Tag Archives: Wolne Miasto Gdańsk

Historia Pomorza – Tom V – Część I

 

Historia Pomorza

Tom V (1918-1939)
Województwo pomorskie i Wolne Miasto Gdańsk

Część I
Ustrój, społeczeństwo i gospodarka

Toruń 2015

Sygnatura SIRr VIb/1-3t.5cz.1

Jest to już jedenasty wolumin w serii „Historia Pomorza” ukazującej się od 1969 roku.

W Informatorium dostępny jest cały komplet.

1. Historia Pomorza. T. 1, Do roku 1466. Cz. 1 / pod red. Gerarda Labudy ; oprac. Marian Biskup [et al.]. – Wyd. 2 uzup. – Poznań : Wydaw. Poznańskie, 1972.
2. Historia Pomorza. T. 1, Do roku 1466. Cz. 2 / pod red. Gerarda Labudy ; oprac. Kazimierz Ślaski, Benedykt Zientara ; bibliogr. przyg. Władysław Chojnacki. – Wyd. 2 uzup. – Poznań : Wydaw. Poznańskie, 1972.
3. Historia Pomorza : opracowanie zbiorowe. T. 2, Do roku 1815. Cz. 1, 1464/66-1648/57 / pod red. i ze wstępem Gerarda Labudy ; oprac. Marian Biskup [et al.]. – Poznań : Wydawnictwo Poznańskie, 1976.
4. Historia Pomorza : opracowanie zbiorowe. T. 2, Do roku 1815. Cz. 2, Pomorze Wschodnie w latach 1657-1815 / pod red. Gerarda Labudy ; oprac. Edmund Cieślak, Jerzy Wojtowicz, Władysław Zajewski ; przy współudz. Władysława Chojnackiego [et al.]. – Poznań : Wydawnictwo Poznańskie, 1984.
5. Historia Pomorza. T. 2, Do roku 1815. Cz. 3, Pomorze Zachodnie w latach 1648-1815 / pod red. Gerarda Labudy ; oprac. Zygmunt Szultka i Henryk Lesiński ; przy współudz. Dariusza Łukasiewicza i Alfreda Wielopolskiego ; Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk im. Tadeusza Manteuffla. – Poznań : Wydaw. Poznańskie, 2003.
6. Historia Pomorza. T. 3, (1815-1850). Cz. 1, Gospodarka, społeczeństwo, ustrój / pod red. i ze wstępem G. Labudy ; oprac. Stanisław Salmonowicz, Kazimierz Ślaski, Bogdan Wachowiak. – Poznań : Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1993.
7. Historia Pomorza. T. 3, (1815-1850). Cz. 2, Zagadnienia polityczne, narodowościowe i wyznaniowe / pod red. Gerarda Labudy ; oprac. Janusz Jasiński ; przy współudz. Zygmunta Szultki. – Poznań : Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1996.
8. Historia Pomorza. T. 3, (1815-1850). Cz. 3, Kultura artystyczna i umysłowa / pod red. Gerarda Labudy ; oprac. Bogusław Mansfeld [et al.]. – Poznań : Wydaw. Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2001.
9. Historia Pomorza. T. 4, (1850-1918). Cz. 1, Ustrój, gospodarka, społeczeństwo / oprac. Stanisław Salmonowicz [et al.] ; pod red. Stanisława Salmonowicza ; Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, Towarzystwo Naukowe w Toruniu, Uniwersytet Szczeciński. – Toruń : Wydaw. TN, 2000.
10. Historia Pomorza. T. 4, (1850-1918). Cz. 2, Polityka i kultura / oprac. Józef Borzyszkowski [et al] ; pod red. Stanisława Salmonowicza ; Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, Towarzystwo Naukowe w Toruniu, Uniwersytet Gdański. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. – Toruń : Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego, 2002.
11. Historia Pomorza. T. 5, (1918-1939) : Województwo pomorskie i Wolne Miasto Gdańsk. Cz. 1, Ustrój, społeczeństwo i gospodarka / opracowali Marek Andrzejewski, Bolesław Hajduk, Tomasz Łaszkiewicz, Przemysław Olstowski, Andrzej Romanow, Stanisław Salmonowicz, Ryszard Sudziński, Mieczysław Wojciechowski ; pod redakcją Szczepana Wierzchosławskiego i Przemysława Olstowskiego ; [recenzenci Józef Borzyszkowski, Kazimierz Wajda] ; Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk im. Tadeusza Manteuffla, Towarzystwo Naukowe w Toruniu. – Toruń : Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego w Toruniu, 2015.

Najnowszy tom został wydany przez Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk oraz Towarzystwo Naukowe w Toruniu pod redakcją prof. Szczepana Wierzchosławskiego i dr hab. Przemysława Olstowskiego.

Opracowanie podzielone jest na dwie części: województwo pomorskie i Wolne Miasto Gdańsk.

Ustrojowi administracyjnemu, społeczeństwu i gospodarce województwa pomorskiego w latach 1918-1939 poświęcili studia monograficzne następujący autorzy:

  • Przemysław Olstowski – Charakterystyka źródeł i stanu badań do dziejów województwa pomorskiego
  • Mieczysław Wojciechowski – Od rewolucji listopadowej do wprowadzenia administracji polskiej (1918-1920)
  • Stanisław Salmonowicz – Podziały terytorialne i organizacja administracji w województwie pomorskim (1920-1939)
  • Przemysław Olstowski – Stosunki ludnościowe w województwie pomorskim
  • Ryszard Sudziński – Gospodarka Pomorza Nadwiślańskiego (przemysł, rzemiosło, handel, gospodarka morska) w Drugiej Rzeczypospolitej
  • Tomasz Łaszkiewicz – Rolnictwo w województwie pomorskim w okresie międzywojennym

Część poświęcona Wolnemu Miastu Gdańsk składa się z następujących studiów:

  • Andrzej Romanów – Charakterystyka źródeł i stanu badań nad dziejami Wolnego Miasta Gdańska
  • Marek Andrzejewski – Struktura administracyjna i status prawny
  • Andrzej Romanow – Terytorium, stosunki demograficzne, narodowościowe i wyznaniowe. Podziały społeczno-zawodowe i warunki bytu
  • Bolesław Hajduk – Gospodarka i społeczeństwo

Rocznik Gdański – 1927-1939

W księgozbiorze regionalnym Informatorium dostępne są wszystkie przedwojenne tomy „Rocznika Gdańskiego”.

12 tomów obejmuje lata 1927-1938.

Oznaczone są sygnaturą SIRr II/40

Powojenne numery „Rocznika Gdańskiego” należy zamawiać z magazynu.

W Książnicy znajdują się egzemplarze z lat 1954-2005.

Przedwojenny Gdańsk nie był częścią Polski.

W Wolnym Mieście Gdańsku nie było też początkowo polskich (polonijnych) instytucji naukowych.

Sytuację zmieniło powstanie w 1922 roku Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki w Gdańsku – z inicjatywy ks. dr Kamila Kantaka.

Kadrowym i materialnym zapleczem towarzystwa było Gimnazjum Polskie Macierzy Szkolnej w Gdańsku, które również otwarto w 1922 roku.

Właśnie profesorowie tej szkoły, jednocześnie członkowie towarzystwa, powołali do życia w 1927 roku „Rocznik Gdański”.

Prezesem Towarzystwa Przyjaciół Nauk i Sztuki był wówczas dr Marcin Dragan.

„Rocznik Gdański” był czasopismem naukowym, które miało poświadczać związki Gdańska i Kaszub z Polską.

W skład komitetu redakcyjnego wchodzili najdłużej Marcin Dragan, Władysław Pniewski oraz Adam Czartkowski.

Przed wojną ukazało się 12 tomów „Rocznika Gdańskiego”.

Po wojnie jego wydawanie wznowiono w 1954 roku (od 1956 pod auspicjami Gdańskiego Towarzystwa Naukowego).

Przed wojną do „Rocznika Gdańskiego” pisało aż 57 autorów.

Opublikowano 187 rożnych tekstów – wśród nich 72 rozprawy i szkice, 24 materiały źródłowe, 83 recenzje i polemiki.

Stałe miejsce na łamach rocznika zajmowała „Kronika Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki w Gdańsku”.

„Rocznik Gdański” drukowano w Drukarni Gdańskiej.

Siedziba redakcji znajdowała się w gmachu Gimnazjum Polskiego w Gdańsku.

Przeważała tematyka historyczna, poza tym reprezentowane były literatura, sztuka, językoznawstwo, etnografia, socjologia i geografia.

Szczególne miejsce na łamach „Rocznika Gdańskiego” znalazła tematyka kaszubska.

Dwaj redaktorzy „Rocznika Gdańskiego” Władysław Pniewski i Franciszek Kręcki zostali zamordowani przez hitlerowców w Stutthofie 22 marca 1940 roku.

Wykaz rozpraw zamieszczonych w „Roczniku Gdańskim” w  latach 1927-1938

 

 

Tom I

 

1927

Stanisław Pawłowski O położeniu geograficznem Pomorza i terytorium W.M. Gdańska
Władysław Pniewski Błędy i właściwości językowe w zadaniach młodzieży polskiej w Gdańsku, w świetle dialektów pomorskich i języka niemieckiego
Roman Lutman Położenie prawno-polityczne Gdańska w dawnej Polsce
Władysław Pniewski Bibliografia kaszubsko-pomorska w zakresie języka i językoznawstwa
Marcin Dragan Garść uwag o przeciwpolskiej propagandzie w najnowszych publikacjach niemieckich
 

Tom II i III

 

1928-1929

Marja Dziamianka Aleksy Husarzewski, komisarz generalny Stanislawa Augusta w Gdańsku
Alfred Siebeneichen Udział Gdańska w handlu zagranicznym Polski
Tadeusz Kijeński Ile jest Polaków na terenie Wolnego Miasta Gdańska?
Władysław Pniewski Przegląd literatury kaszubskiej
Władysław Pniewski Uzupełnienie bibljografi kaszubsko-pomorskiej w zakresie języka i językoznawstwa
Władysław Pniewski Pomorze i Bałtyk w polskiej literaturze pięknej. Przegląd bibliograficzny
Kazimiera Jeżowa Agitacja antypolska w geografii niemieckiej
Poczta Polska w Gdańsku
 

Tom IV i V

 

1930-1931

Władysław Pniewski Gdańsk w polskiej literaturze pięknej
Stanisław Bodniak Komisja Morska Zygmunta Augusta
Stanisław Bodniak Morze w głosach opinji w dawnej Rzeczypospolitej
Józef Zawirowski Stosunki gdańsko-polskie w latach 1568-1570 i ich oświetlenie w poezjach łacińskich Hiszpana Piotra Royziusa
Bolesław Makowski Daniela Chodowieckiego stosunek do polskości i Polski
Władysław Pniewski Dalsze uzupełnienia bibljografji kaszubsko-pomorskiej w zakresie językoznawstwa i polskiej literatury pięknej
Alfred Siebeneichen Echa średniowiecza w współczesnej polityce handlowej Gdańska
Tadeusz Bierowski Rola Gdańska w niemieckiej propagandzie rewizjonistycznej
Stefan Hański Utworzenie Muzeum Polskiego w Gdańsku jako wykładnik wspólności kulturalnej z Polską
 

Tom VI

 

1932

Marcin Dragan Polityczny testament ostatniego z książąt Pomorza Gdańskiego
Leon Koczy W sprawie sporu o najdawniejszy podbój Pomorza
Karol Górski Pierwotny Gdańsk i dzieje jego zagłady
Kazimierz Lepszy Stefan Batory a Gdańsk
Roman Lutman Gdańsk a Polska w stosunku dziejowym (1454-1793)
Janusz Staszewski Wojsko polskie na Pomorzu i pod Gdańskiem w 1807 roku
Ludwik Simon Z dziejów teatru polskiego w Gdańsku
Ludwik Simon Nieznane polonica z biblioteki Miejskiej w Gdańsku. I. Jana Danieckiego „Vanda” (1599)
Władysław Pniewski Bibljografja kaszubsko-pomorska w zakresie językoznawstwa i literatury od połowy 1931 r. do końca 1932 r., oraz uzupełnienia lat dawniejszych
Wincenty Juliusz Piasecki Tranzyt wschodnio-pruski w piśmiennictwie niemieckiem
Kazimierz Ludwik Bończa Propaganda antypolska a rzeczywistość
 

Tom VII i VIII

 

1933-1934

Zygmunt Wojciechowski Pomorze a pojecie Polski Piastowskiej
Józef Widajewicz Borysław
Tadeusz Lehr-Spławiński O nazwie pomorskiego grodu Wolin – Julin u ujścia Odry
Marjan Małuszyński Zabór Pomorza przez Krzyżaków (1308-1309)
Otakar Odložilik Husyci na brzegu Bałtyku w 1433 roku
Karol Górski Z dziejów ustroju Pomorza
Kazimierz Lepszy Strażnicy Morza Stefana Batorego
Kazimierz Piwarski Jan III Sobieski wobec spraw bałtyckich w latach 1693-1694
Janusz Staszewski Artyleria polska pod Gdańskiem 1807 r.
Janusz Staszewski Z dziejów garnizonu polskiego w Gdańsku w latach 1808-1812
 

Tom IX i X

 

1935-1936

Stanisław Nowogrodzki Pomorze Zachodnie a Polska w latach 1323-1370
Karol Górski Fragmenty dziejów Prus w XV w.
Krystyna Pieradzka Trzy wieki stosunków handlowych pomiędzy Gdańskiem a Węgrami
Stanisław Bodniak Żołnierze morscy Zygmunta Starego (1517-1522)
Stanisław Bodniak Przyczynki do dziejów marynarki w Polsce w Xvi wieku
Łukasz Kurdybacha Polemika o prawa Polski do morza (1638-1640)
Władysław Czapliński Polacy z Czarnieckim w Danji (1658-1659)
Alfons Michał Wodziński Oblężenie Gdańska w roku 1733-34
Roman Battaglia Morze, mocarstwowość Polski
 

Tom XI

 

1937

Kazimierz Kaczmarczyk Dokument hołdowniczy Gdańska z roku 1454
Karol Górski Pierwsze czterdziestolecie Prus Królewskich (1466-1506)
Tadeusz Nowak Kampania wielkopolska Czarnieckiego i Lubomirskiego w roku 1656
Władysław Czapliński Władysław Konstanty Wituski żołnierz kolonialny w XVII w.
Alfons Michał Wodziński Król Stanisław Leszczyński w gościnie pruskiej
Janusz Staszewski Dywizja gdańska w walkach nad Dźwiną i w obronie Gdańska (1812-1813)
Roman Pollak Borzykowski jako marynista
Stanisław Helsztyński Stanisław Przybyszewski w Gdańsku (5 X 1920 – 31 X 1924)
 

Tom XII

 

1938

Karol Górski Oksywie
Marian Pelczar Handel zbożem z dóbr królewskich Kazimierza Jagiellończyka
Tadeusz Glemma Odzyskanie klasztoru dominikańskiego w Gdańsku w latach 1565-1568
Stanisław Bodniak Sprawy morskie w „księgach Hetmańskich” Sarnickiego (1575-1577)
Władysław Czapliński Udział Polaków w zdobyciu Fonii w 1659 r.
Władysław Pniewski O słownictwie i słownikach kaszubsko-pomorskich
Władysław Pniewski Życie i dzieła dra Fryderyka Lorentza

Andrzej Bukowski

Podwójny jubileusz „Rocznika Gdańskiego”

Rocznik Gdański
1966, s. 5-8

Sygnatura MAG 126500

 

Andrzej Bukowski

Pięćdziesiąt tomów „Rocznika Gdańskiego”

Rocznik Gdański
1990, zeszyt 1, s. 5-27

Sygnatura MAG 236387

 

Józef Borzyszkowski

O problematyce kaszubskiej na łamach „Rocznika Gdańskiego” 1927-2006

Acta Cassubiana
2009, Tom XI, s. 234-245

MAG TN 03339-11

 

Marcin Dragan

Przedmowa

Rocznik Gdański
1927, Tom I, s. 1-4

Sygnatura SIRr II/40t.1