Tag Archives: starodruki

Next Page

Aleksander Kotlewski – Ojciec i syn : pastor Salomon Opitz i kupiec Samuel Opitz

 

Aleksander Kotlewski

Ojciec i syn:
pastor Salomon Opitz
i kupiec Samuel Opitz

Wydawcy:
„Ereni” Roman Nowoszewski
Towarzystwo Bibliofilów im. J. Lelewela

Błonie-Toruń 2012

Sygnatura SIRr IIIB/Opitz

Gorąco polecamy kolejny piękny druk bibliofilski, jaki wyszedł spod ręki Aleksandra Kotlewskiego.

Autor jest aktywnym członkiem Towarzystwa Bibliofilów im. J. Lelewela w Toruniu.

Zaprojektował kilkadziesiąt druczków okazjonalnych dla potrzeb Towarzystwa.

Jest miłośnikiem sztuki drukarskiej, znawcą literatury polskiego Oświecenia, badaczem spuścizny toruńskich sztycharzy i papierników.

W Ksiąznicy Kopernikańskiej dostępne są charakterystyczne i niepowtarzalne druki bibliofilskie Aleksandra Kotlewskiego, przygotowane do druku przez Romana Nowoszewskiego, w opracowaniu graficznym Włodzimierza Rudnickiego.

1 Aleksander Kotlewski : bibliografia / Roman Nowoszewski. – Błonie : „Ereni” Roman Nowoszewski : Aleksander Kotlewski 2009.
2 Jan Jakub Bräuner, sztycharz toruński / Aleksander Kotlewski ; przygot. do druku Roman Nowoszewski. – Toruń : Towarzystwo Bibliofilów im. J. Lelewela 2011.
3 Dzieje papierni w Lubiczu nad Drwęcą / Aleksander Kotlewski ; przygotował do druku Roman Nowoszewski. – Toruń : Towarzystwo Bibliofilów im. J. Lelewela, (Łódź : Drukarnia Gutenberg). 2016
4 Ojciec i syn : pastor Salomon Opitz i kupiec Samuel Opitz / Aleksander Kotlewski ; przygot. do dr. Roman Nowoszewski. – Błonie : Ereni Roman Nowoszewski ; Toruń : Towarzystwo Bibliofilów im. J. Lelewela dr. 2012.

Książka „Ojciec i syn: pastor Salomon Opitz i kupiec Samuel Opitz” poświęcona jest dwóm nietuzinkowym postaciom.

Salomon Opitz (1650-1716) – był wychowankiem Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego.

Parał się amatorsko grafiką i poezją.

Niektóre ze swoich wierszy poświecił Toruniowi.

Wykonywał też miedzioryty do książek wydawanych przez toruńską drukarnię.

Był pastorem w Lesznie, gdzie związał się z Braćmi Czeskimi.

Jego syn Samuel Opitz przeniósł się z Leszna do Torunia w 1747 roku.

Był majętnym toruńskim kupcem zbożowym.

Książka „Ojciec i syn: pastor Salomon Opitz i kupiec Samuel Opitz” jest bogato ilustrowana starymi rycinami.

Joanna Kamper-Warejko – XVI-wieczne toruńskie druki Koteniusza – uwagi o języku wybranych tekstów

 

dr hab. Joanna Kamper-Warejko

XVI-wieczne toruńskie druki Koteniusza
Uwagi o języku wybranych tekstów

Prelekcja

15 listopada 2018 r.

Książnica Kopernikańska

W czwartek 15 listopada 2018 roku w Książnicy Kopernikańskiej przy ul. Słowackiego 8, o godzinie 17.00, odbyła się bardzo ciekawa prelekcja popularnonaukowa dr hab. Joanny Kamper-Warejko z Zakładu Historii Języka Polskiego w Instytucie Języka Polskiego UMK.

Wykład poświęcony był dawnemu językowi i piśmiennictwu polskiemu oraz procesom diachronicznym, którym podlegał język polski.

Prelegentka przedstawiła historię powstania i rozwoju drukarni toruńskiej w XVI wieku.

Pierwszy toruński druk autorstwa Erazma Glicznera został wydany przez Stenczla Worffschauffla w 1569 roku.

Pierwsze książki w języku polskim drukował w Toruniu Melchjor Nering począwszy od 1581 roku.

Czasy świetności drukarni, którą w latach 1587-1607 kierował Andrzej Koteniusz zbiegły się z czasem świetności miasta, którego burmistrzem był Henryk Stroband.

Koteniusz wydrukował aż 90 książek w tym blisko 1/3 w języku polskim.

Drukarnia znalazła wówczas swoją stałą siedzibę przy ul. Franciszkańskiej (działała tutaj aż do 1829 roku).

Wykonywała zamówienia Rady Miasta i Gimnazjum Akademickiego.

Na czoło wysuwają się wydawnictwa o treści religijnej.

Te w języku polskim używane były przez pastorów z toruńskich przedmieść, na których przeważała ludność polska.

Książki drukowano gotycką czcionką szwabachą – ale w języku polskim.

Najsłynniejsze wydawnictwa drukarni Koteniusza to „Postylla” Kalksteina i „Kancjonał” Artomiusza.

Słuchacze dowiedzieli się z prelekcji wielu ciekawych informacji na temat Artomiusza (czyli Piotra Krzesichleba), polskiego kaznodziei luterańskiego z kościołów św. Anny i św. Jerzego.

Jego „Kancjonał” doczekał sie trzech wydań jeszcze za życia autora – 1587, 1596 i 1601.

Był to śpiewnik, zbiór luterańskich pieśni religijnych w języku polskim.

Prawie wszystkim pieśniom towarzyszył zapis nutowy.

Kantyczki liczyły w sumie 331 pieśni.

Prelegentka opisała budowę śpiewnika, układ pieśni, pisownię, język „Kancjonału”, unowocześnienia, archaizmy, regionalizmy, fonetykę.

Na koniec wspomniano również o Janie Rybińskim autorze „Gęśli” – czyli zbioru wierszy wydanych u Koteniusza w Toruniu.

Po prelekcji uczestnicy imprezy w Książnicy Kopernikańskiej przystąpili do pisania dyktanda.

Laureatki trzech pierwszych miejsc otrzymały karty prezentowe Empiku.

Wszyscy uczestnicy spotkania otrzymali również prezent od Książnicy Kopernikańskiej – grę „Staropolski Wokabularz”.

Jest to atrakcyjna gra karciana autorstwa pracowników Książnicy Przemysława Chudzika i Mateusza Pitulskiego.

Gra opiera się na zabawie kartami ze staropolskimi słowami.

Gracze wcielają się w postaci spiskowców, walczących z zaborcami.

Grę można wypożyczyć w Książnicy Kopernikańskiej przy ul. Słowackiego 8.

Prelekcja i dyktando odbyły się w ramach projektu „Staropolski Wokabularz”.

„Wokabularz Staropolski” został dofinansowany ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach programu „Ojczysty – dodaj do ulubionych 2018” oraz z budżetu Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

Skarby Biblioteki Gimnazjum Akademickiego w Toruniu – wystawa w Książnicy Kopernikańskiej

 

Skarby biblioteki Gimnazjum Akademickiego w Toruniu

Wystawa i prelekcja

Kurator wystawy: Anna Mazerska

22 kwietnia 2018

Książnica Kopernikańska

W sobotę 22 kwietnia 2018 roku w Książnicy Kopernikańskiej przy ul. Słowackiego 8 w Toruniu można było obejrzeć wystawę „Skarby Biblioteki Gimnazjum Akademickiego w Toruniu”.

Wystawa zorganizowana została przez pracowników Działu Zbiorów Specjalnych Książnicy w ramach Toruńskiego Festiwalu Nauki i Sztuki.

Goście mogli nie tylko obejrzeć eksponaty, ale również wysłuchać ciekawej prezentacji wygłoszonej przez Annę Mazerska – kierownika Działu Zbiorów Specjalnych.

Pierwsza część wystawy obejmowała książki gromadzone od XVI wieku przez bibliotekę Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego, której tradycje kontynuuje Książnica Kopernikańska.

Druga część wystawy prezentowała mieszkańcom Torunia najcenniejsze zbiory Książnicy pochodzące z XV, XVI i XVII wieku.

Na wystawie zaprezentowano:

Descriptio Bibliothecae Scholae Thorunensis a. d. 1594 extructae  – papierowy rękopis z XVI wieku, autorstwa burmistrza Henryka Strobanda, zawierający opis Biblioteki Gimnazjalnej

Matrikel des Gymnasiums zu Thorn von 1600 bis 1817 – rękopiśmienna metryka uczniów Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego, założona w 1601 roku przez rektora Konrada Bayera i kontynuowana aż do 1817 roku.

Novae scholae Torvnensis ratio doctrinae et disciplinae – najstarsza ustawa szkolna Gimnazjum Akademickiego ogłoszona w 1568 roku przez pierwszego rektora szkoły Macieja Breua, która precyzowała program nauczania i wychowania.

Gymnasii et oeconomiae scholasticae Thoruniensis instiutum et scopus – ordynacja szkolna, dotycząca zasad przyjmowania do bursy szkolnej wydrukowana w 1600 roku w toruńskiej drukarni Andrzeja Koteniusza.

Notitia Bibliothecae Thorvnensis – autorstwa rektora Piotra Jaenichena – pierwsza drukowana monografia Biblioteki Gimnazjum Akademickiego z 1723 roku

Typus Lectionum Publicarum Gymnasii Thoruniensis – plan lekcji z 1688 roku

Catalogus lectionum et operarum cum Deo in Gymnasio Thorunensi pertractandarum auctoritate Nobiliss. et Ampliss – spis zajęć i wykaz lektur dla uczniów Gimnazjum Akademickiego z 1721 roku

Exercitationes publicae semestres, studiosae in Gymnasio Thorunensi juventutis – wykaz ćwiczeń semestralnych na rok 1669/1670 przygotowany przez rektora Ernsta Königa

Dissertationes Ethicae – zbiór rozpraw filozoficznych przygotowanych w latach 1687-1689 przez uczniów gimnazjum pod kierunkiem profesora Jana Sartoriusa.

Exercitationvm Peripateticarum Libri II – podręcznik szkolny z zakresu logiki z 1602 roku autorstwa rektora Jana Regiusa

Institvtionis Literatae – najstarsze w Europie czasopismo pedagogiczne wydawane w Toruniu w latach 1586-1588 pod redakcją Ulryka Schobera

Meletemata Thorvnensia seu Dissertationes – czasopismo Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego wydawane w latach 1726-1731 pod redakcją Piotra Jaenichena

Zur 300. jaehrigen Jubelfeier des Gymnasiums zu Thorn – fotografia z 1868 roku przedstawiajaca grono pedagogiczne i budynek Gimnazjum

Juwenalis, Satyry – rękopis papierowy z Padwy z 1460 roku

Reci z mudrcu pohanskych jakoż i z Petrrky vybrane a prelozene – pergaminowy rękopis z XV wieku

Hartmann Schedel, Das Buch der Chroniken und Geschichten – inkunabuł, „Kronika świata”  wydana w 1493 roku w Norymberdze w drukarni Antona Kobergera. Zawiera aż 1809 drzeworytów.

Globus nieba z 1551 roku – wykonany w pracowni flamandzkiego kartografa Gerarda Mercatora

Mikołaj Kopernik, De revolutionibus orbium celestium libri VI – pierwsze wydanie dzieła „O obrotach” w Norymberdze w 1543 roku

 

Jan Heweliusz, Machinae Coelestis – starodruk wydany w Gdańsku w 1673 roku

Zwiedzający wystawę szeroko komentowali zaprezentowany na niej XVIII-wieczny regulamin korzystania ze zbiorów biblioteki gimnazjalnej:

  1. Kto chce wejść do tej lecznicy duszy, musi być w czystym obuwiu i bez płaszcza.
  2. Pomiędzy półki bez pozwolenia nie wchodzić.
  3. Niech proszą o książki bibliotekarza lub jego zastępcę; sami niech ich nie wyjmują i nie odkładają, lecz oddają do rąk dającego.
  4. Notatki niech raczej robią ołówkiem, a nie atramentem.
  5. Nikomu nie pozwala się korzystać z książek poza biblioteką, chyba że są to osoby wypróbowanej wiarygodności – i to za kaucją. Pożyczone książki w ciągu miesiąca maja być oddane, i niech się nikt nie oburza, jeżeli w razie przetrzymania zażąda się podwójnej kwoty.
  6. Zła ręka niech się powstrzyma, albo ze strachu, albo ze względów religijnych.
  7. Przejezdnym nie wolno przekazywać książek bez zezwolenia przełożonych.
  8. Jeśli znajda się tacy, którzy będą chcieli uczęszczać do naszej biblioteki, niech wiedzą, że to miejsce nie ma być uważane za gospodę i po upływie określonych godzin niech się wynoszą.