Tag Archives: obozy hitlerowskie

Sylwia Grochowina – Toruński Holokaust

Sylwia Grochowina

„Toruński Holokaust”

Losy Żydówek z podobozu KL Stutthof o nazwie Baukommando Weichsel (OT Thorn) w świetle relacji i wspomnień ocalałych ofiar i świadków

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Toruń 2016

Sygnatura SIRr VIb/8-67

Dr hab. Sylwia Grochowina jest adiunktem w Instytucie Historii i Archiwistyki UMK.

Specjalizuje się w historii powszechnej i Polski XX wieku, zwłaszcza w badaniach nad okresem okupacji niemieckiej, eksterminacją ludności polskiej, dziejami Kościoła katolickiego i innych wyznań, niemiecką polityką oświatową i kulturalną.

Jest autorką wielu monografii i artykułów naukowych, na przykład:

1. Nauczanie dzieci polskich w jawnym niemieckim i tajnym polskim systemie szkolnym w Toruniu w latach 1939-1945 / Sylwia Grochowina. – Toruń : Fundacja „Archiwum i Muzeum Pomorskie Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek”, 2007.
2. Polityka kulturalna niemieckich władz okupacyjnych w okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, w okręgu Rzeszy Kraj Warty i w Rejencji Katowickiej w latach 1939-1945 / Sylwia Grochowina. – Toruń : Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej, 2013.
3. Szkolnictwo niemieckie w Okręgu Rzeszy Gdańsk – Prusy Zachodnie w latach 1939-1945 (obszar II RP) / Sylwia Grochowina. – Toruń : Wydawnictwo Mado, 2008.
4. „Toruński Holokaust” : losy Żydówek z podobozu KL Stutthof o nazwie Baukommando Weichsel (OT Thorn) w świetle relacji i wspomnień ocalalych ofiar i świadków / Sylwia Grochowina. – Toruń : Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika : Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2016.

Książka „Toruński Holokaust” odsłania mało znane oblicze zagłady Żydów.

Poświęcona jest tragicznym losom kobiet żydowskich pracujących w podobozie KL Stutthof w Toruniu pod nazwą Baukommando Weichsel (Organisation Todt Thorn).

Obóz ten funkcjonował od końca sierpnia 1944 do stycznia 1945 roku.

Obóz wykonywał specjalne plany budowlane w okolicach Torunia (budowa umocnień wojskowych wokół Torunia).

Kadrą obozu było około 140 esesmanów.

W obozie pracowało około 5000 Żydówek.

Praca była metodą prowadzącą do ich wycieńczenia i śmierci.

Podstawowym źródłem informacji na temat funkcjonowania obozu są zeznania i wspomnienia kobiet, które przeżyły katorżniczą pracę.

Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Bydgoszczy zgromadziła również zeznania Polaków, którzy byli świadkami koszmaru więźniów obozu.

Sylwia Grochowina oddaje w wielu miejscach monografii głos ofiarom tragedii, co czyni opracowanie szczególnie wyrazistym i plastycznym.

Książka podzielona została na sześć rozdziałów.

Rozdział I – Droga do zbrodni holokaustu

Autorka omawia w nim nazistowską politykę wobec Żydów do 1939 roku oraz jej ewolucje od agresji na Polskę do 1945 roku.

Rozdział II – Nie tylko KL Auschwitz… Obóz Stutthof

W rozdziale przedstawiono powstanie, status i strukturę KL Stutthof oraz organizację pracy więźniów.

Opisano również przebieg ewakuacji obozu.

Rozdział III – KL Stutthof w realizacji planu „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”

Rozdział IV – Podobozy dla więźniów żydowskich

Rozdział V – Baukommando Weichsel (OT Thorn)

Autorka opisała utworzenie i załogę obozu.

Przedstawiła siłę roboczą i zasięg pracy.

Omówiła warunki bytowe więźniarek żydowskich.

Napisała o szykanach i śmiertelności.

Opisała również przebieg ewakuacji.

Rozdział VI – Po wojnie…

Rozdział poświęcony jest odpowiedzialności za zbrodnie.

Zawarto w nim również opis prac ekshumacyjnych.

Przedstawiono też upamiętnienie zbrodni.

Całość książki dopełnia rozdział „Świadectwa zbrodni”.

Znalazły się w nim:

  • dokumenty niemieckie
  • relacje ocalałych ofiar i świadków
  • protokoły z prac ekshumacyjnych
  • fotografie

Błogosławiony ksiądz Stefan Wincenty Frelichowski (1913-1945)

7 czerwca 1999 roku Jan Paweł II
w trakcie mszy odprawianej
w Toruniu beatyfikował księdza Stefana Wincentego Frelichowskiego.

Został on wyniesiony na ołtarze
za sprawą swej męczeńskiej śmierci
w obozie koncentracyjnym w Dachau.

Jednak całe życie młodego księdza jest świadectwem heroiczności jego cnót.

 

 

Stefan Wincenty Frelichowski urodził się w Chełmży 22 stycznia 1913 roku.

Jego ojciec prowadził piekarnię.

Rodzina miała sześcioro dzieci – czterech synów i dwie córki.

Wiele cennych informacji o duchowości błogosławionego dostarcza jego „Pamiętnik”, który zaczął prowadzić w wieku 16 lat – od 1929  do 1939 roku.

W Chełmży Stefan Wincenty Frelichowski wstąpił w szeregi harcerstwa.

W harcerstwie działał również w czasie nauki w seminarium w Pelplinie, a po uzyskaniu świeceń kapłańskich został nawet kapelanem Chorągwi Pomorskiej ZHP.

W 2003 roku Stefan Wincenty Frelichowski został ogłoszony Patronem Harcerstwa Polskiego.

Od 1 lipca 1938 roku ks. Stefan Wincenty Frelichowski zaczął pełnić funkcję wikariusza w kościele Najświętszej Marii Panny w Toruniu.

Z Toruniem był związany do aresztowania przez Niemców 11 września 1939 roku.

Był przetrzymywany w Forcie VII
w Toruniu, w hitlerowskich obozach
w Nowym Porcie Gdańskim, w Stutthofie,
w Sachsenhausen – Oranienburg.

W grudniu 1940 roku ostatecznie został uwięziony w obozie koncentracyjnym
w Dachau pod Dreznem.

Tu otrzymał numer obozowy 22492.

 

 

Z obozu męczennik pisał do domu listy.

Listów tych zachowało się 96.

Listy obozowe były kontrolowane przez Niemców, z tego względu musiały być pisane w języku niemieckim.

Błogosławiony podpisywał się w nich imieniem Stefan, mimo że wszyscy bliscy znali go pod imieniem Wicek.

Ze względów na cenzurę w listach tych używał imienia Wicek, gdy pisał o sobie w osobie trzeciej.

Ostatni jego list nosi datę 14 stycznia 1945 roku.

W obozie bł. ks. Stefan Wincenty Frelichowski mimo zakazów kontynuował działalność kapłańską.

Szczególną opieką otoczył zwłaszcza chorych z obozowego szpitala.

Nie zaprzestał służyć chorym, nawet gdy w obozie pod koniec 1944 roku wybuchła epidemia tyfusu.

Dla wycieńczonego 6 latami głodu, zimna, chorób i niewolniczej pracy organizmu było to śmiertelne niebezpieczeństwo.

Bł. ks. Stefan Wincenty Frelichowski zmarł na tyfus 23 lutego 1945 roku
(dwa miesiące przed wyzwoleniem obozu) w wieku 32 lat.

Wszystkim zainteresowanym postacią błogosławionego męczennika polecamy znajdujące się w księgozbiorze regionalnym Działu Informacyjno – Bibliograficznego publikacje:

 

Stefan Wincenty Frelichowski

Pamiętnik : zapiski kleryka

Wydawnictwo Księży Marianów

Warszawa  2000

Sygnatura SIRr IIIB/Frelichowski Stefan

 

bł. Stefan Wincenty Frelichowski

Listy obozowe

Tłumaczenie i opracowanie Maria Nędzewicz

Toruńskie Wydawnictwo Diecezjalne
Toruń 2005
Sygnatura SIRr IIIB/Frelichowski Stefan

 

Jaromir Durczewski

Druh Wicek – patron harcerstwa polskiego
Opowieść o błogosławionym
ks. Stefanie Wincentym Frelichowskim

Toruńskie Wydawnictwo Diecezjalne
Toruń 2007
Sygnatura SIRr IIIB/Frelichowski Stefan

 

Peregrynacja relikwii błogosławionego
phm. Stefana Wincentego Frelichowskiego
patrona Harcerstwa Polskiego

red. ks. Józef Nowakowski

Toruńskie Wydawnictwo Diecezjalne
Toruń 2006
Sygnatura SIRr IIIB/Frelichowski Stefan

 

Waldemar Rozynkowski

Radosnym Panie!
O bł. ks. Stefanie Wincentym Frelichowskim (1913-1945)

Toruńskie Wydawnictwo Diecezjalne
Toruń 2004

Sygnatura SIRr IIIB/Frelichowski Stefan

 

Krystyna Podlaszewska

Sługa Boży ks. Stefan Wincenty Frelichowski (1913-1945)

Toruńskie Wydawnictwo Diecezjalne
Toruń  1998

Sygnatura SIRr IIIB/Frelichowski Stefan

 

ks. dr Henryk Ormiński

Sługa Boży ksiądz Stefan Wincenty Frelichowski

Kartuzy 1995

Sygnatura SIRr IIIB/Frelichowski Stefan

 

 

Waldemar Rozynkowski

Błogosławiony ks. Stefan Wincenty Frelichowski
jako wychowawca w świetle własnych pism

[nadbitka:]
Pedagogia Christiana
Nr 1 / 2003 ; s. 171-177
Sygnatura SIRr IIIB/Frelichowski Stefan

 

Waldemar Rozynkowski

Kapłan Błogosławieństw
– błogosławiony ks. Stefan Wincenty Frelichowski

[nadbitka:]
Pedagogia Christiana
Nr 2 / 2002 ; s. 195-199
Sygnatura SIRr IIIB/Frelichowski Stefan

 

Biuletyn Parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i Bł. Księdza Stefana Wincentego Frelichowskiego w Toruniu

Nr 6

Toruń 2003

Sygnatura SIRr IIIB/Frelichowski Stefan

W numerze:

  • Marian Przykucki – Kazanie z okazji 57. Rocznicy śmierci bł. Wincentego Frelichowskiego Toruń , 23 lutego 2002 r.
  • Piotr Kurlenda – Organizacje katolickie w Toruniu w czasach II Rzeczypospolitej
  • Waldemar Rozynkowski – Błogosławiony ks. Stefan Frelichowski inicjator ruchu Legion Chrystusa
  • Waldemar Rozynkowski – Błogosławieni: Maria Karłowska i ks. Stefan Wincenty Frelichowski – dwie drogi do świętości
  • Biskup toruński do uczestników pielgrzymki
  • ks. Józef Nowakowski – W Dachau – nowe pamiątki o Bł. ks. Stefanie Wincentym Frelichowskim
  • O. Michał Pacan OSPPE – uroczystość poświęcenia sztandaru Służby liturgicznej Ołtarza Parafii NMP Częstochowskiej na Skarpie w Toruniu Dnia 29 maja 2002 roku o godz. 18.00
  • Kalendarium dokumentacyjne o bł. ks. Stefanie Wincentym Frelichowskim (część IV)
  • Prośby i podziękowania za przyczyną Bł. Ks. Stefana Wincentego Frelichowskiego 13 czerwca 1999 roku

 

Biuletyn Parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i Bł. Księdza Stefana Wincentego Frelichowskiego w Toruniu

Nr 10

Toruń 2006

Sygnatura SIRr IIIB/Frelichowski Stefan

W numerze:

  • Bp Józef Szamocki – Homilia z okazji 60. rocznicy śmierci bł. ks. Stefana Wincentego Frelichowskiego, 23 II 2005 r.
  • Jaromir Durczewski-  Odnaleźć radość życia
  • Ks. Marian Wróblewski –  Bł. ks. Stefan Wincenty Frelichowski – jako kaznodzieja
  • Marian Dorawa – Nowy ołtarz błogosławionego ks. Stefana W. Frelichowskiego
  • Beata Chomicz – Harcerski Alert
  • Beata Chomicz – Odeszli na wieczną wartę
  • Ks. Józef Nowakowski (oprac.) – Kalendarium dokumentacyjne
  • Pieśni
  • Modlitwa

 

Zbigniew Grochowski

Błogosławiony ksiądz phm. Stefan Wincenty Frelichowski
Patron Harcerzy Polskich i…
410 zadań i rozwiązań

Toruń 2014

Sygnatura SIRr IIIB/Frelichowski

 

Zadura Robert

Błogosławiony ks. Stefan Wincenty Frelichowski
Męczennik, patron harcerstwa polskiego

Toruń 2009

Sygnatura SIRr IIIB/Frelichowski

Tomasz Sylwiusz Ceran – „Szmalcówka”

Przedstawiamy kolejną nowość w księgozbiorze regionalnym
Działu Informacyjno – Bibliograficznego.

Tomasz Sylwiusz Ceran

„Szmalcówka”
Historia niemieckiego obozu w Toruniu (1940-1943) na tle ideologii nazistowskiej

Wydawca: Instytut Pamięci Narodowej
Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Gdańsku

Bydgoszcz – Gdańsk 2011

Sygnatura SIRr VIb/8-58

 

„Szmalcówka” to nazistowski obóz przesiedleńczy i „pracy wychowawczej”, mieszczący się na skrzyżowaniu ulic Kozackiej i Grudziądzkiej.

Obóz działał od listopada 1940 do 18 lipca 1943 roku.

Jego nazwa wzięła się z lokalizacji obozu w przedwojennej fabryce smalcu i oleju.

Nie był obozem zagłady bezpośredniej – więźniowie (zwłaszcza dzieci) umierali z powodu głodu, mrozu, chorób zakaźnych i sadyzmu niemieckich wartowników.

W obozie zginęło 317 dzieci, w tym 189 z nich miało trzy lata i mniej.

Polecana książka stanowi pierwszą monografię poświęcona dziejom „Szmalcówki”.

Autor oparł się przede wszystkim na materiałach ze śledztwa prowadzonego przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Bydgoszczy Delegaturę w Toruniu w latach 1968-1976 i Oddziałową Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku w latach 2005-2010.

Działalność obozu była przykładem realizacji polityki „odpolszczenia” (entpoloniesirung) Pomorza.

Opracowanie zostało podzielone na pięć rozdziałów:

  1. Światopoglądowa krucjata
  2. Odpolszczenie (Entpolonisierung) „niemieckich Prus”
  3. Za bramą „Szmalcówki”
  4. „Lekcja pracy, czystości i dyscypliny…”
  5. Zamknięta historia?

Książka zawiera również imienny rejestr 515 osób zmarłych w obozie.