Tag Archives: XV wiek

Next Page

Karol Górski – Pomorze w dobie wojny trzynastoletniej

 

Karol Górski

Pomorze w dobie wojny trzynastoletniej

Wydawnictwo Napoleon V

Oświęcim 2014

SIRr VIb/4-50

Karol Górski (1903-1988) był wybitnym polskim historykiem.

Przed wojną związany był z Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Po wojnie przeniósł się na Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Rozprawa „Pomorze w dobie wojny trzynastoletniej” ukazała się w 1932 roku.

Obecnie wydawnictwo „Napoleon V” przygotowało jej reedycję.

Książka podzielona jest na cztery rozdziały:

  1. Narodowości na Pomorzu
  2. Pomorze wobec Związku Pruskiego
  3. Pomorze w czasie wojny
  4. Gospodarcze dzieje wojny

Bartosz Drzewiecki – Szlachta województwa chełmińskiego w latach 1454-1772

 

Bartosz Drzewiecki

Szlachta województwa chełmińskiego w latach 1454-1772
Mobilność społeczna i terytorialna

Wydawnictwo DiG

Warszawa 2014

Sygnatura SIRr VIb/3-22

Dr Bartosz Drzewiecki jest adiunktem w Instytucie Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie.

Przedmiotem dysertacji „Szlachta województwa chełmińskiego w latach 1454-1772” jest zagadnienie mobilności szlachty, jej migracji terytorialnych, dróg awansu społecznego jednych rodzin i upadku innych.

Analizie poddano posesjonatów – posiadaczy prywatnych dóbr ziemskich.

Autor oparł swe badania na bardzo zróżnicowanej kwerendzie archiwalnej.

Wykorzystał miejskie księgi ławnicze toruńskie i chełmżyńskie, księgi grodzkie bobrownickie, księgi ziemskie dobrzyńskie, akta metrykalne, rejestr poboru głównego z 1662 r., akta sadów szlacheckich województwa malborskiego, regesty, kataster fryderycjański z 1772/1773 roku.

Rozprawa podzielona została na cztery rozdziały:

  1. Pochodzenie szlachty chełmińskiej
  2. Rozwarstwienie społeczne szlachty chełmińskiej
  3. Awans, trwanie i upadek rodziny szlacheckiej
  4. Migracje szlachty chełmińskiej w XVII i XVIII wieku

Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku

belkaniebieska2

drudawpolodxvdoxviiiw-1„Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku” to wybitny projekt naukowców z Instytutu Badań Literackich PAN.

O wielkości przedsięwzięcia świadczy fakt, że kolejne części wydawnictwa ukazują się od 1958 roku, a ostatnia jak na razie wyszła w 2001 roku.

Dzięki pracy autorów opracowujących hasła, wszyscy zainteresowani dziejami kultury polskiej otrzymali bardzo starannie i rzetelnie przygotowane kompendium wiedzy o staropolskiej sztuce typografii.

Wydawnictwo choć ma formę słownika, różni od encyklopedii wielkość i kompletność artykułów, z których każdy stanowi wyczerpujące studium naukowe.

„Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku” podają wiadomości o drukarzach i drukarniach, o rodzaju wydawanego piśmiennictwa, o kręgu autorów współpracujących z daną drukarnią, wreszcie o odbiorcach książek.

Nie wymienia się wszystkich książek wydawanych przez drukarnie (często ich liczba sięgała kilkuset). Podaje się tylko przykłady tych, które najlepiej charakteryzują działalność drukarni.

Wydawnictwo dzieli się na sześc tomów według układu terytorialnego ziem Rzeczypospolitej Obojga Narodów:

I. Małopolska
II. Śląsk (jeszcze się nie ukazał)
III. Wielkopolska – Mazowsze
IV. Pomorze
V. Wielkie Księstwo Litewskie
VI. Małopolska – Ziemie Ruskie

Do tej pory ukazały się następujące części:

  • Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku : praca zbiorowa. T. 1, Małopolska. Cz. 1, Wiek XV-XVI
  • Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku : praca zbiorowa. T. 1, Małopolska. Cz. 2, Wiek XVII-XVIII. Vol. 1, A – K
  • Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku : praca zbiorowa. T. 1, Małopolska. Cz. 2, Wiek XVII-XVIII. Vol. 2, L – Ż i drukarnie żydowskie
  • Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku. T. 3, cz. 1 Wielkopolska
  • Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku. T. 3, cz. 2, Mazowsze z Podlasiem
  • Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku. T. 4, Pomorze
  • Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku. Z. 5, Wielkie Księstwo Litewskie
  • Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku. Z. 6, Małopolska – Ziemie Ruskie

Hasła w poszczególnych tomach ułożone są alfabetycznie według nazwisk drukarzy, nazw drukarni lub miejscowości, w której działała drukarnia.

Słownik uwzględnia nie tylko właścicieli drukarń, ale również ich kierowników, zatrudnionych drukarzy, a nawet pomocników drukarskich.

Hasła składają się z dwóch części : opisowej i bibliografii przedmiotu.

Bibliografia jest selektywna.

Część opisowa artykułów składa się z kilku części.

1. Biogram

2. Działalność wydawniczo-drukarska oficyny:
– losy zakładu,
– charakterystyka produkcji,
– zasób typograficzny,
– współpracownicy tłoczni.

3/4. Pozadrukarska działalność drukarzy:
– księgarstwo,
– introligatorstwo,
– działalność pisarska.

Tekst uzupełniają tabelki statystyczne obrazujące przebieg i wyniki ilościowe produkcji.

Każdy zeszyt ma spis artykułów oraz chronologiczny wykaz drukarni.

belkaniebieska2

otwarta-ksiazka-niebieskaDrukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku

Tom 1: Małopolska
Część 1: Wiek XV-XVI

Wrocław – Warszawa – Karków – Gdańsk – Łódź 1983

Sygnatura SIRi Ib/4t.1


Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Polska Akademia Nauk – Instytut Badań Literackich

Praca zbiorowa pod redakcją Alodii Kaweckiej-Gryczowej

Opracowanie redakcyjne bibliografii: Krystyna Korotajowa

Autorzy: Danuta Bacewiczowa, Henryk Bułhak, Alodia Kawecka-Gryczowa, Krystyna Korotajowa, Wojciech Krajewski, Joanna Krauze-Karpińska, Anna Mańkowska, Jan Pirozyński, Wanda Ptak-Korbel, Zofia Wawrykiewicz, Maria Zychowiczowa.

Tom ten poświęcony jest najważniejszemu ośrodkowi renesansowego drukarstwa jakim była Małopolska z Krakowem.

Opracowanie obejmuje dawne województwa krakowskie, sandomierskie, lubelskie.

Zdecydowanie na tym terenie dominował Kraków.

Większe znaczenie w epoce renesansu uzyskały jeszcze na krótko różnowiercze drukarnie w Pińczowie i Lutosławicach.

Inne ośrodki rozwinęły się w XVII i XVIII wieku, których część 1 tomu I nie obejmuje.

Słownik rejestruje właścicieli drukarń, czeladników, uczniów i odlewników książek.

Wśród najważniejszych nazwisk należy wymienić drukarnie Hallera, Unglera, Wietora, Wierzbięty, Januszowskiego.

Na uwagę zasługuje dodatek specjalny poświęcony drukarniom żydowskim.

straube1

Almanach ad annum 1474, Kraków 1473, Biblioteka Jagiellońska, Jagielońska Biblioteka Cyfrowa, http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=277577

W tomie tym znajdziemy biogram pierwszego drukarza na ziemiach polskich jakim był Kasper Straube, Niemiec, który działał w Krakowie w latach 1473-1477.

Pierwszą publikacją wydrukowaną przez niego w 1473 roku był „Almanach ad annum 1474”.

Jego autorem był prawdopodobnie Piotr Gaszowiec – astrolog i astronom.

Almanach” zawierał m. in. dane dotyczące faz księżyca oraz podawał najkorzystniejsze terminy puszczania krwi.

Był to druk jednokartkowy, odbity jednostronnie.

belkaniebieska2

otwarta-ksiazka-niebieskaDrukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku

Tom 3: Część 1: Wielkopolska

Wrocław – Warszawa – Karków – Gdańsk 1977

Sygnatura SIRi Ib/4t.3


Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Polska Akademia Nauk – Instytut Badań Literackich

Opracowali: Alodia Kawecka-Gryczowa, Krystyna Korotajowa, Jan Sójka

Tom poświęcony Wielkopolsce uwzględnia drukarnie położone w Poznaniu, Kaliszu,  Szamotułach (gdzie wydrukowano w 1558 roku pierwszą wielkopolską książkę), Grodzisku, Włocławku, Lesznie, Wschowej, Szlichtyngowej, Mokrsku, Rawiczu, Bojanowie, Piotrkowie.

Specyfiką drukarstwa Wielkopolskiego była duża aktywność drukarni różnowierczych – Braci Czeskich i luteran.

Od połowy XVII wieku produkcję wydawniczą w Wielkopolsce zdominowały zakonne drukarnie jezuickie.

belkaniebieska2

otwarta-ksiazka-niebieskaDrukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku

Tom 4: Pomorze

Wrocław – Warszawa – Karków 1962

Sygnatura SIRi Ib/4t.4


Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Polska Akademia Nauk – Instytut Badań Literackich
Biblioteka Narodowa

Opracowaly: Alodia Kawecka-Gryczowa, Krystyna Korotajowa

Zasięg terytorialny tomu obejmuje wybrzeże Bałtyku od Szczecina aż do Królewca – Pomorze Zachodnie, Pomorze Gdańskie z Toruniem i Prusy Książęce.

Specyfiką pomorskiego drukarstwa jest skupienie się produkcji w pięciu głównych miastach – Szczecin, Gdańsk, Toruń, Elbląg, Królewiec.

Spotykamy na tym terenie kilka drukarni istniejących nie przerwanie od XV do XVIII wieku, a prowadzonych przez różnych drukarzy czy różne dynastie drukarzy.

Są to na przykład:
– Drukarnia radziecka i gimnazjalna w Gdańsku (od 1538 roku)
– Drukarnia radziecka i gimnazjalna w Toruniu (od 1581 roku)
– Drukarnia gimnazjalna w Elblągu (od 1604 roku)
– Drukarnia akademicka w Królewcu (od 1639 roku)

Wśród toruńskich drukarzy słownik zawiera następujące hasła:

  1. Bekk Christian (1680-1690)
  2. Bergmann Paweł Marek (1762-1778)
  3. Böttcher Paweł (1623-1638)
  4. Bresler Jan Baltazar (1690-1699)
  5. Burau Joachim (1699-1705)
  6. Burau Chrystian (1699-1705)
  7. Coepselius Jan (1667-1679)
  8. Ferber August (1609-1621)
  9. Friese Henryk (1621-1623)
  10. Friese Szymon (lata 80-te XVI w.)
  11. Gebhard Karol Gottlob (1778-1789)
  12. Hübner Jakub (1569-1587)
  13. Jungmann Jan Krzysztof (1750-1759)
  14. Karnall Michał (1643-1666)
  15. Kimmel Jan Adam (1789-1806)
  16. Koteniusz Andrzej (1587-1607)
  17. Koteniusz Eufrozyna (1608)
  18. Kunzen Chrystian Fryderyk (1759-1762)
  19. Laurer Jan Chrystian (1708-1709)
  20. Nering Melchior (1581-1587)
  21. Nicolai Jan Ludwik (1709-1744)
  22. Rüger Jan Konrad (1705-1708)
  23. Schmied Jakub (1623-1638)
  24. Schnellboltz Franciszek (1623-1638)
  25. Schnellboltz – wdowa (1639-1642)
  26. Wätzold Teofil Eherenfried (1745-1750)
  27. Worffschauffel Stanisław (1568-1569)

Właśnie Stenczel Worffschauffel założył pierwszą drukarnię w Toruniu.

Pierwszą wydrukowaną w naszym mieście książką było dzieło Erazma Glicznera druk „Assertationes aliquot breues ac dilucidae pro baptismo infantium …”.

Pisaliśmy już o tym wydarzeniu na blogu Informatorium:
http://informatorium.ksiaznica.torun.pl/kwerenda/pierwsza-ksiazka-torunia/

belkaniebieska2

otwarta-ksiazka-niebieskaDrukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku

Tom 5: Wielkie Księstwo Litewskie

Wrocław – Karków 1959

Sygnatura SIRi Ib/4t.5


Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Polska Akademia Nauk – Instytut Badań Literackich
Biblioteka Narodowa

Opracowali: Alodia Kawecka-Gryczowa, Krystyna Korotajowa, Wojciech Krajewski

Jest to pierwszy chronologicznie tom serii – ukazał się w 1959 roku.

W Wielkim Księstwie Litewskim funkcjonowały drukarnie hebrajskie, katolickie, różnowiercze, unijne i ruskie.

Najsilniejszym ośrodkiem typograficznym było oczywiście Wilno.

Twórca pierwszej tutejszej oficyny był Franciszek Skoryna w 1524 roku.

W stolicy Wielkiego Księstwa funkcjonowały miedzy innymi drukarnia akademicka, drukarnia zborowa, drukarnia franciszkańska, drukarnia pijarów.

Poza nim tom V uwzględnia również wiele innych tłocznie w takich miejscowościach jak: Brześć Litewski, Nieśwież, Ciapin, Zabłudów, Zasław, Łosk, Ryga, Upita, Żejmy, Jewie, Lubcz, Oszmiana Murowana, Mohylew, Kutein, Bujnicze, Białynicze, Kiejdany, Słuck, Grodno, Supraśl, Pińsk, Słonim, Połock, Mińsk, Żyrowice.

belkaniebieska2

otwarta-ksiazka-niebieskaDrukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku

Tom 6: Małopolska – Ziemie Ruskie

Wrocław – Karków 1960

Sygnatura SIRi Ib/4t.6


Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Polska Akademia Nauk – Instytut Badań Literackich
Biblioteka Narodowa

Opracowali: Alodia Kawecka-Gryczowa, Krystyna Korotajowa, Wojciech Krajewski

Na Ziemiach Ruskich funkcjonowały drukarnie hebrajskie, polskie katolickie, polskie różnowiercze, polskie unijne i ruskie.

Pierwszą oficynę założył w 1572 roku Iwan Fedorow w Lwowie – była to drukarnia ruska.

Stała się ona podwaliną pod najsłynniejszą lwowska oficynę, czyli Drukarnię Stauropigialną, założoną w 1586 roku przez mieszczan lwowskich, zorganizowanych w bractwo przy cerkwi Zaśnięcia NMP.

Drukarnia bracka do 1708  roku była ostoją wyznania greckiego, a po tej dacie kościoła unickiego.

Drukarnia Stauropigialna działała jeszcze w XX wieku.

Drukarnie na Ziemiach Ruskich były bardzo rozproszone.

Działały w takich ośrodkach jak: Lwów, Ostróg, Zamość, Nowy Wereszczyn, Stratyń, Dermań, Kryłoś, Paniowce, Dobromil, Kijów, Uniów, Poczajów, Uherce, Rachmanów, Jaworów, Jarosław, Czetwertnia, Łuck, Czernihów, Czorna, Krzemieniec, Dolsk Stary, Żółkiew, Tartaków, Przemyśl, Oleksiniec, Berdyczów, Turka, Podhorce, Żytomierz, Poryck, Meżyrów, Radziwiłłów, Połonne, Podbereżce, Korzec, Jaryszów, Sławuta, Tulczyn, Minkowce, Dubno, Machnówka, Mohylów, Sudyłków, Kamieniec Podolski, Sambor, Studzienica, Sokal.

belkaniebieska2