Tag Archives: Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Previous Page · Next Page

Nauka, sztuka, edukacja – 140 lat działalności Towarzystwa Naukowego w Toruniu

 

Nauka, sztuka, edukacja
140 lat działalności Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Redakcja naukowa:
Aleksandra Mierzejewska,
Magdalena Niedzielska

Wydawca:
Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Toruń 2015

Sygnatura SIRr XXXb/8

Towarzystwo Naukowe w Toruniu powstało w 1875 roku.

Dziś znane jest szeroko ze swej działalności wydawniczej.

Ale w okresie zaboru pruskiego, jako jedyna polska instytucja naukowa  w mieście, zajmowało się również gromadzeniem bardzo cennych zbiorów rękopiśmiennych, archeologicznych, historycznych, numizmatycznych, malarskich, graficznych.

Towarzystwo od chwili swego powstania zmierzało do utworzenia własnej biblioteki oraz własnego muzeum.

Trzeba przecież pamiętać, ze siedziba Towarzystwa Naukowego w Toruniu przy ul. Wysokiej nosiła nazwę „Muzeum”.

Zbiory TNT są wyrazem pasji kolekcjonerskiej członków Towarzystwa, na przykład znakomitego archeologa Gotfryda Ossowskiego czy numizmatyka Walerego C. Amrogowicza.

W XIX wieku kolekcjonerstwo i tworzenie zbiorów muzealnych było jednym z podstawowych pól działalności wszystkich towarzystw naukowych.

Ukoronowaniem tej działalności stało się powołanie w 1931 roku Muzeum Miejskiego w Ratuszu Staromiejskim, które połączyło zbiory Towarzystwa Naukowego w Toruniu i Coppernicus-Verein für Wissenschaft und Kunst.

Wcześniej w 1923 roku powstała Książnica Miejska, również na bazie księgozbiorów obu toruńskich towarzystw naukowych.

Publikacja rocznicowa jest wynikiem prac inwentaryzacyjnych prowadzonych w Muzeum Okręgowym w Toruniu, w czasie których przebadano zbiory Towarzystwa Naukowego w Toruniu zgromadzone w muzeum.

Uwiecznieniem tych prac była wystawa „Nauka – Sztuka – Edukacja. 140 lat działalności Towarzystwa Naukowego w Toruniu” otwarta w Ratuszu Staromiejskim między 17 października 2015 r. a 6 marca 2016 r.     

Rocznicowa publikacja składa się z kilkunastu rozdziałów:

  1. Magdalena Niedzielska – Towarzystwa naukowe w XIX w. w Prusach Zachodnich i ich zbiory
  2. Mateusz Superczyński – Akta i zbiory Towarzystwa Naukowego w Toruniu w zasobie Archiwum Państwowego w Toruniu
  3. Krystyna Wyszomirska – Zbiory rękopisów Towarzystwa Naukowego w Toruniu
  4. Aleksandra Mierzejewska – Zbiory historyczne
  5. Michał Kłosiński – Kopernikana
  6. Piotr Gużynski – Zbiory archeologiczne
  7. Adam Musiałowski – Zbiory numizmatyczne
  8. Katarzyna Paczuska – Kolekcja numizmatów blisko- i dalekowschodnich
  9. Anna Kroplewska-Gajewska – Kolekcja malarstwa i rzeźby
  10. Agata Rissmann – Kolekcja grafiki
  11. Michał Kurkowski – Kolekcja rzemiosła

Sprawozdania Towarzystwa Naukowego w Toruniu

belkaniebieska2

sprtnt1

 

 

Sprawozdania
Towarzystwa Naukowego
w Toruniu

Sygnatura SIRr II/4

belkaniebieska2

sprtnt2„Sprawozdania Towarzystwa Naukowego w Toruniu” obejmują działalnośc TNT od 1947 roku.

Pierwszy numer ukazał się w 1949.

Wcześniej skrócone sprawozdania zamieszczano w „Zapiskach TNT”

Kolejne tomy bardzo regularnie wychodzą każdego roku.

 

 

 

 

 

 

Zamieszcza się w nich

  • roczne sprawozdania z działalności TNT
  • protokoły z walnych zebrań TNT
  • wykazy członków TNT
  • informacje biograficzne i bibliograficzne o członkach TNT
  • streszczenia odczytów przedstawianych na posiedzeniach poszczególnych wydziałów TNT
  • wykazy wydawnictw Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Dzięki materiałowi zebranemu w „Sprawozdaniach Towarzystwa Naukowego w Toruniu” można bardzo szczegółowo odtworzyć działalność Towarzystwa Naukowego, skład jego zarządów, wydziałów, dorobek naukowy członków.

belkaniebieska2

Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu – Zapiski Historyczne

belkaniebieska2

ztntzh1

 

Zapiski Towarzystwa Naukowego
w Toruniu
>>kwartalnik poświęcony historii Wielkiego Pomorza<<

Zapiski Historyczne
>>poświęcone historii Pomorza i krajów bałtyckich<<

Sygnatura SIRr II/2

belkaniebieska2

ztntzh2b

1908 – pierwszy numer Zapisków Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Towarzystwo Naukowe w Toruniu w 1908 roku zaczęło wydawać „Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu”.

Był to już trzeci naukowy periodyk TNT po „Rocznikach” (od 1978) i „Fontes” (od 1897).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ukazanie się „Zapisków TNT” było to zasługą determinacji księdza  dr. Stanisława Kujota (plebana z Grzybna koło Unisławia), który w 1897 roku objął funkcję prezesa Towarzystwa Naukowego w Toruniu i przyczynił się do reaktywacji jego działalności po kilkunastu latach zastoju.

Był on również profesorem seminarium duchownego diecezji chełmińskiej w Pelplinie.

fontes5

ks. dr Stanisław Kujot ; fotograwura Drukarni i Księgarni św. Wojciecha w Poznaniu ; Nadbitka: ks. P. Czaplewski, Ks. Stanisław Kujot, Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1914/1915, T III, Nr 4 i 5 ; Sygnatura 206905

 

Finansowanie „Zapisków” umożliwiła darowizna Jana Karczyńskiego ze Zblewa, która zapewniła Towarzystwu Naukowemu w Toruniu stały dochód w postaci udziałów w fabryce maszyn rolniczych „Victoria” w Czersku.

„Zapiski” zawierały początkowo drobne prace, bibliografię historii Pomorza, recenzje i sprawozdania z działalności TNT.

Autorami byli członkowie Towarzystwa – przede wszystkim duchowni (ponad polowa członków TNT) oraz ziemianie.

Ukazywały się w nich rozprawki, artykuły na temat dokumentów źródłowych, szkice biograficzne poświęcone historii Pomorza.

Pomyślane jako kwartalnik, od początku ukazywały się bardzo regularnie.

Nie zmieniło się to również po I wojnie światowej.

W okresie międzywojennym „Zapiski TNT” zwiększyły swą objętość i zaczęły drukować również obszerniejsze rozprawy.

Rozbudowano dział recenzji.

W latach 1923-1939 duży wpływ organizacyjny na „Zapiski TNT”  wywarł dyrektor Książnicy Miejskiej w Toruniu – dr Zygmunt Mocarski, którego niezwykła energia i pomysłowość przyczyniła się do rozwoju pisma i uczynienia z niego pełnowartościowego regionalnego i historycznego czasopisma naukowego.

W „Zapiskach” zaczęli publikować naukowcy z wiodących ośrodków uniwersyteckich, ale w dalszym ciągu dbano, żeby tematyka pisma dotyczyła Torunia, regionu chełmińskiego i Pomorza.

Od początku „Zapiski TNT” były pismem historycznym, ale pojawiały się również artykuły z zakresu archeologii, a nawet historii literatury.

W czasie II wojny światowej zginęło 51 ze 135 członków Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Pomordowanych zastąpili naukowcy z Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, którzy utworzyli w Toruniu Uniwersytet Mikołaja Kopernika.

 

ztntzh3

1955 – pierwszy numer Zapisków Historycznych

W 1955 roku nastąpiła zmiana nazwy czasopisma z „Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu” na „Zapiski Historyczne”.

W okresie powojennym na łamach „Zapisków” zaczęli publikować również historycy z zagranicy, a tematyka pisma uległa rozszerzeniu na historię Pomorza i regionu bałtyckiego.

W „Zapiskach Historycznych” publikują nie tylko naukowcy z Torunia, Gdańska, Poznania, Szczecina, Olsztyna czy Warszawy, ale również z Niemiec i Szwecji.

 

 

 

Od 1958 roku jako aneks do „Zapisków Historycznych” zaczęła się ukazywać bieżąca „Bibliografia historii Pomorza Wschodniego i Zachodniego” opracowywana przez wiele lat przez Henryka Baranowskiego, a później przez Urszulę Zaborską.

„Zapiski Historyczne” przekształciły się z lokalnego biuletynu Towarzystwa Naukowego w Toruniu w pismo o zasięgu ogólnopolskim i o uznanej międzynarodowej renomie.

Starsze od „Zapisek Historycznych” są tylko „Kwartalnik Historyczny” (1887 – Lwów) i „Przegląd Historyczny” (1906 – Warszawa).

belkaniebieska2

rotonato2

Kazimierz Wajda
W dobie zaboru pruskiego 1875-1918
str. 11-110

W:
Dzieje Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875-1975
Tom 1
Toruń 1977

 

rotonato3

Bożena Osmólska-Piskorska
W czasach II Rzeczypospolitej 1918-1939
str. 111-277
W:
Dzieje Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875-1975
Tom 1
Toruń 1977

 

 

rotonato4

Jerzy Serczyk
W Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1945-1975
str. 5-145
W:
Dzieje Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875-1975
Tom 2
Toruń 1978

 

 

rotonato5
Jerzy Serczyk

Towarzystwo Naukowe w Toruniu w latach 1976-2000

Toruń 2002

 

 

 

ztntzh4

Jerzy Serczyk

Sześdziesiąt lat pomorskiego czasopisma naukowego.
Dzieje „Zapisek Historycznych”

s.145-160

Rocznik Kulturalny Kujaw i Pomorza
Tom V : 1969

 

ztntzh5

 

Spis zawartości „Zapisek Historycznych” Towarzystwa Naukowego w Toruniu
za lata 1908-1974

pod kierunkiem Tadeusza Zakrzewskiego

Toruń 1974

 

belkaniebieska2