskich” ukazało się dotychczas sześć tomów:

  1. Dzieje i skarby Kościoła Świętojańskiego w Toruniu 
  2. Dzieje i skarby kościoła Mariackiego w Toruniu 
  3. Dzieje i skarby kościołów Torunia Podgórza 
  4. Dzieje i skarby kościoła Świętojakubskiego w Toruniu 
  5. Kościół Świętojański w Toruniu – nowe rozpoznanie
  6. Dzieje i skarby dominikańskiego kościoła pw. św. Mikołaja w Toruniu 

Dominikański przyklasztorny kościół św. Mikołaja jest zaliczany do czwórki największych średniowiecznych kościołów Torunia.

Był charakterystycznym elementem nowożytnej panoramy miasta.

Jako jedyny z nich nie dotrwał do naszych czasów.

Został rozebrany po kasacie klasztoru w 1819 roku przez władze pruskie.

Wyposażenie kościoła przeniesiono w większości do innych toruńskich i pobliskich kościołów.

W 2016 roku Oddział Toruński Stowarzyszenia Historyków Sztuki zorganizował dwudniową konferencje naukową poświęconą tej świątyni.

Polecana książka „Dzieje i skarby dominikańskiego kościoła pw. św. Mikołaja w Toruniu” jest pokłosiem tej konferencji.

Zamieszczone w zbiorze studia wyszły w większości spod pióra historyków sztuki.

1. Lidia Grzeszkiewicz-Kotlewska – Relikty architektury kościoła i klasztoru dominikańskiego w Toruniu w świetle badań archeologicznych

2. Jakub Adamski – Kościół dominikanów w Toruniu i niesymetryczne korpusy mendykanckie w Środkowej Europie

3. Liliana Krantz-Domasłowska – Konteksty bliższe i dalsze – średniowieczny kościół dominikanów w Toruniu

4. Elżbieta Pilecka – Casus detalu architektonicznego kościoła dominikanów toruńskich a problem definiowania specyfiki sztuki regionalnej

5. Anna Błażejewska – Średniowieczne wyposażenie kościoła dominikanów w Toruniu w kontekście dominikańskiej duchowości i duszpasterstwa – głos w dyskusji

6. Anna Pacan – Kult maryjny w zakonie dominikanów w okresie średniowiecza – zarys problematyki

7. Joanna Utzig – wybrane problemy ikonograficzne czternastowiecznych kwater witrażowych z kościoła dominikanów w Toruniu

8. Aleksandra Kasprzak – Obrazy Męki Pańskiej z prezbiterium kościoła pw. św. Mikołaja w Toruniu – próba identyfikacji

9. Tomasz Wardzyński – Nagrobek Tylickich z kościoła pw. św. Mikołaja w Toruniu a geografia wpływów rzeźby gdańskiej i małopolskiej na północnych ziemiach Korony w 1. tercji XVII wieku

10. Teresa Tylicka – Kościół pw. św. Mikołaja i klasztor oo. dominikanów w Toruniu na rysunkach Georga Friedricha Steinera i kartach albumu tzw. Pseudo-Steinera jako przejaw zainteresowań kolekcjonerskich

11. Alicja Saar-Kozłowska – Plac dominikański w strukturze współczesnego miasta od XIX wieku

Łukasz Myszka – Dominikanie w Toruniu od XVI do XIX wieku

Łukasz Myszka

Dominikanie w Toruniu
od XVI do XIX wieku
Katolicki zakon w protestanckim mieście

Seria: Studia i Źródła Dominikańskiego Instytutu Historycznego w Krakowie

Wydawnictwo Esprit

Kraków 2015

Sygnatura SIRr XXXIV/152

Dzieje toruńskiego konwentu Braci Kaznodziejów pozostawały nieco na uboczu zainteresowania historyków, na co wpływ miał niewątpliwe fakt, że kościół dominikanów jako jedyny z wielkich toruńskich świątyń, został zburzony na początku XIX wieku i nie przetrwał do naszych czasów.

Jest to duża strata dla dziedzictwa kulturowego Torunia, zwłaszcza jeżeli zdamy sobie sprawę, że kościół dominikanów był jedyną świątynią, która nieprzerwanie pozostawała w rękach katolików – nawet w szczytowym okresie reformacji.

Co więcej toruński klasztor był rownież jednym z największych zgromadzeń dominikańskich w Polsce.

Lukę w badaniach nad przeszłością klasztoru wypełnia rozprawa dr Łukasza Myszki.

Autor opisał specyficzną sytuację Braci Kaznodziejów w Toruniu – mieście, które słusznie uchodziło za twierdzę protestantyzmu.

Dysertacja podzielona została na siedem rozdziałów.

Rozdział 1 – Klasztor dominikanów toruńskich do połowy XVI wieku

Na wstępie dowiadujemy się o początkach klasztoru, jego fundacji w 1263 roku i rozwoju w średniowieczu.

Fragment ten zawiera również opis wydarzeń, jakie miały miejsce w pierwszej połowie XVI wieku, które związane były z kolei z początkami reformacji w Toruniu

Rozdział 2 – Skład osobowy konwentu

Kolejna część monografii przedstawia liczbę zakonników, ich pochodzenie, formację, wykształcenie.

Scharakteryzowano urzędy i funkcje klasztorne.

Szczególnie wiele miejsca poświęcono przeorom.

Rozdział 3 – Podstawy materialne działalności

Rozdział poświęcony jest ekonomicznym i gospodarczym aspektom funkcjonowania klasztoru.

Omówiono prace budowlane i remontowe w kościele i klasztorze.

Opisano ofiary i przywileje gospodarcze dla zgromadzenia.

Wymieniono posiadane i użytkowane przez dominikanów dobra ziemskie.

Przedstawiono dochody z najmu mieszkań i czynszów za dzierżawę gruntów.

Osobna grupę dochodów stanowiły fundacje mszalne i inne zobowiązania modlitewne.

W końcu wymienić należy zapisy i ofiary dokonywane na rzecz klasztoru, również przez samych zakonników oraz ich rodziny.

Rozdział 4 – Działalność duszpasterska

Jest to kluczowy dla całego opracowania rozdział.

Ukazuje on niezwykle bogatą działalność duszpasterską dominikanów.

Była ona istotą funkcjonowania zgromadzenia.

Omówiono sprawowanie przez zakonników mszy świętej i kultu Eucharystii, liturgie godzin, kaznodziejstwo, spowiedź i pochówki.

Osobne studia poświecono przedstawieniu kultu Męki Pańskiej, kultu Najświętszej Maryi Panny i kultu świętych Pańskich.

Opisano również ważne dla dominikanów modlitwy za fundatorów i dobrodziejów.

Autor przypomniał też o rozmaitych formach działalności duszpasterskiej prowadzonej poza kościołem i klasztorem.

Rozdział 5 – Relacje z protestanckim mieszczaństwem Torunia

Rozdział porusza bardzo skomplikowane problemy niezwykle trudnych relacji dominikanów toruńskich z protestanckimi mieszkańcami miasta i protestanckimi władzami Torunia.

Przedstawiono liczne spory i zawierane ugody między katolikami i ewangelikami.

Rozdział 6 – Dominikanie toruńscy w Kaszczorku

Autor zbadał ciekawy fragment dziejów dominikanów, jakim była ich obecność w podtoruńskiej wsi Kaszczorek.

Rozdział 7 – Ostatnie lata działalności dominikanów w Toruniu i kasata klasztoru

Rozprawę swoją dr Łukasz Myszka kończy przybliżeniem smutnych okoliczności kasaty klasztoru dokonanej przez Prusaków w 1819 roku.

Klasztor dominikański w Toruniu w 750. rocznicę fundacji

belkaniebieska2

17102016

Klasztor dominikański w Toruniu
w 750. rocznicę fundacji

Pod redakcją:
Piotra Olińskiego
Waldemara Rozynkowskiego
Juliusza Raczkowskiego

Wydawnictwo Naukowe
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Toruń 2013

Sygnatura SIRr XXXIV/142

belkaniebieska2

Klasztor dominikanów w Toruniu przy kościele pw. św. Mikołaja istniał w latach 1263 – 1819.

4 października 2013 roku (w 750. rocznicę założenia klasztoru) odbyła się w Toruniu konferencja naukowa zorganizowana przez Towarzystwo Naukowe w Toruniu i Instytut Historii i Archiwistyki UMK.

Na konferencji spotkali się historycy i historycy sztuki.

Plonem konferencji jest osiem referatów opublikowanych w polecanym dzisiaj zbiorze:

Andrzej Radzimiński – Dominikanie toruńscy na tle życia zakonnego w państwie zakonu krzyżackiego w Prusach

 

Rafał Kubicki – Miejsce klasztoru toruńskiego w prowincji polskiej dominikanów w średniowieczu

 

Sławomir Zonenberg – Stosunki dominikańsko-krzyżackie w Prusach do 1466 roku

 

Monika Jakubek-Raczkowska, Juliusz Raczkowski – Dominikanie: obraz i kult. Średniowieczne elementy wystroju kościoła św. Mikołaja w Toruniu

 

Łukasz Myszka – Działalność duszpasterska dominikanów toruńskich w czasach nowożytnych

 

Waldemar Rozynkowski – Księgi metrykalne parafii w Kaszczorku w kontekście ostatnich lat pobytu dominikanów w Toruniu

 

Piotr Oliński – Warstwy pamięci w kronice dominikanów toruńskich

 

Witold Konopka – Losy wyposażenia klasztoru dominikańskiego w Toruniu po kasacie. Wybrane przykłady

belkaniebieska2