Tag Archives: Prusy

Next Page

Krzysztof Hartknoch (1644-1687) – dziejopisarz Prus, Pomorza i Polski

 ­

Krzysztof Hartknoch urodził się w centrum Mazur (w Jabłonce koło Pasymia) w 1644 roku.

Do końca życia był emocjonalnie związany z Pasymiem.

Jego ojciec i obaj dziadowie byli luterańskimi pastorami.

 

 

 

Krzysztof Hartknoch, portret w „Preussische Kirchen – Historia”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

 

Hartknoch studiował filozofię w Królewcu.

Od młodych lat zmagał się z gruźlicą.

Od 1672 roku prowadził w Królewcu badania nad przeszłością Prus oraz zajmował się zagadnieniami prawno-ustrojowymi.

Wykładał też filozofię i historię na tamtejszym uniwersytecie.

 

 

 

 

Krzysztof Hartknoch, portret w „Alt und Neues Preussen”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

 

W 1677 roku porzucił posadę profesora na Uniwersytecie w Królewcu i przeniósł się do Torunia, gdzie został profesorem Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego.

10-letni okres pobytu w Toruniu był najbardziej twórczym w życiu Hartknocha.

W Toruniu powstał w zasadzie cały jego dorobek naukowy.

Zmarł 3 stycznia 1643 roku w wieku zaledwie 43 lat.

 

 

 

 

 

 

„Alt und Neues Preussen”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

Jego najważniejszymi dziełami były wydane we Frankfurcie nad Menem  „Stare i Nowe Prusy” – „Alt und Neues Preussen oder preussischer Historien zwei Teile” (1864).

„Stare i nowe Prusy” poświęcone są dziejom Prus Książęcych i Prus Królewskich.

Hartknoch oprócz historii politycznej wiele miejsca poświęca również historii poszczególnych miast,  stosunkom ludnościowym, wprowadzeniu chrześcijaństwa i dziejom religijnym, systemowi monetarnemu, prawu pruskiemu, historii kultury, obyczajom, prawom i religii dawnych Prusów, językowi pruskiemu.

 

 

 

 

Widok Torunia – C. Pietesch. W: „Alt und Neues Preussen”. Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu Pol.7.III.138. Źródło: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa

W „Starych i nowych Prusach”  Hartknoch powtarza informację, że Toruń został założony w 1231 roku wokół wielkiego i rozłożystego dębu, który Krzyżacy ufortyfikowali.

Sama nazwa Torunia możne się wywodzić od niemieckiego słowa „Thor” oznaczającego bramę – w tym wypadku miasto było bramą do Prus.

 

„Preussische Kirchen – Historia”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

Ostatnią publikacją Hartknocha była wydana tuż przed jego śmiercią „Pruska historia kościelna” – „Preussische Kirchen – Historia” (Gdańsk 1686).

„Pruska historia kościelna” przedstawia dzieje kościoła w Prusach, kładąc nacisk na znaczenie reformacji i konfesji luterańskiej.

 

 

 

 

 

 

„Respublica Polonica duobus libris illustrata” . Biblioteka Jagiellońska, Berol. Ud 6366. Żródło: Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa

Równie ważną publikacją Hartknocha jest praca poświęcona historii, ustrojowi i systemowi prawnemu Rzeczpospolitej:  „Respublica Polonica duobus libris illustrata” (Królewiec 1677).

Autor omówił po łacinie takie zagadnienia, jak bezkrólewie, elekcja i koronacja, pakta konwenta, senat, urzędy, stan szlachecki, sejmy i sejmiki, ustrój sądownictwa, organizacja wojska i forma rządów.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Petri De Dusburg, „Ordinis Teutonici Sacerdotis, Chronicon Prussiae”. Biblioteka Elbląska Pol.7.II.351. Źródło: Elbląska Biblioteka Cyfrowa

Wielką zasługa Hartknocha jest poza tym odnalezienie i opublikowanie w 1679 roku XIV-wiecznej kroniki krzyżackiej Piotra Dusburga (z Diusburga)

Kronika obejmuje historię Zakonu od założenia w Palestynie w 1190 roku do roku 1326.

 

 

 

 

 

 

 

Nowatorstwo Hartknocha jako historyka polega na stosowaniu przez niego krytyki historycznej.

Docenia wagę źródeł historycznych, akt i dokumentów.

Odróżnia je od opracowań historycznych.

Nie zbiera już bezkrytycznie wszystkich informacji, w tym legend i zwykłych fantazji, ale je selekcjonuje, kwestionuje, odrzuca, sprawdza wiarygodność.

W tym właśnie odchodzi już od barokowej uczoności, a podąża w kierunku oświeceniowej krytyki naukowej.

Sławomir Augusiewicz

Dziejopisarstwo Krzysztofa Hartknocha

W: Życie codzienne na dawnych ziemiach pruskich

s. 28-35

Sygnatura MAG 276523

 

Jerzy Serczyk
Wstęp

do:
Jan Krzysztof Hartknoch
Opis Torunia z roku 1684

Sygnatura SIRr VIa/29

 

Jerzy Serczyk

Warsztat historyczny Krzysztofa Hartknocha (1644-1687)

W: Księga pamiątkowa 400-lecia Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego
T. 1, s. 283-314

Sygnatura SIRr XXXIb/3t.1

 

Jerzy Serczyk

Krzysztof Hartknoch (1644-1687) toruński historyk Pomorza

Rocznik Toruński
T. 3, s. 55-88

Sygnatura SIRr II/18t.3

Zakon krzyżacki w Prusach i Inflantach – podziały administracyjne i kościelne w XIII-XVI wieku

belkaniebieska2

Przedstawiamy kolejną nowość w księgozbiorze regionalnym
Działu Informacyjno-Bibliograficznego.

16032016

Zakon Krzyżacki w Prusach
i Inflantach

Podziały administracyjne i kościelne w XIII-XVI wieku

Redakcja: Roman Czaja,
Andrzej Radzimiński

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Toruń 2013

Sygnatura SIRr VIb/4-43

belkaniebieska2

Historycy związani z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu na podstawie swych długoletnich badań dążą do weryfikacji w świadomości społecznej negatywnego obrazu zakonu krzyżackiego i upowszechnienie aktualnego stanu wiedzy jego państwie.

Polecane dziś opracowanie jest wspólnym dziełem profesorów polskich i niemieckich:
– Marian Arszyński
– Marian Biskup
– Roman Czaja
– Bernhart Jähnig (Berlin)
– Klaus Militzer (Bochum)
– Zenon Hubert Nowak
– Andrzej Radzimiński
– Janusz Tandecki

Autorzy poświecili swoja monumentalna publikację administracji państwa zakonu krzyzackiego w Prusach i Inflantach.

Opisali również zamki zakonne i biskupie.

Wiele miejsca poświęcili miastom i przestrzeni miejskiej.

Wyjaśnili kwestie związane z podziałami kościelnymi  w Prusach i Inflantach.

Scharakteryzowali organizacje parafialną w państwie krzyżackim.

Szczegółowo przedstawili informacje na temat dostojników i urzędników zakonu krzyżackiego i zakonu kawalerów miejscowych.

Przedstawili wykaz biskupów diecezji pruskich i inflanckich.

Dążąc do popularyzacji wiedzy o zakonie wśród uczniów, studentów i nauczycieli zadbano
o bardzo bogaty wybór źródeł na temat:
– genezy i powstania zakonu krzyżackiego (Leszek Zygner)
– początków władztwa terytorialnego (Tomasz Jasiński)
– struktury wewnętrznej (Janusz Tandecki)
– organizacji kościoła i duchowieństwa (Andrzej Radzimiński)
– społeczeństwa i kształtowania się reprezentacji stanowej (Sławomir Jóźwiak)
– obliczy kultury intelektualnej (Wiesław Sieradzan)
– działalności gospodarczej (Roman Czaja)
– Budownictwa (Marian Arszyński)

Jak przystało na książkę poświęconą podziałom administracji państwowej i kościelnej wydawnictwo zawiera kilkanaście szczegółowych map.

belkaniebieska2

Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach – Władza i społeczeństwo

belka

Przedstawiamy kolejną nowość w księgozbiorze regionalnym
Działu Informacyjno-Bibliograficznego.

23092014-1Marian Biskup, Roman Czaja,
Wiesław Długokęcki, Marian Dygo,
Sławomir Jóźwiak,
Andrzej Radzimiński,
Janusz Tandecki

Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach
Władza i społeczeństwo

Wydawnictwo Naukowe PWN

Warszawa 2009

Sygnatura SIRr VIb/4-42

 

Najnowsza synteza dziejów państwa krzyżackiego nie ma nic wspólnego z XIX i XX wiecznymi pracami historyków polskich i zwłaszcza niemieckich nacechowanych współczesnymi sporami narodowymi i ideologią nacjonalistyczną.

Co więcej dzieje polityczne nie są już głównym przedmiotem badań historycznych.

Wiele miejsca w ostatnich latach poświęca się historii gospodarczej i społecznej, historii administracji czy religijności.

Wspólne dzieło historyków toruńskich, gdańskich i warszawskich odzwierciedla najnowszy stan badań nad dziejami zakonu krzyżackiego i uwzględnia pełne spektrum rozmaitych kierunków badań prowadzonych obecnie przez historyków.

belka