Tag Archives: starodruki

Next Page

Skarby Biblioteki Gimnazjum Akademickiego w Toruniu – wystawa w Książnicy Kopernikańskiej

 

Skarby biblioteki Gimnazjum Akademickiego w Toruniu

Wystawa i prelekcja

Kurator wystawy: Anna Mazerska

22 kwietnia 2018

Książnica Kopernikańska

W sobotę 22 kwietnia 2018 roku w Książnicy Kopernikańskiej przy ul. Słowackiego 8 w Toruniu można było obejrzeć wystawę „Skarby Biblioteki Gimnazjum Akademickiego w Toruniu”.

Wystawa zorganizowana została przez pracowników Działu Zbiorów Specjalnych Książnicy w ramach Toruńskiego Festiwalu Nauki i Sztuki.

Goście mogli nie tylko obejrzeć eksponaty, ale również wysłuchać ciekawej prezentacji wygłoszonej przez Annę Mazerska – kierownika Działu Zbiorów Specjalnych.

Pierwsza część wystawy obejmowała książki gromadzone od XVI wieku przez bibliotekę Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego, której tradycje kontynuuje Książnica Kopernikańska.

Druga część wystawy prezentowała mieszkańcom Torunia najcenniejsze zbiory Książnicy pochodzące z XV, XVI i XVII wieku.

Na wystawie zaprezentowano:

Descriptio Bibliothecae Scholae Thorunensis a. d. 1594 extructae  – papierowy rękopis z XVI wieku, autorstwa burmistrza Henryka Strobanda, zawierający opis Biblioteki Gimnazjalnej

Matrikel des Gymnasiums zu Thorn von 1600 bis 1817 – rękopiśmienna metryka uczniów Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego, założona w 1601 roku przez rektora Konrada Bayera i kontynuowana aż do 1817 roku.

Novae scholae Torvnensis ratio doctrinae et disciplinae – najstarsza ustawa szkolna Gimnazjum Akademickiego ogłoszona w 1568 roku przez pierwszego rektora szkoły Macieja Breua, która precyzowała program nauczania i wychowania.

Gymnasii et oeconomiae scholasticae Thoruniensis instiutum et scopus – ordynacja szkolna, dotycząca zasad przyjmowania do bursy szkolnej wydrukowana w 1600 roku w toruńskiej drukarni Andrzeja Koteniusza.

Notitia Bibliothecae Thorvnensis – autorstwa rektora Piotra Jaenichena – pierwsza drukowana monografia Biblioteki Gimnazjum Akademickiego z 1723 roku

Typus Lectionum Publicarum Gymnasii Thoruniensis – plan lekcji z 1688 roku

Catalogus lectionum et operarum cum Deo in Gymnasio Thorunensi pertractandarum auctoritate Nobiliss. et Ampliss – spis zajęć i wykaz lektur dla uczniów Gimnazjum Akademickiego z 1721 roku

Exercitationes publicae semestres, studiosae in Gymnasio Thorunensi juventutis – wykaz ćwiczeń semestralnych na rok 1669/1670 przygotowany przez rektora Ernsta Königa

Dissertationes Ethicae – zbiór rozpraw filozoficznych przygotowanych w latach 1687-1689 przez uczniów gimnazjum pod kierunkiem profesora Jana Sartoriusa.

Exercitationvm Peripateticarum Libri II – podręcznik szkolny z zakresu logiki z 1602 roku autorstwa rektora Jana Regiusa

Institvtionis Literatae – najstarsze w Europie czasopismo pedagogiczne wydawane w Toruniu w latach 1586-1588 pod redakcją Ulryka Schobera

Meletemata Thorvnensia seu Dissertationes – czasopismo Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego wydawane w latach 1726-1731 pod redakcją Piotra Jaenichena

Zur 300. jaehrigen Jubelfeier des Gymnasiums zu Thorn – fotografia z 1868 roku przedstawiajaca grono pedagogiczne i budynek Gimnazjum

Juwenalis, Satyry – rękopis papierowy z Padwy z 1460 roku

Reci z mudrcu pohanskych jakoż i z Petrrky vybrane a prelozene – pergaminowy rękopis z XV wieku

Hartmann Schedel, Das Buch der Chroniken und Geschichten – inkunabuł, „Kronika świata”  wydana w 1493 roku w Norymberdze w drukarni Antona Kobergera. Zawiera aż 1809 drzeworytów.

Globus nieba z 1551 roku – wykonany w pracowni flamandzkiego kartografa Gerarda Mercatora

Mikołaj Kopernik, De revolutionibus orbium celestium libri VI – pierwsze wydanie dzieła „O obrotach” w Norymberdze w 1543 roku

 

Jan Heweliusz, Machinae Coelestis – starodruk wydany w Gdańsku w 1673 roku

Zwiedzający wystawę szeroko komentowali zaprezentowany na niej XVIII-wieczny regulamin korzystania ze zbiorów biblioteki gimnazjalnej:

  1. Kto chce wejść do tej lecznicy duszy, musi być w czystym obuwiu i bez płaszcza.
  2. Pomiędzy półki bez pozwolenia nie wchodzić.
  3. Niech proszą o książki bibliotekarza lub jego zastępcę; sami niech ich nie wyjmują i nie odkładają, lecz oddają do rąk dającego.
  4. Notatki niech raczej robią ołówkiem, a nie atramentem.
  5. Nikomu nie pozwala się korzystać z książek poza biblioteką, chyba że są to osoby wypróbowanej wiarygodności – i to za kaucją. Pożyczone książki w ciągu miesiąca maja być oddane, i niech się nikt nie oburza, jeżeli w razie przetrzymania zażąda się podwójnej kwoty.
  6. Zła ręka niech się powstrzyma, albo ze strachu, albo ze względów religijnych.
  7. Przejezdnym nie wolno przekazywać książek bez zezwolenia przełożonych.
  8. Jeśli znajda się tacy, którzy będą chcieli uczęszczać do naszej biblioteki, niech wiedzą, że to miejsce nie ma być uważane za gospodę i po upływie określonych godzin niech się wynoszą.

Judyta Zamrzycka – Introligatorzy toruńscy od XV do XVI/XVII wieku

 

Judyta Zamrzycka

Introligatorzy toruńscy od XV do XVI/XVII wieku
Typologia cech warsztatowych

Seria: Biblioteka ToMiTo

Wydawnictwo Adam Marszałek

Toruń 2014

Sygnatura SIRr XXXVe/39

Judyta Zamrzycka ukończyła konserwację i restaurację dzieł sztuki na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Jej książka przybliża wiedzę o zabytkowych oprawach dawnych ksiąg, a w szczególności na temat toruńskiego introligatorstwa.

Współcześnie wartość zabytkowej książki zawarta jest nie tylko w jej treści.

Duże znaczenia ma też jej fizyczna forma, oprawa, która przez swoje walory artystyczne i technikę wykonania pozwala zaliczyć ją do sztuki użytkowej.

Autorka przedstawiła wyniki swych badań nad ustaleniem typowych cech wyrobów poszczególnych warsztatów introligatorskich działających w Toruniu od XV do początku XVII wieku.

Podstawą badań były przede wszystkim zbiory Ksiąznicy Kopernikańskiej, w tym 71 inkunabułów (w 60 woluminach), 67 woluminów szesnastowiecznych druków oraz 21 woluminów z działu Toruniensia.

Rozprawa składa się z trzech rozdziałów.

Dwa pierwsze maja charakter teoretyczny.

Rozdział I poświęcony jest charakterystyce rzemiosła introligatorskiego, warsztatowi pracy introligatora, narzędziom introligatorskim, materiałom wykorzystywanym do wykonywania ksiąg, rękodziełu rzemieślniczemu, artyzmowi tworzenia zabytkowej książki, naprawom wykonywanym przez introligatorów.

Rozdział II charakteryzuje organizację rzemiosła introligatorskiego w Polsce, przedstawia strukturę i organizacje cechu introligatorów, etapy kształcenia w rzemiośle introligatorskim.

Rozdział opisuje również introligatorstwo w Toruniu , introligatorów toruńskich oraz statuty przywilejów cechowych introligatorów i szkatułkarzy.

Rozdział III ma charakter badawczy.

Autorka przedstawiła typologię cech konstrukcji i stylu zabytkowej książki.

Określiła cechy konstrukcji i stylu wybranych toruńskich warsztatów introligatorskich.

Porównała cechy niezidentyfikowanych woluminów z cechami wybranych warsztatów.

Omówiła wyniki badań porównawczych i je podsumowała.

Okazało się bezsprzecznie, że każda oprawa zabytkowej książki zawiera grupę cech konstrukcyjnych i artystycznych, które charakteryzują indywidualny styl autora oprawy.

Należy jednak opierać się na jak najdłuższej liście takich cech, subtelne różnice nie są wystarczające dla jednoznacznej identyfikacji autora.

Judyta Zamrzycka badała zarówno oryginalne wartości artystyczne jak i konstrukcyjne zabytkowych książek.

Uwzględniła kilkadziesiąt cech wyróżniających blok książki, kapitałkę, wyklejkę, oprawę, okładziny, obleczenie, zapinki i okucia.

Joanna Matyasik – Polonika XVI-XVII w. ze zbiorów Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Bydgoszczy

 

Joanna Matyasik

Polonika XVI-XVII w. ze zbiorów Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Bydgoszczy
Katalog

Wydawnictwo Koronis

Bydgoszcz 2015

Sygnatura SIRr XXXVc/29

Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Bydgoszczy posiada w swych zbiorach ponad 8 tysięcy starych druków.

Wśród nich znajduje się 490 poloników z XVI-XVII wieku (w 517 egzemplarzach).

Katalog poloników opracowany przez dr Joannę Matyasik obejmuje druki wydane w języku polskim, polskiego autorstwa oraz wytłoczone na ziemiach I Rzeczypospolitej.

Co więcej autorka uwzględniła również stare druki związane z kulturą i państwem polskim poprzez treść, w tym również druki zagraniczne.

Najstarszym drukiem zawartym w katalogu jest „Opusculum eruditum” Filipa Beroaldo, wydana w Erfurcie w 1505 roku.

Opisy bibliograficzne zawarte w katalogu dostarczają informacji na temat autora druku, tytułu, miejsca wydania, firmy drukarskiej, daty wydania, objętości druku, formatu, występowania w bibliografiach, dedykacji, aprobat, ikonografii, defektach, proweniencji, znakach własnościowych, oprawach, sygnaturze.

Bardzo cenną częścią książki są liczne indeksy:

  • koordynacja sygnatur i numerów katalogów
  • indeks autorów, tłumaczy komentatorów, redaktorów, autorów dział w pracach zbiorowych, osób występujących w tytułach
  • indeks drukarzy, nakładców, księgarzy, firm wydawniczych i księgarskich
  • wykaz druków według miast, drukarzy, nakładców, firm wydawniczych i drukarskich
  • indeks chronologiczny
  • indeks autorów dedykacji
  • indeks adresatów dedykacji
  • indeks autorów aprobaty
  • indeks autorów rycin
  • indeks proweniencji
  • wykaz ilustracji zawartych w katalogu

Warto polecić rownież „Wstęp” do katalogu, w którym opisano bardzo ciekawie kolekcję poloników.