Tag Archives: XVII wiek

Next Page

Bitwa pod Mątwami 1666 : historia i pamięć / pod redakcją Tomasza Łaszkiewicza

 

Bitwa pod Mątwami 1666
historia i pamięć

pod redakcją Tomasza Łaszkiewicza

Wydawca: Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Inowrocławiu

Inowrocław 2017

Sygnatura SIR VIb/5-15

Bitwa pod Mątwami z 13 lipca 1666 roku była kulminacją rokoszu Jerzego Sebastiana Lubomirskiego.

Jego przeciwnikiem był król Jan Kazimierz dążący do wzmocnienia władzy królewskiej.

Bratobójcze starcie miało miejsce podczas przeprawy wojsk królewskich przez Noteć.

Rokoszanie odnieśli miażdżące zwycięstwo.

W 350-tą rocznicę bitwy Oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego w Inowrocławiu zorganizował uroczystości pod hasłem „Ku pamięci i przestrodze”.

Postanowiono również wydać drukiem odrębną publikację poświęconą bitwie.

Monografia „Bitwa pod Mątwami 1666” zawiera siedem szkiców autorów z różnych ośrodków naukowych.

1. Igor Kraszewski – Tło konfliktu wewnętrznego w Rzeczypospolitej XVII wieku

2. Mirosław Nagielski – Mątwy 1666 – przegrana batalia o naprawę Rzeczypospolitej

3. Zbigniew Hundert – Wojsko koronne (polskie) w dobie rokoszu Jerzego Sebastiana Lubomirskiego i bitwy pod Mątwami

4. Sławomir Augusiewicz – Armia brandenbursko-pruska jako przykład organizacji zachodnioeuropejskiego wojska drugiej połowy XVII wieku

5. Andrzej Korytko – Bitwa pod Mątwami w relacjach i ocenach polskiej historiografii

6. Tomasz Łaszkiewicz – Bitwa pod Mątwami w pamięci historycznej na Kujawach

7. Marcin Woźniak – Sprawozdanie z badań archeologicznych w rejonie pola bitwy pod Mątwami (1666)

Krzysztof Hartknoch (1644-1687) – dziejopisarz Prus, Pomorza i Polski

 ­

Krzysztof Hartknoch urodził się w centrum Mazur (w Jabłonce koło Pasymia) w 1644 roku.

Do końca życia był emocjonalnie związany z Pasymiem.

Jego ojciec i obaj dziadowie byli luterańskimi pastorami.

 

 

 

Krzysztof Hartknoch, portret w „Preussische Kirchen – Historia”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

 

Hartknoch studiował filozofię w Królewcu.

Od młodych lat zmagał się z gruźlicą.

Od 1672 roku prowadził w Królewcu badania nad przeszłością Prus oraz zajmował się zagadnieniami prawno-ustrojowymi.

Wykładał też filozofię i historię na tamtejszym uniwersytecie.

 

 

 

 

Krzysztof Hartknoch, portret w „Alt und Neues Preussen”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

 

W 1677 roku porzucił posadę profesora na Uniwersytecie w Królewcu i przeniósł się do Torunia, gdzie został profesorem Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego.

10-letni okres pobytu w Toruniu był najbardziej twórczym w życiu Hartknocha.

W Toruniu powstał w zasadzie cały jego dorobek naukowy.

Zmarł 3 stycznia 1643 roku w wieku zaledwie 43 lat.

 

 

 

 

 

 

„Alt und Neues Preussen”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

Jego najważniejszymi dziełami były wydane we Frankfurcie nad Menem  „Stare i Nowe Prusy” – „Alt und Neues Preussen oder preussischer Historien zwei Teile” (1864).

„Stare i nowe Prusy” poświęcone są dziejom Prus Książęcych i Prus Królewskich.

Hartknoch oprócz historii politycznej wiele miejsca poświęca również historii poszczególnych miast,  stosunkom ludnościowym, wprowadzeniu chrześcijaństwa i dziejom religijnym, systemowi monetarnemu, prawu pruskiemu, historii kultury, obyczajom, prawom i religii dawnych Prusów, językowi pruskiemu.

 

 

 

 

Widok Torunia – C. Pietesch. W: „Alt und Neues Preussen”. Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu Pol.7.III.138. Źródło: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa

W „Starych i nowych Prusach”  Hartknoch powtarza informację, że Toruń został założony w 1231 roku wokół wielkiego i rozłożystego dębu, który Krzyżacy ufortyfikowali.

Sama nazwa Torunia możne się wywodzić od niemieckiego słowa „Thor” oznaczającego bramę – w tym wypadku miasto było bramą do Prus.

 

„Preussische Kirchen – Historia”. Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

Ostatnią publikacją Hartknocha była wydana tuż przed jego śmiercią „Pruska historia kościelna” – „Preussische Kirchen – Historia” (Gdańsk 1686).

„Pruska historia kościelna” przedstawia dzieje kościoła w Prusach, kładąc nacisk na znaczenie reformacji i konfesji luterańskiej.

 

 

 

 

 

 

„Respublica Polonica duobus libris illustrata” . Biblioteka Jagiellońska, Berol. Ud 6366. Żródło: Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa

Równie ważną publikacją Hartknocha jest praca poświęcona historii, ustrojowi i systemowi prawnemu Rzeczpospolitej:  „Respublica Polonica duobus libris illustrata” (Królewiec 1677).

Autor omówił po łacinie takie zagadnienia, jak bezkrólewie, elekcja i koronacja, pakta konwenta, senat, urzędy, stan szlachecki, sejmy i sejmiki, ustrój sądownictwa, organizacja wojska i forma rządów.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Petri De Dusburg, „Ordinis Teutonici Sacerdotis, Chronicon Prussiae”. Biblioteka Elbląska Pol.7.II.351. Źródło: Elbląska Biblioteka Cyfrowa

Wielką zasługa Hartknocha jest poza tym odnalezienie i opublikowanie w 1679 roku XIV-wiecznej kroniki krzyżackiej Piotra Dusburga (z Diusburga)

Kronika obejmuje historię Zakonu od założenia w Palestynie w 1190 roku do roku 1326.

 

 

 

 

 

 

 

Nowatorstwo Hartknocha jako historyka polega na stosowaniu przez niego krytyki historycznej.

Docenia wagę źródeł historycznych, akt i dokumentów.

Odróżnia je od opracowań historycznych.

Nie zbiera już bezkrytycznie wszystkich informacji, w tym legend i zwykłych fantazji, ale je selekcjonuje, kwestionuje, odrzuca, sprawdza wiarygodność.

W tym właśnie odchodzi już od barokowej uczoności, a podąża w kierunku oświeceniowej krytyki naukowej.

Sławomir Augusiewicz

Dziejopisarstwo Krzysztofa Hartknocha

W: Życie codzienne na dawnych ziemiach pruskich

s. 28-35

Sygnatura MAG 276523

 

Jerzy Serczyk
Wstęp

do:
Jan Krzysztof Hartknoch
Opis Torunia z roku 1684

Sygnatura SIRr VIa/29

 

Jerzy Serczyk

Warsztat historyczny Krzysztofa Hartknocha (1644-1687)

W: Księga pamiątkowa 400-lecia Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego
T. 1, s. 283-314

Sygnatura SIRr XXXIb/3t.1

 

Jerzy Serczyk

Krzysztof Hartknoch (1644-1687) toruński historyk Pomorza

Rocznik Toruński
T. 3, s. 55-88

Sygnatura SIRr II/18t.3

Testamenty szlachty Prus Królewskich z XVII wieku – opracowanie i wydanie Jacek Kowalkowski i Wiesław Nowosad

 

Testamenty szlachty Prus Królewskich z XVII wieku

Opracowanie i wydanie: Jacek Kowalkowski i Wiesław Nowosad

Wydawnictwo DiG

Warszawa 2013

Sygnatura SIRr VIa/50

 

Publikacja zawiera aż 111 testamentów szlachty Prus Królewskich z XVII wieku.

Wydawcy musieli przeprowadzić bardzo szeroką kwerendę w archiwach Bydgoszczy, Gdańska, Torunia, Wrocławia, Pelplina, Włocławka, Krakowa, Poznania, Warszawy, Kórnika, Berlina, Mińska, Wilna, Lwowa.

Z książki czytelnicy dowiedzą się bardzo cennych informacji dotyczących następujących zagadnień:

  • budowa i zawartość testamentów,
  • inwokacja dewocyjna,
  • intytulacja z promulgacją,
  • arenga,
  • dyspozycje dotyczące duszy i ciała
  • dyspozycje dotyczące organizacji pogrzebu
  • legaty pobożne
  • rozporządzenia majątkowe
  • pożegnanie
  • ustalenie egzekutorów
  • actum et datum, podpisy testatora i świadków