Tag Archives: XVII wiek

Next Page

Krzysztof Hartknoch (1644-1687) – dziejopisarz Prus, Pomorza i Polski

 ­

Krzysztof Hartknoch urodził się w centrum Mazur (w Jabłonce koło Pasymia) w 1644 roku.

Do końca życia był emocjonalnie związany z Pasymiem.

Jego ojciec i obaj dziadowie byli luterańskimi pastorami.

 

 

 

Krzysztof Hartknoch, portret w „Preussische Kirchen – Historia”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

 

Hartknoch studiował filozofię w Królewcu.

Od młodych lat zmagał się z gruźlicą.

Od 1672 roku prowadził w Królewcu badania nad przeszłością Prus oraz zajmował się zagadnieniami prawno-ustrojowymi.

Wykładał też filozofię i historię na tamtejszym uniwersytecie.

 

 

 

 

Krzysztof Hartknoch, portret w „Alt und Neues Preussen”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

 

W 1677 roku porzucił posadę profesora na Uniwersytecie w Królewcu i przeniósł się do Torunia, gdzie został profesorem Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego.

10-letni okres pobytu w Toruniu był najbardziej twórczym w życiu Hartknocha.

W Toruniu powstał w zasadzie cały jego dorobek naukowy.

Zmarł 3 stycznia 1643 roku w wieku zaledwie 43 lat.

 

 

 

 

 

 

„Alt und Neues Preussen”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

Jego najważniejszymi dziełami były wydane we Frankfurcie nad Menem  „Stare i Nowe Prusy” – „Alt und Neues Preussen oder preussischer Historien zwei Teile” (1864).

„Stare i nowe Prusy” poświęcone są dziejom Prus Książęcych i Prus Królewskich.

Hartknoch oprócz historii politycznej wiele miejsca poświęca również historii poszczególnych miast,  stosunkom ludnościowym, wprowadzeniu chrześcijaństwa i dziejom religijnym, systemowi monetarnemu, prawu pruskiemu, historii kultury, obyczajom, prawom i religii dawnych Prusów, językowi pruskiemu.

 

 

 

 

Widok Torunia – C. Pietesch. W: „Alt und Neues Preussen”. Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu Pol.7.III.138. Źródło: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa

W „Starych i nowych Prusach”  Hartknoch powtarza informację, że Toruń został założony w 1231 roku wokół wielkiego i rozłożystego dębu, który Krzyżacy ufortyfikowali.

Sama nazwa Torunia możne się wywodzić od niemieckiego słowa „Thor” oznaczającego bramę – w tym wypadku miasto było bramą do Prus.

 

„Preussische Kirchen – Historia”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

Ostatnią publikacją Hartknocha była wydana tuż przed jego śmiercią „Pruska historia kościelna” – „Preussische Kirchen – Historia” (Gdańsk 1686).

„Pruska historia kościelna” przedstawia dzieje kościoła w Prusach, kładąc nacisk na znaczenie reformacji i konfesji luterańskiej.

 

 

 

 

 

 

„Respublica Polonica duobus libris illustrata” . Biblioteka Jagiellońska, Berol. Ud 6366. Żródło: Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa

Równie ważną publikacją Hartknocha jest praca poświęcona historii, ustrojowi i systemowi prawnemu Rzeczpospolitej:  „Respublica Polonica duobus libris illustrata” (Królewiec 1677).

Autor omówił po łacinie takie zagadnienia, jak bezkrólewie, elekcja i koronacja, pakta konwenta, senat, urzędy, stan szlachecki, sejmy i sejmiki, ustrój sądownictwa, organizacja wojska i forma rządów.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Petri De Dusburg, „Ordinis Teutonici Sacerdotis, Chronicon Prussiae”. Biblioteka Elbląska Pol.7.II.351. Źródło: Elbląska Biblioteka Cyfrowa

Wielką zasługa Hartknocha jest poza tym odnalezienie i opublikowanie w 1679 roku XIV-wiecznej kroniki krzyżackiej Piotra Dusburga (z Diusburga)

Kronika obejmuje historię Zakonu od założenia w Palestynie w 1190 roku do roku 1326.

 

 

 

 

 

 

 

Nowatorstwo Hartknocha jako historyka polega na stosowaniu przez niego krytyki historycznej.

Docenia wagę źródeł historycznych, akt i dokumentów.

Odróżnia je od opracowań historycznych.

Nie zbiera już bezkrytycznie wszystkich informacji, w tym legend i zwykłych fantazji, ale je selekcjonuje, kwestionuje, odrzuca, sprawdza wiarygodność.

W tym właśnie odchodzi już od barokowej uczoności, a podąża w kierunku oświeceniowej krytyki naukowej.

Sławomir Augusiewicz

Dziejopisarstwo Krzysztofa Hartknocha

W: Życie codzienne na dawnych ziemiach pruskich

s. 28-35

Sygnatura MAG 276523

 

Jerzy Serczyk
Wstęp

do:
Jan Krzysztof Hartknoch
Opis Torunia z roku 1684

Sygnatura SIRr VIa/29

 

Jerzy Serczyk

Warsztat historyczny Krzysztofa Hartknocha (1644-1687)

W: Księga pamiątkowa 400-lecia Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego
T. 1, s. 283-314

Sygnatura SIRr XXXIb/3t.1

 

Jerzy Serczyk

Krzysztof Hartknoch (1644-1687) toruński historyk Pomorza

Rocznik Toruński
T. 3, s. 55-88

Sygnatura SIRr II/18t.3

Testamenty szlachty Prus Królewskich z XVII wieku – opracowanie i wydanie Jacek Kowalkowski i Wiesław Nowosad

 

Testamenty szlachty Prus Królewskich z XVII wieku

Opracowanie i wydanie: Jacek Kowalkowski i Wiesław Nowosad

Wydawnictwo DiG

Warszawa 2013

Sygnatura SIRr VIa/50

 

Publikacja zawiera aż 111 testamentów szlachty Prus Królewskich z XVII wieku.

Wydawcy musieli przeprowadzić bardzo szeroką kwerendę w archiwach Bydgoszczy, Gdańska, Torunia, Wrocławia, Pelplina, Włocławka, Krakowa, Poznania, Warszawy, Kórnika, Berlina, Mińska, Wilna, Lwowa.

Z książki czytelnicy dowiedzą się bardzo cennych informacji dotyczących następujących zagadnień:

  • budowa i zawartość testamentów,
  • inwokacja dewocyjna,
  • intytulacja z promulgacją,
  • arenga,
  • dyspozycje dotyczące duszy i ciała
  • dyspozycje dotyczące organizacji pogrzebu
  • legaty pobożne
  • rozporządzenia majątkowe
  • pożegnanie
  • ustalenie egzekutorów
  • actum et datum, podpisy testatora i świadków

Aleksander Kotlewski – Dzieje papierni w Lubiczu nad Drwęcą

 

Aleksander Kotlewski

Dzieje papierni w Lubiczu nad Drwęcą

Przygotował do druku Roman Nowoszewski

Wydawca: Towarzystwo Bibliofilów im. J. Lelewela

Toruń 2016

SIRr XXXVe/40

Gorąco polecamy kolejny piękny druk bibliofilski, jaki wyszedł spod ręki Aleksandra Kotlewskiego.

Autor jest aktywnym członkiem Towarzystwa Bibliofilów im. J. Lelewela w Toruniu.

Zaprojektował kilkadziesiąt druczków okazjonalnych dla potrzeb Towarzystwa.

Jest miłośnikiem sztuki drukarskiej, znawcą literatury polskiego Oświecenia, badaczem spuścizny toruńskich sztycharzy i papierników.

W Ksiąznicy Kopernikańskiej dostępne są charakterystyczne i niepowtarzalne druki bibliofilskie Aleksandra Kotlewskiego, przygotowane do druku przez Romana Nowoszewskiego, w opracowaniu graficznym Włodzimierza Rudnickiego.

1 Aleksander Kotlewski : bibliografia / Roman Nowoszewski. – Błonie : „Ereni” Roman Nowoszewski : Aleksander Kotlewski 2009.
2 Jan Jakub Bräuner, sztycharz toruński / Aleksander Kotlewski ; przygot. do druku Roman Nowoszewski. – Toruń : Towarzystwo Bibliofilów im. J. Lelewela 2011.
3 Dzieje papierni w Lubiczu nad Drwęcą / Aleksander Kotlewski ; przygotował do druku Roman Nowoszewski. – Toruń : Towarzystwo Bibliofilów im. J. Lelewela, (Łódź : Drukarnia Gutenberg). 2016
4 Ojciec i syn : pastor Salomon Opitz i kupiec Samuel Opitz / Aleksander Kotlewski ; przygot. do dr. Roman Nowoszewski. – Błonie : Ereni Roman Nowoszewski ; Toruń : Towarzystwo Bibliofilów im. J. Lelewela dr. 2012.

„Dzieje papierni w Lubiczu nad Drwęcą” są bogato ilustrowane starymi rycinami.

Jest to jedna z nielicznych prac poświęconych nie historii drukarstwa, ale dziejom papiernictwa.

Drukarnia w Lubiczu zaopatrywała w papier cały toruński gród.

Działała przy młynie papierniczym w latach 1685-1829.

Z książki dowiemy się szczegółów o wyposażeniu papierni.

Prześledzimy proces produkcji papieru.

Poznamy też nazwiska papierników.

Zobaczymy jak wyglądał znak wodny, którym oznaczona papier z Lubicza.