Tag Archives: Pelplin

ks. Stanisław Kujot (1845-1914) – pleban w Grzybnie – najwybitniejszy z działaczy Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Stanisław Kujot urodził się 13 listopada 1845 roku w Kiełpinie pod Tucholą.

Jego ojciec był nauczycielem.

Ukończył gimnazjum w Chełmnie.

Studiował na uniwersytetach w Münster i Berlinie oraz w seminarium duchownym w Pelplinie teologię, filologię, historię i filozofię.

Święcenia kapłańskie otrzymał w 1870 roku.

 

 

Ks. dr Stanisław Kujot ; Fotograwura Drukarni i Księgarni św. Wojciecha w Poznaniu ; Nadbitka: ks. P. Czaplewski, Ks. Stanisław Kujot, Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1914/1915, T III, Nr 4 i 5 ; Sygnatura 206905

 

W latach 1872-1893 był nauczycielem historii w gimnazjum biskupim w Pelplinie, zwanym Collegium Marianum.

Wykształcił 700 uczniów.

W okresie pelplińskim parał się między innymi twórczością literacką.

 

 

 

 

 

 

 

Był autorem kilku powieści:

  • Głowa św. Barbary. Powieść z przeszłości Pomorza
  • Pierwsze nawrócenie Prusaków. Powieść z XIII wieku
  • Ojciec Grzegórz czyli obrona Pucka 1655/56
  • Kręte drogi czyli historya młodzieńca zbłąkanego
  • Kto winien? Obrazek z naszych czasów
  • Ze zdrowego pnia. Powieść z naszej biedy

 

W 1893 roku ks. Stanisław Kujot został proboszczem parafii w Grzybnie (pow. chełmiński, gm. Unisław).

Był już wówczas bardzo schorowany.

40 lat walczył z gruźlicą płuc.

W Grzybnie spędził resztę swojego życia.

Ze względu na stan zdrowia praktycznie nie opuszczał budynku plebani w Grzybnie.

Nie mógł nawet mówić –  porozumiewał się z odwiedzającymi go gośćmi pisząc.

Pisywał za to kilka listów dziennie.

Przez całe życie napisał kilkanaście tysięcy listów.

 

 

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 20

 

Był to za to najowocniejszy naukowo okres jego życia.

W 1897 roku został też prezesem Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Reaktywował on działalność Towarzystwa, która zamarła zupełnie po 1884 roku.

Nieformalną siedzibą Towarzystwa stało się wówczas Grzybno.

Dzięki niemu wznowiono wydawanie „Roczników TNT” oraz zaczęto wydawać „Fontes TNT” i „Zapiski TNT”.

 

 

 

Znacznie wzrosła liczba członków Towarzystwa Naukowego w Toruniu, którego trzon stanowili duchowni z terenu całego Pomorza.

Było ich 300 księży na ogólna liczbę 500 członków TNT.

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 9

 

Ks. Stanisław Kujot jednocześnie prowadził badania naukowe nad dziejami Prus Królewskich, stając się najwybitniejszym na ziemiach polskich specjalistą w tym zakresie.

Jego dorobek naukowy obejmuje kilka tysięcy stron monografii, rozpraw, artykułów, recenzji i wydawnictw źródłowych.

 

 

 

 

 

 

 

Jego najwybitniejsze dzieła to:

— Dzieje Prus Królewskich
— Kto założył parafie w dzisiejszej diecezji chełmińskiej? Studium historyczne
— Rok 1410. Wojna
— Margrabiowie brandenburscy w dziejach Pomorza za ks. Mestwina II
— O majątkach biskupich na Pomorzu
— Sprawa toruńska z r. 1724

 

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 17

 

W 1900 roku Uniwersytet Jagielloński nadał mu doktorat honoris causa.

Ks. Stanisław Kujot zmarł 5 grudnia 1914 r. w Grzybnie i na tamtejszym cmentarzu został pochowany.

Prywatny księgozbiór ks. Stanisława Kujota liczący około 900 woluminów znajduje się dziś w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu (sygnatury XK 1 – XK 812).

Kazimierz Jasiński

Stanisław Kujot 1845-1914

W: Działacze Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875-1975
Tom I – s. 85-179

Sygnatura SIRr XXXb/3t.1

 

Bożena Osmólska-Piskorska

Hasło: Kujot Stanisław Leopold

Polski Słownik Biograficzny
Tom XVI – zeszyt 68 – s. 114-115

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.16

 

ks. Paweł Czaplewski

Ś.p. ks Stanisław Kujot

Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu
Tom III – nr 4 i 5 – s. 49-72

Sygnatura SIRr II/3-1914-1922

 

Kazimierz Jasiński

Stanisław Kujot (1845-1914)

W: Wybitni ludzie dawnego Torunia
s. 237-242

Sygnatura SIRr IIIA/3a

 

Kazimierz Jasiński

Testamenty księdza Stanisława Kujota z lat 1902-1914

Zapiski Historyczne
Tom 61 – rok 1996 – zeszyt 1 – s. 95-107

Sygnatura SIRr II/3-1996a

 

Kazimierz Jasiński

Rola ks. Stanisława Kujota w upowszechnianiu wiedzy o polskości Pomorza Gdańskiego i ziemi chełmińskiej

W: Prace wybrane z nauk pomocniczych historii
s. 380-416

Sygnatura MAG 250211

Odwiedziny w bibliotekach w Pelplinie i Gdańsku

belkaniebieska2

31052016

Koleżanki i koledzy ze Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich – koło w Ksiąznicy Kopernikańskiej w Toruniu, zorganizowali 22 kwietnia 2016 wyjazd szkoleniowy do Pelplina i Gdańska.

W czasie jednodniowej wycieczki udało nam się zwiedzić:

– Katedrę w Pelplinie

– Muzeum Diecezjalne w Pelplinie

– Bibliotekę Diecezjalną w Pelplinie

– Bibliotekę PAN w Gdańsku

 

pelp-1

Bazylika Katedralna w Pelplinie

Bazylika Katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Pelplinie została zbudowana w XV wieku przez cystersów.

Zakonnicy zostali sprowadzeni do Pelplina już w XIII wieku przez księcia Mszczuja II.

Gdy w 1821 roku zaborcy pruscy sekularyzowali klasztor cystersów, Pelplin stał się siedziba biskupa chełmińskiego.

Katedra jest jedną z największych ceglanych świątyń w Polsce.

Swoja wielkością wyróżnia się również barokowy ołtarz główny, który mierzy 25 metrów wysokości.

 

Mogliśmy również zwiedzić krużganki klasztoru cystersów oraz obejrzeć średniowieczne scriptorium.

Duże wrażenie zrobiły na nas również zbiory Muzeum Diecezjalnego im. bp. Stanisława Wojciecha Okoniewskiego.

Muzeum posiada niezwykle cenny zbiór rzeźby gotyckiej i malarstwa średniowiecznego.

We wszystkich bibliotekarzach największe emocje wzbudziła oczywiście Biblia Gutenberga.

Biblia Pelplińska jest jedynym w Polsce egzemplarzem pierwszej wytłoczonej na prasie drukarskiej i za pomocą czcionek Biblii powstałej w połowie XV stulecia w warsztacie Jana Gutenberga w Moguncji.

Mieliśmy niezwykłe szczęście, że mogliśmy obejrzeć oryginał Biblii, gdyż eksponuje się go w Muzeum tylko kilka dni w roku.

 

pelp-2

Biblioteka Diecezjalna w Pelplinie

Zostaliśmy bardzo ciepło i serdecznie przyjęci przez pracowników Biblioteki Diecezjalnej im. bp. Jana Bernarda Szlagi.

Jesteśmy bardzo wdzięczni ks. prof. Anastazemu Nadolnemu, który poświecił swój cenny czas, żeby pokazać nam przechowywane w Archiwum Diecezjalnym księgi metrykalne – staropolskie, XIX-wieczne i międzywojenne.

Odwiedziliśmy również pracownie konserwacji oraz zaprezentowano nam unikalne stare rękopisy i stare druki, przechowywane w Bibliotece Diecezjalnej w Pelplinie.

Wielkie wrażenie zrobiły na nas zbiory nut, a zwłaszcza pięknie iluminowany rękopis graduału z XIV wieku.

 

pelp-3

Biblioteka Gdańska PAN

 

Z Pelplina pojechaliśmy do Gdańska, gdzie gościliśmy w Bibliotece Polskiej Akademii Nauk.

Biblioteka Gdańska ma bardzo długa tradycje – powstała już w 1596 roku.

Z tego powodu posiada bardzo duże zbiory cennych rękopisów, inkunabułów, starodruków, grafik, map i atlasów, medali, ekslibrysów, fotografii, zbiorów muzycznych.

 

pelp-4

 

Wyjazd zakończyliśmy nad Bałtykiem – spacerem po plaży w Sopocie.

Jeszcze raz dziękujemy koleżankom i kolegom ze Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich za zorganizowanie niezwykle atrakcyjnego i pouczającego wyjazdu.

belkaniebieska2

Jan Gutenberg – wynalazca druku i jego Biblia

belkaniebieska2

gutenberg1

 

 

 

Wynalezienie przez Jana Gutenberga ruchomej czcionki drukarskiej jest jednym z najważniejszych wydarzeń w dziejach cywilizacji, które zmieniło cały świat.

 

 

 

Johannes Gutenberg urodził się w Moguncji około 1399 roku, jako syn patrycjusza.

Gutenberg opuścił Moguncję, wskutek gorącej walki w mieście miedzy patrycjatem a cechami.

Swoją działalność rozwinął w Strasburgu gdzie przebywał między 1434 a 1444 rokiem.

Zawodowo zajmował się grawerowaniem w metalu, odlewnictwem i polerowaniem szlachetnych kamieni, produkcją lusterek, złotnictwem.

W 1438 roku zawiązał spółkę, której działalność utrzymywał w ścisłej tajemnicy – jej istotą było eksperymentowanie z wynalazkiem ruchomych czcionek i prasą drukarską.

Zgodnie z tradycją przyjmuje się, że ruchomą czcionkę wynalazł Gutenberg w Strasburgu w 1440 roku.

Następne lata spędził on na żmudnym doskonaleniu sztuki typograficznej.

Ruchome czcionki były tylko jednym z elementów wynalazku druku.

Należało jeszcze rozwiązać techniczne problemy związane z użyciem patryc, matryc, czcionek, prasy drukarskiej, farby drukarskiej itd.

Po powrocie do Moguncji w 1448 roku Jan Gutenberg zaczął wydawać swe pierwsze niewielkie druki, doskonaląc swe umiejętności edytorskie.


gutenberg2

Antoni Potocki, O Janie Gutenbergu, Warszawa 1927, s. 24

Dzięki pożyczce otrzymanej od finansisty Johanna Fusta, mógł Gutenberg przystąpić do pracy nad dziełem swojego życia – drukiem „Biblii 42 wierszowej”.

Jest to najsłynniejsza książka na świecie, pierwszy druk, uznawany również za najdoskonalsze dzieło sztuki typograficznej.

Biblia Gutenberga nie posiadała karty tytułowej, ani kolofonu z oznaczeniem wydawcy.


Nie posiada też paginacji.

Oprawiana jest w dwóch tomach.

Wykorzystano 46 tysięcy czcionek i trzy prasy drukarskie.

Tekst został złożony w dwu szpaltach (kolumnach) liczących po 42 wiersze.

Biblia nie ma całostronicowych ilustracji.

Domalowywano po zakończeniu druku jedynie inicjały.

Nakład Biblii 42-wierszowej wyniósł 180 egzemplarzy.

Część odbito na pergaminie, większość na papierze czerpanym.

Do dziś zachowało się 48 egzemplarzy Biblii Gutenberga.

Jan Gutenberg wydawał później zapewne i inne druki, jednak niestety nigdy nie podawał on swego nazwiska na drukowanych książkach.

Gutenberg zmarł w Moguncji w 1468 roku. Pochowany został w kościele franciszkanów, który w XVII wieku został rozebrany i z tego powodu po grobie drukarza nie został żaden ślad.

Jakie znaczenie miał wynalazek Gutenberga:
– książki publikowano szybciej
– publikowano je w masowych nakładach
– ich cenna znacznie spadła
– książki stały się powszechnie dostępne

Do końca XV wieku wydrukowano co najmniej kilkanaście milionów egzemplarzy inkunabułów.

Sztuka drukarska dotarła za sprawą typografów niemieckich dosyć szybko do Polski (1473 – Kraków – Kasper Straube).

Wyprzedziliśmy pod tym względem Anglię.

Metalowa ruchoma czcionka Gutenberga była stosowana w drukarstwie aż do lat 90-tych XX wieku, kiedy to została ostatecznie wyparta przez skład komputerowy.

belkaniebieska2

Faksymile Biblii Pelplińskiej, Książnica Kopernikańska w Toruniu

Faksymile Biblii Pelplińskiej, Książnica Kopernikańska w Toruniu


W Muzeum Diecezjalnym w Pelplinie znajduję się jedyny polski egzemplarz Biblii.

Biblia Pelplińska wydrukowana została na papierze czerpanym.

Składa się z dwóch tomów liczących 324 i 316 kart.


gutenberg-12

Faksymile Biblii Pelplińskiej, Oprawa, Książnica Kopernikańska w Toruniu

Brakuje w niej tylko jednej zadrukowanej strony 317 z tomu drugiego.

Wymiary kart wynoszą 40 x 29 cm.

Biblia Pelplińska ma skromną iluminację, na którą składają się wielobarwne inicjały oraz czerwone nagłówki i i śródtytuły.

Te kolorowe elementy zostały domalowane ręcznie w pustych miejscach pozostawionych umyślnie przez zecera.




gutenberg-13

Faksymile Biblii Pelplińskiej, Tom I, s. 1, Książnica Kopernikańska w Toruniu

Najpiękniejszy z 144 inicjałów znajduje się na pierwszej stronie I tomu – to  inicjał litery F wykładany złotem.

Biblia Pelplińska jest bardzo dobrze zachowana.

Zachowała się również oryginalna XV-wieczna oprawa, którą wykonał w Lubece introligator Heinrich Coster.

Oprawa wykonana jest z desek dębowych, pokrytych czerwoną skórą.

Oprawę chronią wielkie mosiężne guzy.




gutenberg-14

Biblia Pelplińska od początku XVI wieku wchodziła w skład księgozbioru biblioteki klasztornej konwentu franciszkanów w Lubawie.

Klasztor ufundował w 1502 roku, urodzony w Toruniu, biskup chełmiński Mikołaj Crapitz (Chrapicki).

Biblia Gutenberga mogła zostać albo przywieziona przez mnichów sprowadzonych przez biskupa z Saksonii, albo zostać podarowana franciszkanom przez fundatora.

W 1821 roku nastąpiła kasata klasztoru, a księgozbiór zakonników trafił do biblioteki Seminarium Duchownego w Pelplinie.

Pelplin był od 1824 roku siedzibą biskupa chełmińskiego.

Zarówno franciszkanie w Lubawie jak i księża w Pelplinie nie zdawali sobie sprawy, że ich egzemplarz Biblii został odbity przez Gutenberga.

Dopiero w 1897 roku niemiecki inkunabulista Paul Schwenke, ustalił pochodzenie Biblii Pelplińskiej.

gutenberg-15

Faksymile Biblii Pelplińskiej, Tom I, s. 1, Inicjał F, Książnica Kopernikańska w Toruniu

Na czas II wojny światowej Biblię Pelplińską ukryto w Ottawie w Kanadzie.

W latach 2000-2003 Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum” pracowało nad wydaniem faksymile pelplińskiego egzemplarza Biblii Gutenberga.

Faksymile ukazało się w nakładzie 198 numerowanych egzemplarzy.

Jeden z nich został zakupiony do Książnicy Kopernikańskiej przez firmę Toruń-Pacific.

belkaniebieska2

domgut1

Dom Gutenberga, ul. św. Katarzyny 4, Toruń

Ciekawostką Torunia jest znajdujący się w naszym mieście Dom Gutenberga (Dom Prasy), czyli kamienica przy ul. św. Katarzyny 4 wybudowana przez drukarza Karola Dombrowskiego na początku XX wieku.

domgut2

Drukarz przy pracy, Dom Gutenberga, ul. św. Katarzyny 4, Toruń

W okresie międzywojennym mieściła się tu Drukarnia Toruńska,  a w czasach PRL  Zakłady Graficzne.

Fasadę kamienicy zdobi posąg Jana Gutenberga oraz płaskorzeźby przedstawiające drukarza przy pracy.

domgut3

Jan Gutenberg, Dom Gutenberga, ul. św. Katarzyny 4, Toruń

belkaniebieska2

Wszystkim zainteresowanym postacią Jana Gutenberga i dziejami Biblii Pelplińskiej polecamy następujące publikacje ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu:


150otwartaksieganiebieskaJan Pirożyński, Tadeusz Serocki, Janusz Tondel

Biblia Gutenberga i jej polskie faksymile

Pelplin 2004

Sygnatura SIRi Ib/116


150otwartaksieganiebieskaJan Pirożyński

Johannes Gutenberg i początki ery druku

Warszawa 2002

Sygnatura SIRi Ib/103


150otwartaksieganiebieskaPaweł Dzianisz

Dykcyonarzyk pelpliński ku pamięci i chwale Jana Gutenberga zaczyna się od B – Jak Biblia
Pelplin 2002

Sygnatura SIRi Ib/115


150otwartaksieganiebieskaks. Antoni Liedtke

Saga Pelplińskiej Biblii Gutenberga

Pelplin 1981

Sygnatura SIRr  XXXVe/4


150otwartaksieganiebieskaAntoni Potocki

O Janie Gutenbergu i o tem, jak ludzie nauczyli się pisać i drukować.

Warszawa  1927

Sygnatura MAG 295370


150otwartaksieganiebieskaMichał Pszczółkowski

Toruńska architektura XX wieku

Torun 2011

Sygnatura SIRr XXXIIIb/144

belkaniebieska2