Tag Archives: Toruń

Next Page

Ignacy Danielewski i Cyryl Danielewski – ojciec i syn

 

Ignacy Danielewski (1829-1907)

Poeta, pisarz ludowy, księgarz, drukarz, wydawca

 

 

Cyryl Danielewski (1864-1923)

Dramatopisarz, tłumacz, aktor, działacz kulturalno-społeczny

Teka 11, nr 62

Ignacy Danielewski urodził się w 1829 roku w Borku Wielkopolskim.

Był nauczycielem w Trzemesznie i Bydgoszczy.

W 1855 roku przeniósł się do Chełmna.

Został dziennikarzem w „Nadwiślaninie” wydawanym przez Józefa Gółkowskiego, którego córkę poślubił.

Wkrótce przejął kierowanie jego drukarnią i księgarnią.

Duży sukces przyniosło mu wydawanie tygodnika „Przyjaciel Ludu”.

Dzięki popularności używał przydomku „Majster od Przyjaciela”.

 

 

Sygnatura WF 3865

Dużym sukcesem wydawniczym był też „Polski Kalendarz Katolicki dla Kochanych Wiarusów Prus Zachodnich, Wielkiego Księstwa Poznańskiego i Śląska”.

Kalendarz ukazywał się przez 30 lat w wielotysięcznym nakładzie.

W 1862 roku władze pruskie skazały go na rok więzienia za naruszenie prawa prasowego.

W więzieniu w twierdzy Wisłoujście napisał pieśń „Wisło Moja, Wisło Stara”, która przyniosła mu popularność i wybór na posła do sejmu pruskiego.

W 1873 roku przeniósł się do Torunia, gdzie został redaktorem „Gazety Toruńskiej”.

Już w następnym roku znowu trafił do wiezienia na 14 miesięcy.

Sygnatura KM 01424

Po wyjściu z więzienia w 1875 roku założył czasopismo „Przyjaciel”, które wychodziło przez 40 lat.

W 1897 roku kierowanie gazetą przejął Jan Brejski.

„Przyjaciel” najpierw był tygodnikiem, potem stopniowo ewoluowali aż do sześciu wydań w tygodniu.

„Przyjaciel” na przełomie XIX i XX wieku był najpoczytniejszą gazetą toruńską.

„Gazeta Toruńska” ukazywał a się w nakładzie 2000 egzemplarzy, a „Przyjaciel” w nakładzie 7500 egzemplarzy.

Był również trzecim pod względem wysokości nakładu pismem polskim Prus Zachodnich po „Gazecie Grudziądzkiej” i po „Pielgrzymie” wydawanym w Pelplinie.

Danielewski wydawał też „Gazetkę dla Dzieci” oraz tygodnik rolniczy „Gospodarz”.

Sygnatura MAG 58013

Ignacy Danielewski parał się również twórczością literacką.

Pisał wiersze, baśnie, opowiadania.

Jego baśń „Historia o rycerzu i złotym zamku” doczekała się sześciu wydań.

Zmarł w Toruniu w 1907 roku.

W zbiorach Książnicy Kopernikańskiej dostępnych jest bardzo dużo jego publikacji.

1. Asem i królowa duchów / opowiedział Ignacy Danielewski – Toruń : nakład Kazimierz Świt 1890.
2. Czemu dziad zawsze dziadem, choć mu wszyscy dają? : powieść / napisał Ignacy Danielewski. – Chełmno : W. Fiałek, (Chełmno : W. Fiałek). [ante 1909]
3. Gazetka dla Dzieci : dodatek bezpłatny do „Przyjaciela” / redaktor odpowiedzialny i nakładca Ignacy Danielewski. – Toruń : Ignacy Danielewski 1883-1889.
4. Historya o królewiczu, którego własny ojciec zaprzedał / [Ignacy Danielewski]. – Toruń : Druk. J. Buszczyńskich 1884.
5. Historya o rycerzu złotoskrzydłym, o porwanej dziewicy z drogim klejnotem i o złotym zamku / opowiedział Ignacy Danielewski. – Poznań : Księgarnia J. Chociszewskiego 1875.
6. Kalendarz Katolicki dla Kochanych Wiarusów w Zachodnich Prusach, W. Księstwie Poznańskiem i Szląsku na Rok … Ułożony po raz … przez Majstra od Przyjaciela Ludu. – Chełmno : nakł. Ignacego Danielewskiego, (Druk Józefa Gółkowskiego). 1861-1896
7. Kazimierz Wielki, król Polski, po pięciu wiekach z grobu do nas przemawiający : książeczka dla ludu / przez Majstra od Przyj. Ludu. – Chełmno : nakł. aut., (Chełmno : Ignacy Danielewski). [1869]
8. Kopciuszek : historya bardzo piękna o sierocie, co wyszła za królewicza, o złej macosze i dwóch jej córkach srodze ukaranych / napisał Ignacy Danielewski. – Toruń : K. Świta, (Toruń : J. Buszczyński). 1890
9. Król polski ratuje Niemcy i chrześcijaństwo : opis Odsieczy Wiedeńskiej przez Jana III. Sobieskiego dnia 12. września 1683 r. : na dwusetną rocznicę wydany / przez Majstra od Przyjaciela (Ignacego Danielewskiego w Toruniu). – Toruń : nakł. wydawcy, (Toruń : druk. J. Buszczyńskiego). 1883
10. Nauka o wyborach do niemieckiego parlamentu / przez Majstra od Przyjaciela Ludu [Ignacego Danielwskiego] – Chełmno : czcionki i nakład Ignacy Danielewski 1867.
11. Nauka o wyborach do pruskiej izby poselskiej / Ignacy Danielewski. – Toruń : [s.n.], (Toruń : Druk. J. Buszczyński). 1876
12. Nauka o wyborach do rejchstagu pólnocno niemieckiego / przez Majstra od Przyjaciela Ludu. – Chełmno : czcionkami i nakł. Ignacego Danielewskiego 1867.
13 Niektóre myśli i fakta na pożytek w teraźniejszem położeniu Polski / przez J. D. – Chełmno : [s.n.], (Chełmno : I. Danielewski). 1862
14. Unii Lubelskiej / napisał Majster od Przyjaciela Ludu na pamiątkę trzechsetnej rocznicy w dniu 11 sierpnia 1869 r. – Chełmno : [s.n., (Chełmno : I. Danielewski). 1869]
15. Trzy pieśni o królu Janie III. Sobieskim. – Toruń : I. Danielewski, ([S.l.] : E. Lambeck). 1883
16. Żywot świętych Cyryla i Metodego apostołów słowiańskich : książeczka dla ludu na tysiączną rocznicę śmierci św. Metodego i jubileusz Welehradzki / napisał Majster od Przyjaciela Ludu Ignacy Danielewski w Toruniu. – Toruń : nakł. „Przyjaciela”, (Toruń : druk J. Buszczyńskiego

Sygnatura TN, Teka 1, nr 4

Cyryl Danielewski urodził się w Chełmnie w 1864 roku.

Uczył się w gimnazjum w Toruniu, ale że było hakatystyczne przeniósł się do gimnazjum w Chełmnie.

Studiował w Paryżu.

Ukończył Rządową Szkołę Dramatyczną w Warszawie.

Był popularnym aktorem i dramaturgiem.

Zadebiutował jako aktor już w wieku 16 lat.

Grał na scenach Warszawy, Krakowa, Lwowa, Łodzi, Poznania.

Występował w Petersburgu, Moskwie i Odessie.

 

 

Był aktorem charakterystycznym i komicznym oraz dobrej klasy śpiewakiem.

Występował też w kabaretach i operetkach, na potrzeby których sam pisał kuplety, piosenki, dowcipy.

Na przełomie stuleci prasa nazywało go „jednym z największych ulubieńców polskiej publiki teatralnej, znanym dobrze we wszystkich dzielnicach dawnej Polski”.

Swoją pierwszą sztukę sceniczną opublikował w wieku 16 lat w „Gazecie Toruńskiej”.

Była to jednoaktowa komedia „Dzienniczek panny Pompery”.

Na łamach „Gazety Toruńskiej” wydrukowano również w odcinkach inne jego sztuki:
Nasze paryżanki (1885)
Pani Geldhab (1882)

Cyryl Danielewski, Nasze Paryżanki, komedya w pięciu aktach, Toruń 1885, drukarnia J. Buszczyńskiego, Sygnatura WF 547

 

Jego historyczno-patriotyczna „Legenda Pomorza, czyli rok 997” przyniosła mu duże uznanie.

Ale był również autorem popularnych wodewili, jak choćby „Karnawał warszawski”.

Wodewil „Polacy w Ameryce” grany był w Toruniu 62 razy w ciągu jednego sezonu.

Tłumaczył rownież utwory dramatyczne z języków francuskiego, niemieckiego, szwedzkiego i rosyjskiego.

Jako pierwszy przetłumaczył na język polski sztuki Henryka Ibsena.

W 1920 roku zakończył karierę teatralną.

Wrócił do Torunia i został urzędnikiem Magistratu.

Organizował dalej amatorskie przedstawienia dla szerokiej publiczności.

Zmarł w 1923 roku.

Został pochowany obok ojca na cmentarzu parafialnym św. Jakuba (przy ul. Antczaka).

Gazeta Toruńska, 1880, nr 73, Źródło: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa

Tadeusz Zakrzewski

hasło: Danielewski Ignacy (1829-1907)

W: Toruński Słownik Biograficzny
T. 1, s. 71-72

Sygnatura SIRr IIIA/12t.1

 

Kazimierz Przybyszewski

hasło: Danielewski Cyryl Zbigniew

W: Toruński Słownik Biograficzny
T. 1, s. 69-71

Sygnatura SIRr IIIA/12t.1

 

Ewa Dobrowolska, Danuta Poklewska

Literatura polska na łamach „Gazety Toruńskiej” (1867-1921)

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Z. 39. Nauka o Książce 6, s. 33-91

Sygnatura MAG 04624-39

 

Andrzej Bukowski

hasło: Danielewski Cyryl

Polski Słownik Biograficzny
Tom 4, s. 408-409

Sygnatura SIRr XVIa/1-t.4

 

ks. Alfons Mańkowski

hasło: Danielewski Ignacy

Polski Słownik Biograficzny
Tom 4, s. 409-410

Sygnatura SIRr XVIa/1-t.4

 

E-ski (Eugeniusz Baliński)

śp. Cyryl Danielewski (Epitafium z grona przyjaciół i znajomych)

Monitorek, 1923, nr 1, s. 8-9

Sygnatura MAG 29385

 

Kazimierz Przybyszewski

Ludzie Torunia odrodzonej Rzeczypospolitej (1920-1939)

s. 90-93

Sygnatura IIIA/43

 

ks. Alfons Mańkowski

Ignacy Danielewski (1829-1907)
Szkic biograficzno-literacki

Toruń 1908

Sygnatura MAG TN 7749

 

Jerzy Kałdowski

Ignacy Danielewski autor „Wisły” : 1829-1907

Chełmno 1986

Sygnatura SIRr IIIB/Danielewski Ignacy

 

Jacek Banach

Toruński „Przyjaciel” zapomniana gazeta z okresu zaboru (1876-1917)

Rocznik Toruński
T. 19, s. 179 – 202

Sygnatura SIRr II/18t.19

 

Stefan Rafiński

Chełmiński słownik biograficzny

s. 40 – 42

Sygnatura SIRr IIIA/67

Sławomir Oder – Guziki Sutanny

 

ks. Sławomir Oder

Guziki sutanny
Błogosławiony S.W. Frelichowski w opowieści postulatora procesu beatyfikacyjnego

Wydawca: Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”

Warszawa 2017

Sygnatura SIRr  IIIB/Frelichowski

Postać błogosławionego Stefana Wincentego Frelichowskiego doczekała się już wielu biografii.

„Guziki sutanny” od innych książek odróżnia fakt, iż powstała w oparciu o materiał wykorzystany w procesie beatyfikacyjnym.

Autorem książki jest urodzony w Chełmży ks. Stanisław Oder – wikariusz sądowy diecezji rzymskiej.

Znany jest wszystkim z faktu, że był postulatorem w procesie beatyfikacji i kanonizacji Jana Pawła II.

Ale reprezentował również wcześniej Diecezję Toruńską na rzymskim etapie procesu beatyfikacji ks. Stefana Wincentego Frelichowskiego.

Autor wykorzystał świadectwa świadków świętości życia i męczeńskiej śmierci księdza Frelichowskiego.

Opierał się również na dokumentach procesowych.

Wśród tych materiałów był  manuskrypt „Pamiętnika” błogosławionego Stefana Wincentego Frelichowskiego.

Celem hagiografii jest przybliżenie postaci błogosławionego młodym ludziom.

Autor daje również wyraz swojej osobistej fascynacji postacią błogosławionego Kapłana i Męczennika.

Bogumil Goltz (1801-1870) – niemiecki pisarz z Golubia i Torunia

Bogumił Goltz był w połowie XIX wieku najgłośniejszym toruńskim pisarzem.

Urodził się w Warszawie w 1801 roku w pruskiej rodzinie prawniczej.

Miasto znajdowało się wówczas pod zaborem pruskim.

Jego ojciec był dyrektorem sądu miejskiego w Warszawie.

Od młodych lat Bogumil Goltz był związany z Pomorzem.

W 1809 roku rodzina przeprowadziła się do Kwidzyna.

 

Bogumil Goltz, autor portretu Paul Konewka, W: Bogumil Goltz, Buch der Kindheit, Berlin 1905

Uczęszczał do szkół w Kwidzynie i Królewcu.

W Ciechocinie odbywał praktykę rolniczą.

Był właścicielem gospodarstwa rolnego w Lisewie koło Golubia.

Od 1831 roku osiadł w Golubiu.

Tam napisał większość utworów, które później publikował.

Często bywał w Toruniu.

W 1847 roku przeniósł się do Torunia na stałe.

W Toruniu też zmarł w 1870 roku.

 

 

Buch der Kindheit

Goltz parał się pisarstwem, publicystyką i etnografią.

W 1847 roku opublikował swoją najgłośniejsza książkę „Buch der Kindheit” (Księgę dzieciństwa).

Przyniosła mu olbrzymią popularność wśród czytelników.

Był to utwór oparty na wspomnieniach autora.

Krytyka chwaliła go za autentyzm, prostotę i umiejętność obserwacji.

Podobnie autobiograficzna była kolejna jego książka „Ein Jugendleben” (Życie młodzieńcze) wydana w 1852 roku.

Dzięki finansowemu powodzeniu odbywał liczne podróże po całej Europie.

Owocem wyprawy do Egiptu była książka „Ein Kleinstädter in Ägypten” (Drobnomieszczanin w Egipcie).

 

Deutsche Entartung in der lichtfreundlichen und modernen Lebensart

Był też autorem wielu etnograficznych szkiców i żartobliwych esejów z dziedziny antropologii, socjologii kultury, pedagogiki.

Dzięki swojej popularności jeździł po całych Niemczech z odczytami, którymi zarabiał na utrzymanie.

Był doskonałym mówcą, znanym z dużego poczucia humoru.

Drukował również artykuły w „Thorner Wochenblatt”.

Był też członkiem Coppernicus Verein für Wissenschaft und Kunst zu Thorn.

Był radnym miejskim Torunia.

Po śmierci uczczono go w Toruniu tablicą pamiątkową.

Mieszkał przy ul. Sukienniczej (Tuchmacherstrasse).

 

Był Niemcem, żyjącym nad Wisłą i Drwęcą.

Realizm narracji, spostrzegawczość i niesamowita zdolność obserwacji pozwoliła mu na stworzenie na kartach swych utworów własnego obrazu Polski i Polaków, nie podążającego za stereotypowymi kliszami.

Uważał Polaków za osoby pracowite.

Chwalił Polaków jako czułych małżonków i dobrych rodziców.

Zarzucił niegospodarność polskiej arystokracji.

Widział pozytywne i negatywne cechy Polaków – inaczej niż inni współcześni mu pisarze niemieccy, przypisujący nam tylko cechy negatywne.

Jego utwory nie zostały przetłumaczone na język polski.

Sławny za życia, po śmierci został zapomniany.

W Książnicy Kopernikańskiej zachowało się bardzo dużo książek Bogumila Goltza.

1 Buch der Kindheit / von Bogumil Goltz. – Frankfurt a. M. : H. Zimmer, 1847.
2 Deutsche Entartung in der lichtfreundlichen und modernen Lebensart : an den modernene Stichwörtern gezeigt / von Bogumil Goltz. – Frankfurt a. M. : H. Zimmer 1847.
3 Das Menschen – Dasein in seinem weltewigen Zügen und Zeichen. Bd. 1-2 / von Bogumil Goltz. – Frankfurt : H. Zimmer 1850.
4 Buch der Kindheit / von Bogumil Goltz. – Berlin : Verlag von Franz Duncker, 1854.
5 Der Mensch und die Leute : zur Charakteristik der barbarischen und der civilisirten Nationen / von Bogumil Goltz. – Berlin : Verlag von Franz Duncker 1858.
6 Die Bildung und die Gebildeten : eine Beleuchtung der modernen Zustände. Bd. 2 / von Bogumil Goltz. – Berlin : Druck und Verlag von Otto Janke 1864.
7 Die Bildung und die Gebildeten : eine Beleuchtung der modernen Zustände. Bd. 1 / von Bogumil Goltz. – Berlin : Druck und Verlag von Otto Janke 1864.
 

8

Hinter den Feigenblättern : eine Umgangsphilosophie und pathologische Menschenkenntniss. Bd. 2, Feigenblätter : Diagnosen, Signalements und Verdicte für exacte Menschenkenntniss / von Bogumil Goltz. – Berlin : A. Vogel u. Comp. 1864.
 

9

Hinter den Feigenblättern : eine Umgangsphilosophie und pathologische Menschenkenntniss. Bd. 3, Feigenblätter : Eine Umgangs-Philosophie / von Bogumil Goltz. – Berlin : A. Vogel u. Comp. 1864.
10 Hinter den Feigenblättern : eine Umgangsphilosophie und pathologische Menschenkenntniss. Bd. 1, Vorschule der Menschenkenntniss / von Bogumil Goltz. – Berlin : A. Vogel 1864.
11 Das Kneipen und Kneip-Genies / Glossirt von Bogumil Goltz. – Berlin : O. Janke, 1866.
12 Die Bildung und die Gebildeten : eine Beleuchtung der modernen Zustände. Bd. 1-2 / Bogumil Goltz. – Berlin : O. Janke, 1867.
13 Das Menschen-Dasein in seinen weltewigen Zügen und Zeichen / Bd. 2 / von Bogumil Goltz. – Berlin : O. Janke 1868.
14 Das Menschen-Dasein in seinen weltewigen Zügen und Zeichen / Bd. 1 / von Bogumil Goltz. – Berlin : O. Janke 1868.
15 Buch der Kindheit / von Bogumil Goltz. – Berlin : Verlag von Franz Duncker, 1869.
16 Die Weltklugheit und die Lebens-Weisheit mit ihren correspondirenden Studien. Bd. 2 / von Bogumil Goltz. – Berlin : O. Janke, 1869.
17 Die Weltklugheit und die Lebens-Weisheit mit ihren correspondirenden Studien. Bd. 1 / von Bogumil Goltz. – Berlin : O. Janke, 1869.
18 Buch der Kindheit / von Bogumil Goltz. – Berlin : Verlag von Franz Duncker, 1877.
19 Auswahl aus seinen Schriften / Bogumil Goltz ; Hrsg. und eingel. von Fritz Lienhard. – Stuttgart : Greiner u. Pfeiffer, 1904.
20 Buch der Kindheit / von Bogumil Goltz ; mit dem Portrait des Verfassers und einer Einleitung von Erich Janke. – Berlin : O. Janke 1905.
21 Buch der Kindheit / von Bogumil Goltz ; hrsg. von Karl Muthesius ; Bibliothek Pädagogischer Klassiker. – Langensalza : H. Beyer @ Söhne, 1908.

Weronika Jaworska

Okres toruński Bogumiła Goltza (1847-1870)

Rocznik Toruński
T. 17, s. 85-197

Sygnatura SIRr II/18t.17

 

Weronika Jaworska

hasło: Goltz Bogumil (Gottlieb)

W: Toruński Słownik Biograficzny
T. 2, s. 99-100

Sygnatura SIRrIIIA/12t.2

 

Weronika Jaworska

Der Thorner Schriftsteller Bogumil Goltz im Spiegel seiner Lebenserinnerungen

Toruń 1986

Sygnatura MAG 209241

 

Arno Will

Polska i Polacy w niemieckiej prozie literackiej XIX wieku

Łódź 1970

Sygnatura MAG 125541

 

Historia Torunia
W czasach zaboru pruskiego (1793-1920)

T. 3, cz. 1

Torun 2003

Sygnatura SIRr VIII/T-8t.3a

 

Adolf Prowe

Bogumil Goltz. Eine Gedächtnis-Rede gehalten bei der 80. Wiederkehr seines Geburtstages

Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn – Heft 3 : 1881, s. 127-148

Sygnatura SIRr II/5t.3