Tag Archives: starodruki

Previous Page · Next Page

Judyta Zamrzycka – Introligatorzy toruńscy od XV do XVI/XVII wieku

 

Judyta Zamrzycka

Introligatorzy toruńscy od XV do XVI/XVII wieku
Typologia cech warsztatowych

Seria: Biblioteka ToMiTo

Wydawnictwo Adam Marszałek

Toruń 2014

Sygnatura SIRr XXXVe/39

Judyta Zamrzycka ukończyła konserwację i restaurację dzieł sztuki na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Jej książka przybliża wiedzę o zabytkowych oprawach dawnych ksiąg, a w szczególności na temat toruńskiego introligatorstwa.

Współcześnie wartość zabytkowej książki zawarta jest nie tylko w jej treści.

Duże znaczenia ma też jej fizyczna forma, oprawa, która przez swoje walory artystyczne i technikę wykonania pozwala zaliczyć ją do sztuki użytkowej.

Autorka przedstawiła wyniki swych badań nad ustaleniem typowych cech wyrobów poszczególnych warsztatów introligatorskich działających w Toruniu od XV do początku XVII wieku.

Podstawą badań były przede wszystkim zbiory Ksiąznicy Kopernikańskiej, w tym 71 inkunabułów (w 60 woluminach), 67 woluminów szesnastowiecznych druków oraz 21 woluminów z działu Toruniensia.

Rozprawa składa się z trzech rozdziałów.

Dwa pierwsze maja charakter teoretyczny.

Rozdział I poświęcony jest charakterystyce rzemiosła introligatorskiego, warsztatowi pracy introligatora, narzędziom introligatorskim, materiałom wykorzystywanym do wykonywania ksiąg, rękodziełu rzemieślniczemu, artyzmowi tworzenia zabytkowej książki, naprawom wykonywanym przez introligatorów.

Rozdział II charakteryzuje organizację rzemiosła introligatorskiego w Polsce, przedstawia strukturę i organizacje cechu introligatorów, etapy kształcenia w rzemiośle introligatorskim.

Rozdział opisuje również introligatorstwo w Toruniu , introligatorów toruńskich oraz statuty przywilejów cechowych introligatorów i szkatułkarzy.

Rozdział III ma charakter badawczy.

Autorka przedstawiła typologię cech konstrukcji i stylu zabytkowej książki.

Określiła cechy konstrukcji i stylu wybranych toruńskich warsztatów introligatorskich.

Porównała cechy niezidentyfikowanych woluminów z cechami wybranych warsztatów.

Omówiła wyniki badań porównawczych i je podsumowała.

Okazało się bezsprzecznie, że każda oprawa zabytkowej książki zawiera grupę cech konstrukcyjnych i artystycznych, które charakteryzują indywidualny styl autora oprawy.

Należy jednak opierać się na jak najdłuższej liście takich cech, subtelne różnice nie są wystarczające dla jednoznacznej identyfikacji autora.

Judyta Zamrzycka badała zarówno oryginalne wartości artystyczne jak i konstrukcyjne zabytkowych książek.

Uwzględniła kilkadziesiąt cech wyróżniających blok książki, kapitałkę, wyklejkę, oprawę, okładziny, obleczenie, zapinki i okucia.

Joanna Matyasik – Polonika XVI-XVII w. ze zbiorów Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Bydgoszczy

 

Joanna Matyasik

Polonika XVI-XVII w. ze zbiorów Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Bydgoszczy
Katalog

Wydawnictwo Koronis

Bydgoszcz 2015

Sygnatura SIRr XXXVc/29

Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Bydgoszczy posiada w swych zbiorach ponad 8 tysięcy starych druków.

Wśród nich znajduje się 490 poloników z XVI-XVII wieku (w 517 egzemplarzach).

Katalog poloników opracowany przez dr Joannę Matyasik obejmuje druki wydane w języku polskim, polskiego autorstwa oraz wytłoczone na ziemiach I Rzeczypospolitej.

Co więcej autorka uwzględniła również stare druki związane z kulturą i państwem polskim poprzez treść, w tym również druki zagraniczne.

Najstarszym drukiem zawartym w katalogu jest „Opusculum eruditum” Filipa Beroaldo, wydana w Erfurcie w 1505 roku.

Opisy bibliograficzne zawarte w katalogu dostarczają informacji na temat autora druku, tytułu, miejsca wydania, firmy drukarskiej, daty wydania, objętości druku, formatu, występowania w bibliografiach, dedykacji, aprobat, ikonografii, defektach, proweniencji, znakach własnościowych, oprawach, sygnaturze.

Bardzo cenną częścią książki są liczne indeksy:

  • koordynacja sygnatur i numerów katalogów
  • indeks autorów, tłumaczy komentatorów, redaktorów, autorów dział w pracach zbiorowych, osób występujących w tytułach
  • indeks drukarzy, nakładców, księgarzy, firm wydawniczych i księgarskich
  • wykaz druków według miast, drukarzy, nakładców, firm wydawniczych i drukarskich
  • indeks chronologiczny
  • indeks autorów dedykacji
  • indeks adresatów dedykacji
  • indeks autorów aprobaty
  • indeks autorów rycin
  • indeks proweniencji
  • wykaz ilustracji zawartych w katalogu

Warto polecić rownież „Wstęp” do katalogu, w którym opisano bardzo ciekawie kolekcję poloników.

Cenne, bo bezcenne – skarby gromadzone przez wieki

 

Cenne, bo bezcenne
Skarby gromadzone przez wieki

Anna Mazerska

Prelekcja – pokaz

23 Toruński Festiwal Książki

12 czerwca 2017

Książnica Kopernikańska w Toruniu

W poniedziałek 12 czerwca 2017 roku w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu odbył się pokaz starodruków przygotowany przez pracowników Działu Zbiorów Specjalnych.

Była to wyjątkowa okazja do zobaczenia eksponatów, które na co dzień nie są udostępniane.

Prowadząca pokaz kustosz Anna Mazerska opowiedziała zgromadzonym o historii toruńskich bibliotek i dziejach książki.

Hartmann Schedel, Liber chronicarum, Norymberga 1493

Zobaczyliśmy niezwykle bogato ilustrowany inkunabuł „Kronikę świata” (Liber chronicarum) Hartmanna Schedla.

Książka została wydrukowana na papierze czerpanym w 1493 roku w Norymberdze.

Zawiera aż 1809 drzeworytów przedstawiających sceny i postacie historyczne, widoki miast i krajów (w tym również polskich).

 

 

 

 

 

Iluminowany inicjał A otwierający tekst mszału krzyżackiego z 1499 roku

Kolejnym cennym dziełem, które widzieliśmy był toruński mszał krzyżacki z katedry św. Janów „Missale Dominorum Teutonicorum”.

Jest to inkunabuł wydany w Norymberdze w 1499 roku.

Inkunabułami nazywamy pierwsze wydrukowane książki wydane między 1452 rokiem (wynalezienie druku przez Jana Gutenberga), a 1500 rokiem włącznie.

Mszał cechuje tzw. rubrykowanie – czyli ręczne nanoszenie tekstu za pomocą czerwonego tuszu (ruber-czerwony).

 

 

 

 

Kolejnym elementem pokazu były zdobione oprawy książek, znajdujących się w zbiorach Ksiąznicy Kopernikańskiej.

Widzieliśmy oprawy gotyckie, renesansowe i barokowe,  oprawy aksamitne, srebrne, koralikowe, oprawy ze skóry świńskiej, cielęcej, koźlęcej, oprawy zdobione tłoczeniami, oprawy z guzami i zapinkami.

Faksymile Biblii Pelplińskiej, Książnica Kopernikańska w Toruniu

Oprócz oryginalnych starodruków mieliśmy też okazję zobaczyć ich wierne kopie – faksymile.

Wśród nich były:

  • Biblia Gutenberga z Pelplina
  • pergaminowy rękopis Apokalipsy św. Jana wierszem ułożony przez Heinricha von Heslera
  • „Modlitewnik księżnej Doroty” żony Albrechta Hohenzollerna z XVI wieku
  • „De revolutionibus orbium coelestium” Mikołaja Kopernika z 1543 roku