Tag Archives: Wiktor Kulerski

Teresa Astramowicz-Leyk – Od idei pracy organicznej do społeczeństwa obywatelskiego

 

Teresa Astramowicz-Leyk

Od idei pracy organicznej do społeczeństwa obywatelskiego
Przekaz międzypokoleniowy na przykładzie rodu Kulerskich

Wydawca: Instytut Nauk Politycznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego

Olsztyn 2013

SIRr IIIB/Kulerscy

Dr hab. Teresa Astramowicz-Leyk jest adiunktem w Instytucie Nauk Politycznych na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie.

Jest autorką monografii „Wiktor Kulerski (1865-1935) : polityk – wydawca – dziennikarz” wydanej w Toruniu w 2006 roku.

Rozprawa „Od idei pracy organicznej do społeczeństwa obywatelskiego” poświęcona jest myśli politycznej trzech pokoleń rodu Kulerskich.

Autorka przeanalizowała działalność potomków Wiktora Kulerskiego seniora (1865-1935) – założyciela Gazety Grudziądzkiej, posła do Reichstagu i senatora II Rzeczpospolitej.

W książce ukazane zostały sylwetki Witolda Zygmunta Kulerskiego (syna) oraz Witysława Wiktora Dys Kulerskiego (wnuka).

Witold Zygmunt Kulerski (1911-1997) działał przed wojną w Stronnictwie Ludowym.

W okresie wojny zasiadał w Radzie Narodowej w Londynie i był osobistym sekretarzem premiera Stanisława Mikołajczyka.

Władze komunistyczne wtrąciły go do więzienia.

Wiktor Kulerski junior (urodzony w 1935) kontynuował tradycje niepodległościowe dziadka i ojca.

Był związany z Komitetem Obrony Robotników, działał w NSZZ „Solidarność”.

W stanie wojennym ukrywał się w podziemiu.

W 1989 roku został wybrany na posła do Sejmu.

Był wiceministrem w rządzie Tadeusza Mazowieckiego.

Teresa Astramowicz-Leyk przedstawiła problem dziedziczenia i nowatorstwa idei w przekazie międzypokoleniowym.

Zaprezentowała zarówno ciągłość aksjologiczną w tradycji rodu Kulerskich jak i zmiany zachodzące w myśli politycznej tej grudziądzkiej rodziny.

Wiktor Kulerski (1865-1935) – wydawca „Gazety Grudziądzkiej”

belkaniebieska2

historia_drukarstwa

Wiktor Kulerski urodził się w 1865 roku w Grucie pod Grudziądzem.

Jego ojciec był nauczycielem w Radzyniu Chełmińskim, który z racji wykonywanego zawodu na państwowej posadzie ulegał germanizacji.

W 1883 roku Wiktor Kulerski został wydalony z Seminarium Nauczycielskiego w Grudziądzu za udział w uroczystości poświęconej zwycięstwu Jana III Sobieskiego pod Wiedniem.

 

 

Pracował jako guwerner w domach ziemiaństwa pomorskiego.

Studia zakończył eksternistycznie.

Nie chcąc pracować jako nauczyciel w niemieckiej szkole – otworzył w Sopocie pensjonat.

 

wiktorkulerski2

Wiktor Kulerski – fotografia W: Karol Rzepecki, Pobudka wyborcza, Poznań 1907, s. 146, Sygnatura SIRr VIb/6-27t.1

Poświęcił się też działalności społecznej i narodowej, zakładał polskie towarzystwa ludowe i oświatowe, wygłaszał wykłady z literatury i historii zakładał polskie szkółki, pisał do gazet.

1 października 1894 roku kazał się pierwszy numer „Gazety Grudziądzkiej”.

Już w pierwszym roku jej działalności został skazany na 3 miesiące wiezienia za obrazę pruskiej administracji.

W sumie władze pruskie wytoczyły „Gazecie Grudziądzkiej” aż 87 procesów.

 

 

 

 

Najczęściej pozywany był redaktor Bolesław Sobiechowski – 18 razy w I instancji tylko w latach 1900 – 1901.

Skazany został łącznie na karę 1240 marek grzywny oraz 1 rok, 5 miesięcy i dwa tygodnie więzienia.

 

Wiktor Kulerski zyskał dużą popularność w społeczeństwie, co przyniosło mu przydomek „Hetmana Ludu” i wybór na posła w niemieckim parlamencie od 1903 do 1911 roku.

Jednak jego ludowa kandydatura spotkała się z gwałtowną krytyką ze strony innych działaczy narodowych, wywodzących się tradycyjnie z kręgów ziemiaństwa.

 

wikkul4

Sygnatura M 526, M 1025-1028

Stały wzrost sprzedaży „Gazety Grudziądzkiej” pozwolił Wiktorowi Kulerskiemu kupić w 1910 roku 34 morgowe gospodarstwo w Tuszewie pod Grudziądzem.

Tu wybudował „Zakłady Graficzne i Wydawnicze Wiktora Kulerskiego „, które otworzył uroczyście w 1913 roku.

Składały się one kilku budynków.

Pierwszy mieścił administracje i redakcję, w  drugim znajdowały się dwie hale maszyn. trzeci budynek stanowił elektrownię zakładową, dalej znajdowały się magazyny.

Drukarnia miała również własną bocznicę kolejową.

 

 

Zakłady Kulerskiego zatrudniały ponad 100 osób.

Wprowadził 8-godzinny dzień pracy, urlopy wypoczynkowe, obiady, łazienki, bibliotekę, wycieczki dla pracowników.

 

 

wikkul3

Sygnatura MAG 8751

Najważniejszą pozycją wydawniczą Zakładów Kulerskiego była oczywiście „Gazeta Grudziądzka”, której nakład osiągnął w 1914 roku ponad 128 000 egzemplarzy.

To trzeci wynik spośród wszystkich gazet (również niemieckich) wydawanych w Cesarstwie Niemieckim.

Wśród gazet polskich „Gazeta Grudziądzka” miała największy nakład w skali całego świata.

W tym czasie nakłady „Gazety Toruńskiej” i „Dziennika Poznańskiego” sięgały zaledwie 3000 egzemplarzy.

 

 

To ewenement zważywszy na fakt, że tylko 11 % mieszkańców Grudziądza było wówczas Polakami, a samo miasto miało około 24 tys. mieszkańców.

 

wikkul5

Sygnatura SIRr XXXV/d-13

Okazuje się, ze 50 % nakładu gazety sprzedawano w Nadrenii i Westfalii.

„Gazeta Grudziądzka” wychodziła trzy razy w tygodniu (we wtorki, czwartki, soboty).

Wiktor Kulerski kierował swoja gazetę do ludu, nie do ziemiaństwa, kupców czy fabrykantów.

„Gazeta Grudziądzka” wypłacała zapomogi wdowom i sierotom po zmarłych czytelnikach (abonentach).

 

 

 

Bardzo często ukazywały się również bezpłatne dodatki do gazety:
– „Gość Świąteczny”
– „Przyjaciel Dziatwy”
– „Dodatek rolniczo-przemysłowy”
– „Gospodarz”
– „Robotnik”
– „Śmiech”
– „Dobra Gospodyni”

Każdy z abonentów dostawał tez co roku bezpłatny „Kalendarz Mariański”  – kolorowany i ilustrowany.

Wydawnictwo „Gazety Grudziądzkiej” drukowało również książki.

Także one były bezpłatnie rozsyłane do abonentów.

Okazuje się, że drukarnia Wiktora Kulerskiego wydawała w latach 1894-1939 blisko 300 tytułów książek, broszur i innych publikacji.

Były wśród nich kalendarze, śpiewniki, powieści, modlitewniki, przewodniki, elementarze, listowniki, dramaty, podręczniki, książki historyczne, legendy, czytanki dla dzieci, bajki, poradniki medyczne, domowe i prawne, kolorowe obrazki.

Trafiały one do czytelników w gigantycznych nakładach sięgających kilkudziesięciu tysięcy egzemplarzy.

Rozesłano bezpłatnie 500 tys. egzemplarzy kalendarzy, 700 tys. egzemplarzy książek, 900 tys. kolorowych obrazków.

„Gazeta Grudziądzka” największy rozkwit przezywała tuż przed wybuchem I wojny światowej.

W okresie międzywojennym szykany władz sanacyjnych i wielki kryzys gospodarczy stopniowo doprowadziły do jej upadku.

Wiktor Kulerski tradycyjnie sprzyjał bowiem Polskiemu Stronnictw Ludowemu „Piast” – z jego ramienia w latach 1928-1935 zasiadał w Senacie.

wikkul6

Sygnatura SIRr VIb/7-44

W latach1920-1921 Wiktor Kulerski z ramienia Międzynarodowej Komisji Granicznej, zaangażował się w wytyczenie granicy między Pomorzem a Niemcami.

Dzięki niemu przekazano Polsce most na Wiśle w Opaleniu koło Kwidzyna.

Most został w 1928 roku przeniesiony do Torunia i do dziś służy jego mieszkańcom.

Wiktor Kulerski zmarł w 1935 roku, a kierownictwo Zakładów Graficznych objął po nim jego syn Witold Kulerski.

 

 

 

 

W 1939 roku „Gazeta Grudziądzka” przestała ukazywać się w Grudziądzu.

Została przeniesiona do Poznania, gdzie wychodziła pod tytułem „Gazeta Ludowa dawniej Gazeta Grudziądzka”.

W 1945 roku Niemcy podczas wycofywania się z Grudziądza wysadzili Zakłady Wiktora Kulerskiego w powietrze.

belkaniebieska2

W Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu dostępne są niemal wszystkie roczniki „Gazety Grudziądzkiej”.

Niestety nie mamy egzemplarzy z lat 1894-1896.

Egzemplarze z lat 1897-1916 udostępnia się tylko na mikrofilmie.

Został on sporządzony na podstawie oryginalnych egzemplarzy z Lwowskiej Biblioteki Naukowej im. Wasyla Stefanyka.

W Książnicy zachowały się papierowe egzemplarze z lat 1915-1919, 1921-1922, 1924-1939.

Szczegółowe informacje o zasobie „Gazety Grudziądzkiej” w zbiorach Ksiąznicy Kopernikańskiej czytelnik może odnaleźć w Zeskanowanym Katalogu Kartkowym Czasopism pod adresem:
http://www1.ksiaznica.torun.pl:8002/

Poniżej link do „Gazety Grudziądzkiej” w Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej:
http://kpbc.umk.pl/dlibra/publication?id=47641

Również Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu posiada w swoich zasobach cyfrowych zeskanowane roczniki „Gazety Grudziądzkiej”:
http://www2.oss.wroc.pl/szukaj/kzc/index.php

belkaniebieska2

150otwartaksieganiebieskaTeresa Perkowska

Zakłady Graficzne Wiktora Kulerskiego w Grudziądzu i ich działalność wydawnicza : (1894-1939)

Roczniki Biblioteczne. Z. 3-4 : 1965

s. 273-363

SIRr   XXXVe/22

 

 

150otwartaksieganiebieskaJanusz Hinz, Stanisław Poręba

Bibliografia wydawnictw zwartych opublikowanych przez „Gazetę Grudziądzką” Wiktora Kulerskiego w Grudziądzu

Grudziądz 2006

Sygnatura SIRr I/46

 

 

150otwartaksieganiebieskaTeresa Astramowicz-Leyk

Wiktor Kulerski (1865-1935)
Polityk – wydawca – dziennikarz

Toruń 2006

Sygnatura SIRr IIIB/Kulerski

 

 

150otwartaksieganiebieskaTomasz Krzemiński

Polityk dwóch epok
Wiktor Kulerski

Toruń 2008

Sygnatura SIRr IIIB/Kulerski

 

 

150otwartaksieganiebieskaGrażyna Gzella

Procesy prasowe redaktorów „Gazety Grudziądzkiej” w latach 1894-1914

Toruń 2010

Sygnatura SIRr XXXVd/34

 

 

150otwartaksieganiebieskaTadeusz Cieślak

„Gazeta Grudziądzka” (1894-1918), fenomen wydawniczy

Studia i materiały do dziejów Wielkopolski i Pomorza. T. 3 z. 2.

s. 175-188

Sygnatura SIRr II/17t.3z.2

 

 

150otwartaksieganiebieskaAleksander Markwicz

Życie Pomorza.
Królewskie miasto Grudziądz.

Grudziądz 1920

Sygnatura SIRr  VIII/Gr-19

 

 

150otwartaksieganiebieska30 lat Gazety Grudziądzkiej

Grudziądz 1924

Sygnatura SIRr XXXVd/13

 

 

 

150otwartaksieganiebieskaKto zdobył dla Polski most ongi opaleński a dziś toruński ?

Grudziądz  1934

Sygnatura SIRr VIb/7-44

 

 

 

150otwartaksieganiebieskaWiktor Kulerski

Z moich wspomnień. Dlaczego założyłem „Gazetę Grudziądzką”, jakie jej były cele?
s. 19-24

W: Księga Pamiątkowa Dziesięciolecia Pomorza
Toruń 1930
Sygnatura SIRr VIb/7-3a

 

 

150otwartaksieganiebieskaKalendarz Jubileuszowy 30-lecia Gazety Grudziądzkiej na rok 1925

Grudziądz 1924

Sygnatura MAG 8751

 

 

 

150otwartaksieganiebieskaW 100-lecie „Gazety Grudziądzkiej” (1894-1994)

Grudziądz 1994

 

Zawartość:

 

  • Zbigniew Walczak, W 100-lecie założenia „Gazety Grudziądzkiej”
  • Regina Potęga-Magdziarz, Ważniejsze książki i broszury wydane przez Wiktora Kulerskiego
  • Stanisław Poręba, Redaktorzy i współpracownicy „Gazety Grudziądzkiej” (1894-1939)
  • Henryk Bierut, Jak uczczono Wiktora Kulerskiego w Grudziądzu
  • Eugeniusz Chmielewski, Drukarnie i Zakłady Graficzne Wiktora Kulerskiego
  • Tadeusz Rauchfleisz, Z dziejów Księgarni Wysyłkowej Wiktora Kulerskiego w Grudziądzu
  • Henryk Stopikowski, Działalność Wiktora Kulerskiego na polu krajoznawstwa

belkaniebieska2