Tag Archives: XIX wiek

Next Page

Bogumil Goltz (1801-1870) – niemiecki pisarz z Golubia i Torunia

Bogumił Goltz był w połowie XIX wieku najgłośniejszym toruńskim pisarzem.

Urodził się w Warszawie w 1801 roku w pruskiej rodzinie prawniczej.

Miasto znajdowało się wówczas pod zaborem pruskim.

Jego ojciec był dyrektorem sądu miejskiego w Warszawie.

Od młodych lat Bogumil Goltz był związany z Pomorzem.

W 1809 roku rodzina przeprowadziła się do Kwidzyna.

 

Bogumil Goltz, autor portretu Paul Konewka, W: Bogumil Goltz, Buch der Kindheit, Berlin 1905

Uczęszczał do szkół w Kwidzynie i Królewcu.

W Ciechocinie odbywał praktykę rolniczą.

Był właścicielem gospodarstwa rolnego w Lisewie koło Golubia.

Od 1831 roku osiadł w Golubiu.

Tam napisał większość utworów, które później publikował.

Często bywał w Toruniu.

W 1847 roku przeniósł się do Torunia na stałe.

W Toruniu też zmarł w 1870 roku.

 

 

Buch der Kindheit

Goltz parał się pisarstwem, publicystyką i etnografią.

W 1847 roku opublikował swoją najgłośniejsza książkę „Buch der Kindheit” (Księgę dzieciństwa).

Przyniosła mu olbrzymią popularność wśród czytelników.

Był to utwór oparty na wspomnieniach autora.

Krytyka chwaliła go za autentyzm, prostotę i umiejętność obserwacji.

Podobnie autobiograficzna była kolejna jego książka „Ein Jugendleben” (Życie młodzieńcze) wydana w 1852 roku.

Dzięki finansowemu powodzeniu odbywał liczne podróże po całej Europie.

Owocem wyprawy do Egiptu była książka „Ein Kleinstädter in Ägypten” (Drobnomieszczanin w Egipcie).

 

Deutsche Entartung in der lichtfreundlichen und modernen Lebensart

Był też autorem wielu etnograficznych szkiców i żartobliwych esejów z dziedziny antropologii, socjologii kultury, pedagogiki.

Dzięki swojej popularności jeździł po całych Niemczech z odczytami, którymi zarabiał na utrzymanie.

Był doskonałym mówcą, znanym z dużego poczucia humoru.

Drukował również artykuły w „Thorner Wochenblatt”.

Był też członkiem Coppernicus Verein für Wissenschaft und Kunst zu Thorn.

Był radnym miejskim Torunia.

Po śmierci uczczono go w Toruniu tablicą pamiątkową.

Mieszkał przy ul. Sukienniczej (Tuchmacherstrasse).

 

Był Niemcem, żyjącym nad Wisłą i Drwęcą.

Realizm narracji, spostrzegawczość i niesamowita zdolność obserwacji pozwoliła mu na stworzenie na kartach swych utworów własnego obrazu Polski i Polaków, nie podążającego za stereotypowymi kliszami.

Uważał Polaków za osoby pracowite.

Chwalił Polaków jako czułych małżonków i dobrych rodziców.

Zarzucił niegospodarność polskiej arystokracji.

Widział pozytywne i negatywne cechy Polaków – inaczej niż inni współcześni mu pisarze niemieccy, przypisujący nam tylko cechy negatywne.

Jego utwory nie zostały przetłumaczone na język polski.

Sławny za życia, po śmierci został zapomniany.

W Książnicy Kopernikańskiej zachowało się bardzo dużo książek Bogumila Goltza.

1 Buch der Kindheit / von Bogumil Goltz. – Frankfurt a. M. : H. Zimmer, 1847.
2 Deutsche Entartung in der lichtfreundlichen und modernen Lebensart : an den modernene Stichwörtern gezeigt / von Bogumil Goltz. – Frankfurt a. M. : H. Zimmer 1847.
3 Das Menschen – Dasein in seinem weltewigen Zügen und Zeichen. Bd. 1-2 / von Bogumil Goltz. – Frankfurt : H. Zimmer 1850.
4 Buch der Kindheit / von Bogumil Goltz. – Berlin : Verlag von Franz Duncker, 1854.
5 Der Mensch und die Leute : zur Charakteristik der barbarischen und der civilisirten Nationen / von Bogumil Goltz. – Berlin : Verlag von Franz Duncker 1858.
6 Die Bildung und die Gebildeten : eine Beleuchtung der modernen Zustände. Bd. 2 / von Bogumil Goltz. – Berlin : Druck und Verlag von Otto Janke 1864.
7 Die Bildung und die Gebildeten : eine Beleuchtung der modernen Zustände. Bd. 1 / von Bogumil Goltz. – Berlin : Druck und Verlag von Otto Janke 1864.
 

8

Hinter den Feigenblättern : eine Umgangsphilosophie und pathologische Menschenkenntniss. Bd. 2, Feigenblätter : Diagnosen, Signalements und Verdicte für exacte Menschenkenntniss / von Bogumil Goltz. – Berlin : A. Vogel u. Comp. 1864.
 

9

Hinter den Feigenblättern : eine Umgangsphilosophie und pathologische Menschenkenntniss. Bd. 3, Feigenblätter : Eine Umgangs-Philosophie / von Bogumil Goltz. – Berlin : A. Vogel u. Comp. 1864.
10 Hinter den Feigenblättern : eine Umgangsphilosophie und pathologische Menschenkenntniss. Bd. 1, Vorschule der Menschenkenntniss / von Bogumil Goltz. – Berlin : A. Vogel 1864.
11 Das Kneipen und Kneip-Genies / Glossirt von Bogumil Goltz. – Berlin : O. Janke, 1866.
12 Die Bildung und die Gebildeten : eine Beleuchtung der modernen Zustände. Bd. 1-2 / Bogumil Goltz. – Berlin : O. Janke, 1867.
13 Das Menschen-Dasein in seinen weltewigen Zügen und Zeichen / Bd. 2 / von Bogumil Goltz. – Berlin : O. Janke 1868.
14 Das Menschen-Dasein in seinen weltewigen Zügen und Zeichen / Bd. 1 / von Bogumil Goltz. – Berlin : O. Janke 1868.
15 Buch der Kindheit / von Bogumil Goltz. – Berlin : Verlag von Franz Duncker, 1869.
16 Die Weltklugheit und die Lebens-Weisheit mit ihren correspondirenden Studien. Bd. 2 / von Bogumil Goltz. – Berlin : O. Janke, 1869.
17 Die Weltklugheit und die Lebens-Weisheit mit ihren correspondirenden Studien. Bd. 1 / von Bogumil Goltz. – Berlin : O. Janke, 1869.
18 Buch der Kindheit / von Bogumil Goltz. – Berlin : Verlag von Franz Duncker, 1877.
19 Auswahl aus seinen Schriften / Bogumil Goltz ; Hrsg. und eingel. von Fritz Lienhard. – Stuttgart : Greiner u. Pfeiffer, 1904.
20 Buch der Kindheit / von Bogumil Goltz ; mit dem Portrait des Verfassers und einer Einleitung von Erich Janke. – Berlin : O. Janke 1905.
21 Buch der Kindheit / von Bogumil Goltz ; hrsg. von Karl Muthesius ; Bibliothek Pädagogischer Klassiker. – Langensalza : H. Beyer @ Söhne, 1908.

Weronika Jaworska

Okres toruński Bogumiła Goltza (1847-1870)

Rocznik Toruński
T. 17, s. 85-197

Sygnatura SIRr II/18t.17

 

Weronika Jaworska

hasło: Goltz Bogumil (Gottlieb)

W: Toruński Słownik Biograficzny
T. 2, s. 99-100

Sygnatura SIRrIIIA/12t.2

 

Weronika Jaworska

Der Thorner Schriftsteller Bogumil Goltz im Spiegel seiner Lebenserinnerungen

Toruń 1986

Sygnatura MAG 209241

 

Arno Will

Polska i Polacy w niemieckiej prozie literackiej XIX wieku

Łódź 1970

Sygnatura MAG 125541

 

Historia Torunia
W czasach zaboru pruskiego (1793-1920)

T. 3, cz. 1

Torun 2003

Sygnatura SIRr VIII/T-8t.3a

 

Adolf Prowe

Bogumil Goltz. Eine Gedächtnis-Rede gehalten bei der 80. Wiederkehr seines Geburtstages

Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn – Heft 3 : 1881, s. 127-148

Sygnatura SIRr II/5t.3

Adam Węsierski – Przeszłość śliwickich wsi w faktach i fotografii

belka

16122014-1Adam Węsierski

Przeszłość śliwickich wsi
w faktach i fotografii

Tom I – III
Przedsiębiorstwo Marketingowe LOGO
Śliwice 2012-2013

Tom IV
Wydawnictwo Tekst
Bydgoszcz 2016

Sygnatura SIRr VIII/In-112

 

Adam Węsierski to znany historyk regionalista, autor wielu publikacji książkowych poświęconych dziejom ziemi tucholskiej.

W Książnicy Kopernikańskiej dostępnych jest kilkanaście jego książek.

1. 750 lat parafii pod wezwaniem św. Katarzyny Aleksandryjskiej i miejscowości Śliwice / Adam Węsierski. – Śliwice : Przedsiębiorstwo Marketingowe „Logo”, 2014.
2. Dzieje chóru „Orfeusz” w Śliwicach / Adam Węsierski. – Śliwice : Przedsiębiorstwo Marketingowe Logo, 2009.
3. Dzieje parafii św. Katarzyny w Śliwicach w czasach zaboru pruskiego (1870-1920) / Adam Węsierski. – Śliwice ; [Bydgoszcz] : Przedsiębiorstwo Marketingowe Logo, 2009.
4. Dzieje parafii św. Katarzyny w Śliwicach w okresie międzywojennym (1920-1939) / Adam Węsierski. – Śliwice ; [Bydgoszcz] : Przedsiębiorstwo Marketingowe Logo, 2011.
5. Dzieje Śliwic i okolic do roku 1772 / Adam Węsierski. – Śliwice : [s. n.], 1990.
6. Leksykon historyczny śliwickich wsi / Adam Węsierski. – Śliwice : Przedsiębiorstwo Marketingowe LOGO : na zlec. Rady Gminy, 2011.
7. Obchody świąt i rocznic narodowych w powiecie tucholskim w latach 1920-1939 / Adam Węsierski. – Tuchola ; [Bydgoszcz] : Przedsiębiorstwo Marketingowe Logo, 2012.
8. Przeszłość śliwickich wsi w faktach i fotografii. T. 1 / Adam Węsierski. – Śliwice : Przedsiębiorstwo Marketingowe „Logo”, 2012.
9. Przeszłość śliwickich wsi w faktach i fotografii. T. 2 / Adam Węsierski. – Śliwice : Przedsiębiorstwo Marketingowe „Logo”, 2012.
10. Przeszłość śliwickich wsi w faktach i fotografii. T. 3, Życie religijne / Adam Węsierski. – Śliwice : Przedsiębiorstwo Marketingowe „Logo”, 2013.
11. Przeszłość śliwickich wsi w faktach i fotografii. T. 4, Oświata / Adam Węsierski. – Bydgoszcz : Wydawnictwo Tekst, 2016.
12. Studia z dziejów Tucholi i powiatu. T. 4 / Adam Węsierski. – Bydgoszcz : Wydawnictwo Tekst, 2016.
13. Szkice z dziejów Tucholi i powiatu / Adam Węsierski. – Bydgoszcz : Wydawnictwo Tekst, 2015.
14. Szkice z dziejów Tucholi i powiatu w dwudziestoleciu międzywojennym / Adam Węsierski. – Bydgoszcz : Przedsiębiorstwo Marketingowe Logo, 2013.
15. Szkice z dziejów Tucholi i powiatu w dwudziestoleciu międzywojennym. T. 2 / Adam Węsierski. – Bydgoszcz : Przedsiębiorstwo Marketingowe Logo, 2014.
16. Śliwicki etos pracy organicznej na przykładzie działalności księdza Teofila Krzeszewskiego / Adam Węsierski. – Śliwice : Przedsiębiorstwo Marketingowe LOGO, 2010.
17. Śliwicki słownik biograficzny T. 1 / Adam Węsierski. – Bydgoszcz : Wydawnictwo Tekst, 2015.
18. Świadectwo żarliwej wiary ojców naszych / [Adam Węsierski]. – Bydgoszcz : Przedsiębiorstwo Marketingowe „Logo”, 2014.

belka

„Przeszłość śliwickich wsi w faktach i fotografii” dzieli się na cztery tomy.

Pierwsze dwie części poświęcone są poszczególnym miejscowościom takim jak:

– Brzeźno
– Brzozowe Błota
– Byłyczek
– Główka
– Jabłonka
– Kamionka
– Krąg
– Kurdwanik
– Laski
– Linówek
– Lińsk
– Lipowa
– Lisiny
– Lubicień
– Łąski Piec
– Łoboda i Łoboda Młyn
– Mała Główka
– Mała Rosochatka
– Okoniny Nadjeziorne
– Okoniny Polskie
– Rosochatka
– Sarnia Góra
– Śliwiczki
– Wądoły
– Zarośle
– Zazdrość
– Zwierzyniec

Przeczytamy o położeniu każdej z wsi, jej nazwie i historii, ludności, gospodarce, kulturze, turystyce, szkolnictwie, życiu społecznym.

W książce znajdziemy spisy mieszkańców, spisy dzieci przyjętych do I Komunii św., spisy właścicieli, posiadaczy i użytkowników ziemi, spisy odbywających służbę wojskową, spisy leśniczych i gajowych.

Przede wszystkim jednak zobaczymy setki fotografii rodzinnych, dostarczonych autorowi książki przez mieszkańców miejscowości, którym poświęcona jest książka.

belka

Trzeci tom „Przeszłość śliwickich wsi w faktach i fotografii” w całości dotyczy życia religijnego.

Poświęcony jest parafii św. Katarzyny w Śliwicach.

Przedstawia terytorium i zaludnienie parafii, beneficja, dochody i rozchody, miejsca kultu, kapliczki i krzyże przydrożne, życie religijne, działalność charytatywną duchowieństwa, działalność społeczną i patriotyczną księży.

Tom zamyka rozdział poświęcony parafii ewangelickiej w Śliwicach.

Również i ta część książki zawiera mnóstwo zdjęć przedstawiających śluby, komunie, pogrzeby, wnętrza kościoła, kapliczki, duchownych i uroczystości kościelne.belka

Czwarty tom książki „Przeszłość śliwickich wsi w faktach i fotografii” poświęcony jest oświacie na terenie Gminy Śliwice.

Adam Wesierski pieczołowicie opracował dzieje szkół w Brzeźnie, Kręgu, Laskach, Lińsku, Lipowej, Lisinach, Lubocieniu, Łąskim Piecu, Okoninach nadjeziornych, Okoninach Polskich, Rosochatce, Śliwicach i Śliwiczkach.

Wiele szkół działało w tych miejscowościach już w XIX wieku i w okresie międzywojennym.

Z książki dowiemy się ile uczniów liczyły szkoły, kim byli nauczyciele, jakie ważne wydarzenia odbywały się na terenie szkół, jak wyglądało codzienne życie szkoły, jakie działały na jej terenie kółka zainteresowań, jakie odbywały się imprezy kulturalne i sportowe, jak obchodzono ważne rocznice historyczne, jakim przekształceniom organizacyjnym ulegały szkoły.

Dzisiaj w Gminie Śliwice funkcjonują:
– Przedszkole Samorządowe „Borowiaczek” w Śliwicach
– Szkoła Podstawowa im. ks. E. Staniszewskiego w Śliwicach
– Szkoła Podstawowa w Śliwiczkach
– Szkoła Podstawowa w Lińsku
– Gimnazjum w Śliwicach

Książka jest ilustrowana cennymi, unikalnymi, archiwalnymi fotografiami.

Jest to niezwykle cenne opracowanie dokumentujące historię małych wiejskich szkół.

belka

ks. Stanisław Kujot (1845-1914) – pleban w Grzybnie – najwybitniejszy z działaczy Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Stanisław Kujot urodził się 13 listopada 1845 roku w Kiełpinie pod Tucholą.

Jego ojciec był nauczycielem.

Ukończył gimnazjum w Chełmnie.

Studiował na uniwersytetach w Münster i Berlinie oraz w seminarium duchownym w Pelplinie teologię, filologię, historię i filozofię.

Święcenia kapłańskie otrzymał w 1870 roku.

 

 

Ks. dr Stanisław Kujot ; Fotograwura Drukarni i Księgarni św. Wojciecha w Poznaniu ; Nadbitka: ks. P. Czaplewski, Ks. Stanisław Kujot, Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1914/1915, T III, Nr 4 i 5 ; Sygnatura 206905

 

W latach 1872-1893 był nauczycielem historii w gimnazjum biskupim w Pelplinie, zwanym Collegium Marianum.

Wykształcił 700 uczniów.

W okresie pelplińskim parał się między innymi twórczością literacką.

 

 

 

 

 

 

 

Był autorem kilku powieści:

  • Głowa św. Barbary. Powieść z przeszłości Pomorza
  • Pierwsze nawrócenie Prusaków. Powieść z XIII wieku
  • Ojciec Grzegórz czyli obrona Pucka 1655/56
  • Kręte drogi czyli historya młodzieńca zbłąkanego
  • Kto winien? Obrazek z naszych czasów
  • Ze zdrowego pnia. Powieść z naszej biedy

 

W 1893 roku ks. Stanisław Kujot został proboszczem parafii w Grzybnie (pow. chełmiński, gm. Unisław).

Był już wówczas bardzo schorowany.

40 lat walczył z gruźlicą płuc.

W Grzybnie spędził resztę swojego życia.

Ze względu na stan zdrowia praktycznie nie opuszczał budynku plebani w Grzybnie.

Nie mógł nawet mówić –  porozumiewał się z odwiedzającymi go gośćmi pisząc.

Pisywał za to kilka listów dziennie.

Przez całe życie napisał kilkanaście tysięcy listów.

 

 

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 20

 

Był to za to najowocniejszy naukowo okres jego życia.

W 1897 roku został też prezesem Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Reaktywował on działalność Towarzystwa, która zamarła zupełnie po 1884 roku.

Nieformalną siedzibą Towarzystwa stało się wówczas Grzybno.

Dzięki niemu wznowiono wydawanie „Roczników TNT” oraz zaczęto wydawać „Fontes TNT” i „Zapiski TNT”.

 

 

 

Znacznie wzrosła liczba członków Towarzystwa Naukowego w Toruniu, którego trzon stanowili duchowni z terenu całego Pomorza.

Było ich 300 księży na ogólna liczbę 500 członków TNT.

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 9

 

Ks. Stanisław Kujot jednocześnie prowadził badania naukowe nad dziejami Prus Królewskich, stając się najwybitniejszym na ziemiach polskich specjalistą w tym zakresie.

Jego dorobek naukowy obejmuje kilka tysięcy stron monografii, rozpraw, artykułów, recenzji i wydawnictw źródłowych.

 

 

 

 

 

 

 

Jego najwybitniejsze dzieła to:

— Dzieje Prus Królewskich
— Kto założył parafie w dzisiejszej diecezji chełmińskiej? Studium historyczne
— Rok 1410. Wojna
— Margrabiowie brandenburscy w dziejach Pomorza za ks. Mestwina II
— O majątkach biskupich na Pomorzu
— Sprawa toruńska z r. 1724

 

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 17

 

W 1900 roku Uniwersytet Jagielloński nadał mu doktorat honoris causa.

Ks. Stanisław Kujot zmarł 5 grudnia 1914 r. w Grzybnie i na tamtejszym cmentarzu został pochowany.

Prywatny księgozbiór ks. Stanisława Kujota liczący około 900 woluminów znajduje się dziś w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu (sygnatury XK 1 – XK 812).

Kazimierz Jasiński

Stanisław Kujot 1845-1914

W: Działacze Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875-1975
Tom I – s. 85-179

Sygnatura SIRr XXXb/3t.1

 

Bożena Osmólska-Piskorska

Hasło: Kujot Stanisław Leopold

Polski Słownik Biograficzny
Tom XVI – zeszyt 68 – s. 114-115

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.16

 

ks. Paweł Czaplewski

Ś.p. ks Stanisław Kujot

Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu
Tom III – nr 4 i 5 – s. 49-72

Sygnatura SIRr II/3-1914-1922

 

Kazimierz Jasiński

Stanisław Kujot (1845-1914)

W: Wybitni ludzie dawnego Torunia
s. 237-242

Sygnatura SIRr IIIA/3a

 

Kazimierz Jasiński

Testamenty księdza Stanisława Kujota z lat 1902-1914

Zapiski Historyczne
Tom 61 – rok 1996 – zeszyt 1 – s. 95-107

Sygnatura SIRr II/3-1996a

 

Kazimierz Jasiński

Rola ks. Stanisława Kujota w upowszechnianiu wiedzy o polskości Pomorza Gdańskiego i ziemi chełmińskiej

W: Prace wybrane z nauk pomocniczych historii
s. 380-416

Sygnatura MAG 250211