Tag Archives: Prusy Królewskie

Next Page

Testamenty szlachty Prus Królewskich z XVII wieku – opracowanie i wydanie Jacek Kowalkowski i Wiesław Nowosad

 

Testamenty szlachty Prus Królewskich z XVII wieku

Opracowanie i wydanie: Jacek Kowalkowski i Wiesław Nowosad

Wydawnictwo DiG

Warszawa 2013

Sygnatura SIRr VIa/50

 

Publikacja zawiera aż 111 testamentów szlachty Prus Królewskich z XVII wieku.

Wydawcy musieli przeprowadzić bardzo szeroką kwerendę w archiwach Bydgoszczy, Gdańska, Torunia, Wrocławia, Pelplina, Włocławka, Krakowa, Poznania, Warszawy, Kórnika, Berlina, Mińska, Wilna, Lwowa.

Z książki czytelnicy dowiedzą się bardzo cennych informacji dotyczących następujących zagadnień:

  • budowa i zawartość testamentów,
  • inwokacja dewocyjna,
  • intytulacja z promulgacją,
  • arenga,
  • dyspozycje dotyczące duszy i ciała
  • dyspozycje dotyczące organizacji pogrzebu
  • legaty pobożne
  • rozporządzenia majątkowe
  • pożegnanie
  • ustalenie egzekutorów
  • actum et datum, podpisy testatora i świadków

Altpreussische Biographie

 

Altpreussische Biographie

1936 – 2015

Wydawca:
Historischen Kommission
für ost- und westpreussische Landesforschung

Königsberg –  Marburg/Lahn

„Altpreußische Biographie” ukazywało się od 1936 roku w Królewcu.

Biografia była wydawana w poszytach – składkach (Lieferung).

Takie wydawnictwo charakteryzuje się tym, ze ostatnie hasło biograficzne w poszycie może urywać się w połowie, żeby być kontynuowanym w kolejnym numerze.

Poszyty są wydawane co jakiś czas.

Kilka poszytów tworzy jeden tom.

Biografia Staropruska obejmuje osoby związane z Prusami Wschodnimi i Prusami Zachodnimi.

Bibliografię wydawała Komisja Historyczna do Badań Krajoznawczych Prus Wschodnich i Zachodnich (Historische Kommission für ost- und westpreussische Landesforschung).

Komisja została założona w 1923 roku w Królewcu, dziś działa dalej w Marburgu.

Twórcą i pierwszym redaktorem „Altpreußischen Biographie” był dr Christian Krollmann.

Granice administracyjne prowincji Westpreussen i Ostpreussen w latach 1878 – 1918

 

Christian Krollmann urodził się w 1866 roku w Bremie.

W 1904 roku obronił pracę doktorską na Uniwersytecie Albrechta w Królewcu na temat historii Prusów.

Był dyrektorem Biblioteki Miejskiej i Archiwum Miejskiego w Królewcu.

Opublikował szereg książek i artykułów poświęconych zakonowi krzyżackiemu, historii Prus Wschodnich i Zachodnich, średniowiecznym zamkom i miastom, nowożytnej wojskowości.

Zmarł w Królewcu w 1944 roku.

Zasłynął jako twórca słownika biograficznego, który jest podstawowym źródłem informacji dla badaczy przeszłości Prus Królewskich i Prus Książęcych.

Pierwszy tom Biografii Staropruskiej ukazał się w całości 1941 roku w Królewcu.

W sumie składał się z trzynastu poszytów i zawierał hasła osobowe do litery M (Abegg-Malten).

Christian Krollmann wydał w Królewcu w latach 1942 -1944 jeszcze trzy części tomu II.

Obejmowały one hasła od Maltitz do Polenz.

W wojennej zawierusze reszta materiałów opracowanych przez Krollmanna zaginęła.

Tom drugi został dokończony i doprowadzony do litery Z już po śmierci Christiana Krollmanna.

Jego pracę kontynuowano w Niemczech Zachodnich.

Dwadzieścia lat po zakończeniu II wojny światowej Kurt Forstreuter i Fritz Gause opracowali i wydali w latach 1961-1967 części 4-7 tomu II „Altpreußische Biographie”.

Biografia Staropruska objęła tym samym, po trzydziestu latach od ukazania się pierwszego poszytu, hasła od A do Z.

Kolejne tomy ukazywały się odtąd systematycznie.

  • Tom III – opracowanie: Kurt Forstreuter, Fritz Gause – 1975 – Marburg/Lahn
  • Tom IV – opracowanie: Ernst Bahr, Gerd Brausch – 1984, 1989, 1995 – Marburg/Lahn
  • Tom V – opracowanie: Klaus Bürger – 2000, 2007, 2015 – Marburg/Lahn

Niestety kolejni wydawcy Biografii Staropruskiej nie doczekali się ukończenia całości dzieła.

Fritz Gause zmarł w 1973 roku, Kurt Forstreuter w 1979, Ernst Bahr w 1987, Gerd Brausch w 1995, Klaus Bürger w 2010 roku.

Ostatni tom doprowadził do końca Bernhart Jähnig przy współpracy Joachima Artza.

Tym samym prace nad „Altpreußische Biographie” zostały zakończone.

Biografia Staropruska jest dziś uznawana za najlepszą regionalna biografię niemiecką.

W Informatorium Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu dostępne są trzy tomy Biografii Staropruskiej.

Christian Krollmann

Altpreussische Biographie

Band 1, Abegg – Malten

Königsberg 1941

Sygnatura SIRr IIIA/1t.1

 

Christian Krollmann

Altpreussische Biographie

Band 2 Lieferung , von Maltitz – Mrongovius

Königsberg 1942

Sygnatura SIRr IIIA/1t.2z.1

 

Christian Krollmann

Altpreussische Biographie

Band 2 Lieferung 2 – Mrongovius – Oldenburg

Königsberg 1943

Sygnatura SIRr IIIA/1t.2z.2

 

Christian Krollmann

Altpreussische Biographie

Band 2 Lieferung 3 – Oldenburg – Polenz

Königsberg 1944

Sygnatura SIRr IIIA/1t.2z.3

 

Kurt Forstreuter, Fritz Gause

Altpreussische Biographie

Band 2 Lieferung 4 – Polenz – Sadorski

Marburg/Lahn 1961

Sygnatura SIRr IIIA/1t.2z.4

 

Kurt Forstreuter, Fritz Gause

Altpreussische Biographie

Band 2 Lieferung 5 – Sämmann – Steenke

Marburg/Lahn 1963

Sygnatura SIRr IIIA/1t.2z.5

 

Kurt Forstreuter, Fritz Gause

Altpreussische Biographie

Band 2 Lieferung 6 – Steffeck – von Venrade

Marburg/Lahn 1965

Sygnatura SIRr IIIA/1t.2z.6

 

Kurt Forstreuter, Fritz Gause

Altpreussische Biographie

Band 2 Lieferung 7 – Ventzki – von Zychlinski

Marburg/Lahn 1967

Sygnatura SIRr IIIA/1t.2z.7

 

Kurt Forstreuter, Fritz Gause

Altpreussische Biographie

Band 3

Marburg/Lahn 1975

Sygnatura SIRr IIIA/1t.3

Prusy Królewskie i Krzyżackie po II Pokoju Toruńskim 1466-1525

belkaniebieska2

27102016

Prusy Królewskie i Krzyżackie

po II Pokoju Toruńskim

1466-1525

 

Międzynarodowa konferencja naukowa

z okazji 550 rocznicy zawarcia II pokoju toruńskiego

Toruń, 19-21 X 2016

belkaniebieska2

Dnia 19 października 1466 roku zawarto w Toruniu traktat kończący wojnę trzynastoletnią pomiędzy Polską a zakonem krzyżackim. W jego wyniku do Polski przyłączono Pomorze Gdańskie, Żuławy, Powiśle, ziemie chełmińską i michałowską oraz Warmię. Tereny te zaczęto później określać terminem „Prusy Królewskie” jako przeciwieństwo obszarów pozostawionych we władaniu Zakonu.

W okrągłą rocznicę tego wydarzenia w Toruniu zorganizowano międzynarodową konferencję naukową. Jej organizatorami byli: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, Instytut Historii i Archiwistyki UMK i Muzeum Okręgowe w Toruniu. Osobą odpowiedzialną za przedsięwzięcie był profesor Roman Czaja z UMK, mający do pomocy sekretarzy: doktora Cezarego Kardasza z TNT oraz magistra Annę Marynowską z UMK. Patronat honorowy nad konferencją objął Michał Zaleski, Prezydent Miasta Torunia. Na koniec dodać należy jeszcze, iż gościem i uczestnikiem był doktor Bruno Plater, Wielki Mistrz Zakonu Najświętszej Marii Pani Domu Niemieckiego.

Imprezę zainaugurowano w środę 19 października od otwarcia wystawy zatytułowanej: „II Pokój Toruński” w Ratuszu Staromiejskim (Muzeum Okręgowe w Toruniu).

Następnego dnia rozpoczęto wygłaszanie referatów i dyskutowanie nad nimi, co miało miejsce w Sali Rady Wydziału Nauk Historycznych im. Profesora Karola Górskiego (Collegium Humanisticum, C.039). W obradach uczestniczyli goście i naukowcy z Niemiec i Austrii, dlatego organizatorzy zdecydowali się na tłumaczenie symultaniczne każdego wystąpienia.

Piszący te słowa wysłuchał trzech referatów z pierwszej części, którą prowadził profesor Janusz Małłek z UMK, i poniżej w skrócie je opisze.

Pierwszym z prelegentów był profesor Stefan Kwiatkowski z Uniwersytetu Szczecińskiego, który miał wystąpienie zatytułowane: „Idea pokoju i cele wojny stron konfliktu w przededniu i na początku wojny trzynastoletniej 1454-1466”. Referent przedstawił w nim przeciwników w konflikcie: Polskę, stany pruskie i Zakon. Scharakteryzował ich możliwości oraz wynikające z tego cele w wojnie i idee pokoju. To wszystko podlegało zmianom w czasie długiego konfliktu. Na przykład, znaczenie szlachty pruskiej po klęsce w bitwie pod Chojnicami i oblężeniu Świecia miało się stać marginalne. Zwycięski król i stany nie osiągnęły pierwotnych celów i musiały zadowolić się częściowym sukcesem.

W drugim wystąpieniu pod tytułem „Rokowania dyplomatyczne wokół pokoju toruńskiego 1466” profesor Adam Szweda z UMK opisał pertraktacje, jakie toczyły się od samego początku wojny trzynastoletniej. Zebrani w sali mogli poznać szczegóły instrukcji dla przedstawicieli skonfliktowanych stron. Na przykład, w jednej z nich określono przeciwników mało dyplomatycznym mianem „wrogów”. Inną ciekawostką jest częste wypominanie Zakonowi przez polską stronę uprowadzenia w 1393 roku księcia mazowieckiego Janusza. Taki postępek nie świadczył najlepiej o zakonnikach i dawał do ręki ich przeciwników argument osłabiający ich własne.

Autorem trzeciego i zarazem ostatniego referatu zatytułowanego: „II pokój toruński w dziejopisarstwie polskim, krzyżackim i pruskim XV-XVI wieku” był profesor Zonenberg z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Na początku autor omówił i porównał ze sobą dwa źródła z XV wieku, jakimi są dzieła Jana Długosza i sekretarza gdańskiej rady miejskiej Jana Lindau. Następnie przeszedł do opisu późniejszych materiałów, zaczynając od pracy Macieja z Miechowa. Zebrani w Sali poznali przedstawienie II pokoju toruńskiego w kronikach Marcina Kromera, Aleksandra Gwagnina i przepisującego od niego całe zdania Stanisława Sarnickiego. Na koniec referent opisał zapiski toruńskiego plebana Hieronima Waldau i Die Danziger Chronik vom Bunde.

Po trzecim wystąpieniu prowadzący obrady profesor Janusz Małłek rozpoczął dyskusję, w której oprócz prelegentów wzięli udział: Profesor Udo Arnold z Uniwersytetu w Bonn (Universität Bonn), profesor Roman Czaja, profesor Stanisław Roszak z UMK, profesor Wiesław Długokęcki z Uniwersytetu Gdańskiego, profesor Jurgen Sarnowsky z Uniwersytetu w Hamburgu (Universität Hamburg), doktor Dieter Heckmann z Tajnego Archiwum Państwowego Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego w Berlin-Dahlem (Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesit Berlin-Dahlem) oraz profesor Janusz Małłek.

belkaniebieska2

Program ze strony Towarzystwa Naukowego w Toruniu
http://tnt.torun.pl/pl/news/21 (dostęp 26 X 2016)

Środa / Mittwoch

17.30 Otwarcie wystawy „II Pokój Toruński“ w Muzeum Okręgowym / Eröffnung der Ausstellung „Der zweite Thorner Frieden“ im Bezirksmuzeum,

Czwartek / Donnerstag

9.00 Otwarcie / Eröffnung

Prowadzenie / Moderation: Janusz Małłek (Uniwersytet Mikołaja Kopernika)

Stefan Kwiatkowski (Uniwersytet Szczeciński), Idea pokoju i cele wojny stron konfliktu w przededniu i na początku wojny trzynastoletniej 1454-1466 (Die Friedensidee und die Kriegsziele der Konfliktseiten am Vorabend und am Anfang des Dreizehnjährigen Krieges 1454-1466)

Adam Szweda (Uniwersytet Mikołaja Kopernika), Rokowania dyplomatyczne wokół pokoju toruńskiego 1466 (Diplomatische Verhandlungen um den Thorner Frieden 1466)

Sławomir Zonenberg (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy), II pokój toruński w dziejopisarstwie polskim, krzyżackim i pruskim XV-XVI wieku (Der zweite Thorner Frieden in der polnischen, preussischen und Deutschordens-Historiographie)

Dyskusja/ Diskussion

11.30 Prowadzenie/ Moderation: Udo Arnold (Universität Bonn)

Andrzej Radzimiński (Uniwersytet Mikołaja Kopernika), Kościół w Prusach Królewskich i Krzyżackich po II pokoju toruńskim – czas kontynuacji i przemian (Kirche in Königlich und Deutschordens-Preußen nach dem zweiten Thorner Frieden – die Zeit der Kontinuität und der Veränderungen)

Julia Możdżeń (Uniwersytet Mikołaja Kopernika), Początki reformacji w Gdańsku i Królewcu  w świetle współczesnej historiografii (Die Anfänge der Reformation in Danzig und Königsberg Preußen im Lichte der zeitgenössischen Historiographie)

Dyskusja / Diskussion

14.30 Prowadzenie / Moderation: Roman Czaja (Uniwersytet Mikołaja Kopernika)

Wiesław Długokęcki (Uniwersytet Gdański), Grupy kierownicze w Malborku i Królewcu w drugiej połowie XV w. (Die Führungsgruppen in Marienburg und Königsberg in der zweiten Hälfte des 15. Jhs.)

Michał Targowski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika), Stara i nowa szlachta w Prusach Królewskich w latach 1466-1525 (Der alte und neue Adel in Königlich Preussen in den Jahren 1466-1525)

Dyskusja/ Diskussion

17.00 Dyskusja panelowa / Podiumdiskussion

„Postrzeganie II pokoju toruńskiego w polskiej i niemieckiej pamięci historycznej oraz w tradycji zakonu krzyżackiego”

“Die Wahrnehmung des zweiten Throner Friedens in der polnischen und deutschen historischen Gedächtnis und in der Tradition des Deutschen Ordens”

Udo Arnold, Roman Czaja, Bruno Platter OT, Andrzej Radzimiński, Adam Szweda, Janusz Trupinda.

Piątek/ Freitag

9.00 Prowadzenie / Moderation: Marie-Luise Heckmann (Universität Potsdam)

Jürgen Sarnowsky (Universität Hamburg), Die Finanzpolitik des Deutschen Ordens unter Friedrich von Sachsen (Polityka finansowa zakonu krzyżackiego w czasach Fryderyka Saskiego)

Cezary Kardasz (Towarzystwo Naukowe w Toruniu), Stosunki gospodarcze między Gdańskiem a Królewcem w latach 1466-1525 (Die Wirtschaftsbeziehungen zwischen Danzig und Königsberg in den Jahren 1466-1525)

Rafał Kubicki (Uniwersytet Gdański), Klasztory w Prusach Zakonnych i Królewskich od 1466 do Reformacji (Die Klöster im Ordensland Preussen und Königlich-Preußen nach 1466 bis zur Reformation)

Dyskusja/ Diskussion

11.45 Prowadzenie/ Moderation: Andrzej Radzimiński (Uniwersytet Mikołaja Kopernika)

Udo Arnold (Universität Bonn), Die Visitation als Mittel traditioneller Ordensstruktur nach 1466 (wizytacje jako środek tradycyjnej struktury zakonu krzyżackiego po 1466 r.).

Dieter Heckmann (Geheimes Staatsarchiv PK Berlin-Dahlem), Aspekte der Neuordnung des Kanzleiwesens im preußischen Ordensland nach dem 2. Thorner Friedensschluss (Aspekty nowego porządku kancelaryjnego w Prusach Krzyżackich po zawarciu II. pokoju toruńskiego)

Arno Mentzel-Reuters (Monumenta Germaniae Historica München), Identitätsmodelle in der preußischen Landeshistoriographie 1466-1525 (Modele tożsamości w pruskiej historiografii krajowej 1466-1525)

Dyskusja / Diskussion

belkaniebieska2