Tag Archives: Kościół

Previous Page · Next Page

Marcin Sumowski – Duchowni diecezjalni w średniowiecznym Toruniu

belkaniebieska2

30061015Marcin Sumowski

Duchowni diecezjalni w średniowiecznym Toruniu
Studium prozopograficzne

Seria: Biblioteka ToMiTo

Wydawnictwo Adam Marszałek

Toruń 2012

Sygnatura SIRr XXXIV/137

belkaniebieska2

Marcin Sumowski jest doktorantem w zakładzie Historii Krajów Bałtyckich Uniwersytetu Mikołaja Kopernika oraz członkiem Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

W 2012 roku otrzymał on I Nagrodę w XX Konkursie Towarzystwa Miłośników Torunia na prace magisterskie i dyplomowe poświęcone tematyce toruńskiej.

Badania prozopograficzne oznaczają tworzenie zbiorowej biografii wybranej grupy społecznej.

Zwykle dotyczą one elit, ale Marcin Sumowski zajął się niższym klerem miejskim, który dotychczas był słabiej zbadany.

W swojej pracy zaprezentował on sylwetki ponad 200 duchownych.

Zakres chronologiczny opracowania obejmuje okres aż do połowy XVI wieku.

Autor wychodzi bowiem z założenia, ze wojna trzynastoletnia (1454-1466) kończy średniowiecze w dziejach politycznych Torunia, ale w dziejach kościelnych miasta bardziej uprawniona jest cenzura lat 1558/1559 związana z przejęciem władzy w mieście przez protestantów.

Praca została podzielona na trzy części.

Rozdział I zawiera opis instytucji kościelnych (miejskich – nie zakonnych).

Znajdziemy tu informacje o parafiach świętych Janów i św. Jakuba, kościołach na przedmieściach (św. Ducha, św. Jerzego, św, Wawrzyńca, Krzyża Św.), szpitalach i kaplicach.

Rozdział II zawiera analizę prozopograficzną duchowieństwa miejskiego średniowiecznego Torunia.

Autor przedstawił swoje ustalenia dotyczące liczby duchownych, kategorii duchownych (plebani, duchowieństwo niższe), ich pochodzenia społecznego i terytorialnego, wykształcenia, przebiegu kariery.

Najobszerniejszą częścią opracowania jest Rozdział III, który zawiera 205 biogramów duchownych Torunia.

belkaniebieska2

Kościół św. Jakuba w Toruniu

belka

ksjakubaKościół po wezwaniem świętego Jakuba Apostoła należy do najstarszych świątyń w naszym mieście.

Był on i jest do tej pory kościołem parafialnym dla Nowego Miasta Torunia, które zostało ulokowane w 1264 roku obok Starego Miasta Torunia.

Budowę kościoła rozpoczęto w 1309 roku – trwała przeszło trzydzieści lat.

Od 1425 roku świątyniom zarządzały benedyktynki.

W 1557 roku kościół św. Jakuba przejęli protestanci, ale już w 1667 roku powróciły do niego benedyktynki.

 

C. Steinbrecht, Thorn in Mittelalter, Taf. VII

C. Steinbrecht, Thorn in Mittelalter, Taf. VII

Po rozwiązaniu toruńskiego konwentu benedyktynek przez Niemców w 1832 roku świątynia stała się kościołem parafialnym.

Kościół św. Jakuba Zachwyca swoja gotycką architekturą.

Ma układ bazyliki, w którym nawa główna jest wyższa od naw bocznych.

Nawa główna przykryta jest czteroramiennym sklepieniem gwiaździstym.

Przy budowie kościoła wykorzystano łuki przyporowe, z których jeden jest jeszcze dzisiaj widoczny.

Cecha charakterystyczna wieży kościoła jest dwudachowe pokrycie.

 

 

 

kosjak-3

Kościół św. Jakuba. Widok od strony południowo-wschodniej. Litografia. Toruń, 1860. (wyd. E. Lambeck) – Sygnatura Teka 7/1

Zapiera dech w piersiach również niezwykle bogaty wystrój wnętrza świątyni.

Wiele obrazów, ołtarzy i rzeźb pochodzi ze zburzonego na początku XIX wieku kościoła dominikanów p.w. św. Mikołaja.

Wśród skarbów kościoła św. Jakuba można wymienić:
– gotycki krucyfiks mistyczny w kształcie drzewa życia
– gotycki cudowny czarny krucyfiks
– gotycki fresk „Chrystus w mandroli”
– obraz pasyjny z ok. 1480 roku
– barokowy ołtarz Matki Boskiej Szkaplerznej
– barokowy ołtarz Matki Boskiej Ostrobramskiej
– barokowy ołtarz główny
– barokową ambonę
– organy z 1611 roku
– łuk tęczowy nad prezbiterium

 

 

 

 

Zainteresowanym kościołem Św. Jakuba w Toruniu polecamy znajdujące się  w Informatorium publikacje:

otwartaksiazka50Dzieje i skarby kościoła Świętojakubskiego w Toruniu / red. nauk. Katarzyna Kluczwajd. – Toruń 2010.
Sygnatura SIRr XXXIV/122

otwartaksiazka50Kościół św. Jakuba Apostoła w Toruniu : 700 lat świątyni (1309-2009) / Katarzyna Kluczwajd ; [fot. Andrzej R. Skowroński]. – Toruń 2009.
Sygnatura SIRr VIII/T-123e

otwartaksiazka50Kościół św. Jakuba w Toruniu / Andrzej Klim, Marzenna Stocka. – Toruń 1997.
Sygnatura SIRr  VIII/T-121

 

otwartaksiazka50Kościół św. Jakuba w Toruniu =St. Jakobuskirche in Thorn / [oprac. tekstu i zdjęcia Jerzy Goryszewski]. – Toruń 1999.
Sygnatura SIRr  VIII/T-123a

otwartaksiazka50Materiał budowlany Kościóła św. Jakuba w Toruniu /Adam Krzemień. – Szczecin 1963. (Zeszyty Naukowe Politechniki Szczecińskiej. Prace Monograficzne ; Nr 38)
Sygnatura SIRr  VIII/T-123c

otwartaksiazka50Dekanaty toruńskie – I, II i III / pod red. ks. Stanisława Kardasza. – Toruń 1995. – (Diecezja Toruńska – Historia i Teraźniejszość ; t. 15/16/17)
Sygnatura SIRr  XXXIV/10t.15

 

otwartaksiazka50Kościół św. Jakuba w Toruniu :grafika i rysunek / Jerzy Więckowiak ; fot. Wacław Górski. – Toruń 1988.
Sygnatura SIRr  VIII/T-123

 

otwartaksiazka50Kościół św. Jakuba w Toruniu / tekst Jerzy Więckowiak ; fot. Wacław Górski . – Toruń  1984.
Sygnatura SIRr  VIII/T-123b

 

otwartaksiazka50Kościół świętego Jakuba w Toruniu / Liliana Krantz-Domasłowska, Jerzy Domasłowski. – Toruń  2001.
Sygnatura SIRr  VIII/T-123d

 

otwartaksiazka50Malowidła ścienne z XIV w. w Kościele św. Jakuba w Toruniu / Maria Michnowska. – Toruń  1965. – S. 7-73, [nadbitka z „Teki Komisji Historii Sztuki” t.III]
Sygnatura SIRr  XXXIII c / 14

otwartaksiazka50Problem genealogii artystycznej toruńskiego obrazu pasyjnego / napisał Zygmunt Kruszelnicki. – Toruń 1959. – S. 13-53, [nadbitka z „Teki Komisji Historii Sztuki” t.I]
Sygnatura SIRr XXXIII c / 30

otwartaksiazka50Stosunki kościelne w Toruniu w stuleciu XVI i XVII na tle dziejów kościelnych Prus Królewskich / Tadeusz Glemma. – Toruń  1934 (Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu ; 42)
Sygnatura SIRr II/1-R.42

otwartaksiazka50Thorn im Mittelalter : ein Beitrag zur Baukunst des Deutschen Ritterordens / von Conrad Steinbrecht. – Berlin  1885.
Sygnatura SIRr XXXIIIb/3

belka

Akcja Katolicka – kwerenda

belkaniebieska2

kwerendaniebieska2Akcja Katolicka w Polsce powstała w 1930 roku.

Do wybuchu II wojny światowej  liczebność stowarzyszenia wzrosła do kilkuset tysięcy katolików świeckich.

W 1993 roku nastąpiło wznowienie działalności Akcji Katolickiej.

Podstawowym celem stowarzyszenia jest pogłębianie wiary chrześcijańskiej jego członków, pogłębianie życia religijnego, urzeczywistnianie wartości ewangelicznych.

W księgozbiorze Książnicy Kopernikańskiej zachowało się wiele publikacji dotyczących działalności Akcji Katolickiej, zwłaszcza z okresu międzywojennego.

1. Akcja katolicka : ostatnia szansa dla Polski / Stanisław Krajski. – Warszawa : Wydaw. Św[iętego] Tomasza z Akwinu, 1996.
Sygnatura MAG G 250974
2. Akcja Katolicka a ruch liturgiczny / Franciszek Marlewski. – Poznań : Naczelny Instytut Akcji Katolickiej, 1936.
Sygnatura MAG 21999
3. Akcja Katolicka i ukraińskie organizacje katolickie w Małopolsce Wschodniej w okresie międzywojennym / Oleh Behen. – Lublin : Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, cop. 2009.
Sygnatura MAG TN 38163
4. Dogmatyczne podstawy Akcji Katolickiej / Ferdynand Machay. – Poznań : Naczelny Instytut Akcji Katolickiej, 1934.
Sygnatura MAG 21601
5. Działalność Akcji Katolickiej w diecezji chełmińskiej na przykładzie aktywności organizacji z parafii św. Katarzyny w Brodnicy w czasach Drugiej Rzeczypospolitej / Piotr Kurlenda. – Toruń : [s.n.], 2000.
Sygnatura SIRr XXXIV / 44
6. Dzwon na trwogę : wezwanie do walki z bezbożnictwem i obojętnością religijną w myśl współczesnej Akcji Katolickiej / Leon Pyżalski. – Kraków : OO Redemptoryści, 1936.
Sygnatura MAG 185125
7. Encyklika Jego Świątobliwości Pana Naszego Papieża Piusa XI do czcigodnych braci patryarchów, prymasów, arcybiskupów, biskupów i innych ordynarjuszów utrzymujących pokój i jedność ze Stolicą Apostolską : O „Akcji Katolickiej”. – Warszawa : Polska Katolicka Agencja Prasowa, 1931.
Sygnatura MAG TN 4961
8. Katolicki program społeczny w działalności Akcji Katolickiej Młodzieży / Edward Kozłowski. – Poznań : „Ostoja” : Katolicki Związek Młodz. Żeńsk.-Katol. Związek Młodz. Męsk., 1937.
Sygnatura MAG 22265
9. Kodeks Akcji Katolickiej / X. Guerry ; przekł. autoryz. – Poznań : Księg. Św. Wojciecha, [1929].
Sygnatura MAG TN 3498
10. Nadprzyrodzone podstawy Akcji Katolickiej / Kazimierz Kowalski. – Poznań : Naczelny Instytut Akcji Katolickiej, 1935.
Sygnatura MAG 21206
11. Najpilniejsze zadania Wielkopolskiej Akcji Katolickiej w chwili obecnej : referat programowy wygłoszony na inauguracyjnym zebraniu Archidiecezjalnej Rady Akcji Katolickiej w Poznaniu w dn. 23.3.1938 r. / Kazimierz Michalski. – [Poznań] : Archidiecezjalny Instytut Akcji Katolickiej, [1938].
Sygnatura MAG 22649
12. O akcji katolickiej / Antoni Juljan Nowowiejski. – Płock : [s.n.], 1929.
Sygnatura MAG 20183
13. O Akcji Katolickiej w Polsce : przemówienie na Kursie Duszpastereskim we Lwowie dnia 26 września 1929 / Józef Teodorowicz. – Lwów : [s.n.], 1929.
Sygnatura MAG 13363
14. Papież Pius XI : żywot i rządy / skreślił Marjan Pachucki. – Poznań : nakł. Księgarni św. Wojciecha, [post 1929].
Sygnatura MAG 68040
15. Parafialna Akcja Katolicka / Stanisław Adamski. – Poznań : Naczelny Instytut Akcji Katolickiej, 1938.
Sygnatura MAG 22541
16. Petycje – prośby parafii diecezji włocławskiej z 1933 roku w sprawie wyniesienia na ołtarze królowej Jadwigi / Waldemar Rozynkowski. – Włocławek : WTN, 2001.
Sygnatura MAG G 260935
17. Petycje – prośby z terenu Diecezji Chełmińskiej w sprawie wyniesienia na ołtarze królowej Jadwigi w 1933 roku / Waldemar Rozynkowski. – Toruń : Toruńskie Towarzystwo Naukowe, 2002.
Sygnatura SIRr XXXIV / 50
18. Prawno-organizacyjne zagadnienia Akcji Katolickiej w świetle uchwał synodu / Władysław Padacz. – Poznań : [Druk. Kat. S. A. w Katowicach], 1938.
Sygnatura MAG 27826
19. Socjologiczne podstawy Akcji Katolickiej : próba syntezy / Edward Wojtusiak. – Poznań : Naczelny Instytut Akcji Katolickiej], 1934.
Sygnatura MAG 21254
20. Sprawozdanie z Czynności Katolickiego Związku Polek we Lwowie za Rok … – Lwów : Katolicki Związek Polek.
Sygnatura MAG 02814-1930
Sygnatura MAG 02608-1929
Sygnatura MAG 02608-1931/32
Sygnatura MAG 02608-1932/33
21. Statut Katolickiego Stowarzyszenia Kobiet. – Poznań : Naczelny Instytut Akcji Katolickiej, 1934.
Sygnatura MAG 21607
22. Statut Katolickiego Stowarzyszenia Mężów. – Poznań : Naczelny Instytut Akcji Katolickiej, [1934].
Sygnatura MAG 46008
Sygnatura MAG 21608
23. Statut Katolickiego Stowarzyszenia Mężów. – Poznań : Naczelny Instytut Akcji katolickiej, [1935].
Sygnatura MAG 21578
24. Statut Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Żeńskiej. – Poznań : Naczelny Instytut Akcji Katolickiej, 1934.
Sygnatura MAG 21609
25. Statut Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Żeńskiej. – Poznań : Spółka Akcyjna „Ostoja”, 1934.
Sygnatura MAG 18128
26. Wskazania Diecezjalnego Instytutu Akcji Katolickiej we Włocławku / [red. Stanisław Wojsa]. – Włocławek : Diecezjalny Instytut Akcji Katolickiej.
Sygnatura MAG 03102-6
Sygnatura MAG 03102-7
27. Źródło mocy Akcji Katolickiej / Stefan Wyszyński. – Włocławek : [Druk. Diecezjalna], 1938.
Sygnatura MAG 26663

belkaniebieska2