Tag Archives: zamki krzyzackie

Bogusz Wasik – Budownictwo zamkowe na ziemi chełmińskiej (od XIII do XV wieku)

 

Bogusz Wasik

Budownictwo zamkowe na ziemi chełmińskiej
(od XIII do XV wieku)

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Toruń 2016

Sygnatura SIRr XXXIIIb/163

Dr Bogusz Wasik jest absolwentem zarówno konserwatorstwa jak i archeologi.

Uczestniczył w wielu badaniach archeologicznych w Polsce i za granicą.

Specjalizuje się w tematyce kastellogicznej, architekturze zamków krzyżackich, historii technik budowlanych.

Książka „Budownictwo zamkowe na ziemi chełmińskiej (od XIII do XV wieku)” jest rozszerzoną wersją jego dysertacji doktorskiej.

Rozprawa poświęcona jest analizie procesu budowlanego i związanych z nim technik.

Autor bada murowane zamki należące do zakonu krzyżackiego jak i te, które były siedzibami biskupów i kapituły diecezji chełmińskiej.

Ziemia chełmińska wyróżnia się dużym zagęszczeniem sieci zamków.

Monografia dotyczy 16 zamków: Bierzgłowo, Bratian, Brodnica, Golub, Grudziądz, Kowalewo Pomorskie, Lipienek, Papowo Biskupie, Pokrzywno, Radzyń Chełmiński, Rogóźno, Starogród, Toruń, Lubawa, Wąbrzeźno i Kurzętnik.

Książka dzieli się na dziewięć rozdziałów:

  1. Zagadnienia wstępne – tematyka, metoda, zakres chronologiczny
  2. Dzieje zainteresowań i stan badań nad zamkami ziemi chełmińskiej
  3. Lokalizacja i wybór miejsca pod budowę zamków na ziemi chełmińskiej
  4. Zagadnienia związane z projektowaniem
  5. Prace ziemne
  6. Materiały budowlane
  7. Konstrukcje murów
  8. Charakterystyka wybranych elementów architektury
  9. Dzieje budowy i rozplanowanie zamków na ziemi chełmińskiej
  10. Podsumowanie

Zakon budował swoje zamki z rozmachem, z ogromnym nakładem pracy i środków.

Zamki następnie rozbudowywano przez całe dziesięciolecia.

Autor podzielił budownictwo zamkowe na ziemi chełmińskiej na kilka okresów:

  • okres budowy warowni drewniano-ziemnych (2.-3. ćwierć XIII w.)
  • okres zastępowania zamków drewnianych murowanymi (2. połowa XIII w.)
  • okres zaadoptowywania zamku typu kasztelowego (lata 80-te XIII w. – 1. ćwierć XIV w.)
  • okres „klasycznych” zamków kasztelowych (2. ćwierć XIV w.)
  • okres rozbudów i modernizacji fortyfikacji (2. połowa XIV – 1. połowa XV w.)

Książka zawiera bardzo dużo planów, rycin, fotografii.

Maria Spławska-Korczak – Zamek krzyżacki w Świeciu

 

Maria Spławska-Korczak

Zamek krzyżacki w Świeciu
Próba rekonstrukcji zamku wysokiego w średniowieczu

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Toruń 2014

Sygnatura SIRr VIII/S-5

Maria Spławska-Korczak jest absolwentką archeologii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika i geodezji na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim.

Specjalizuje się w badaniach nad architekturą i budownictwem zakonu krzyżackiego.

Rozprawa „Zamek krzyżacki w Świeciu” stanowi nowe spojrzenie na dotychczasowe ustalenia historyków.

Autorka zweryfikowała funkcjonujące do dziś teorie na temat zamku świeckiego, jego topografii, chronologii powstania, układu przestrzennego, usytuowania i przeznaczenia obiektów i pomieszczeń.

Wykorzystała wiele pomijanych dotąd źródeł archiwalnych, źródła ikonograficzne, wyniki najnowszych badań archeologicznych.

Monografia składa się z trzech rozdziałów:

  1. Geneza komturstwa i budowa zamku w Świeciu
  2. Topografia i układ przestrzenny zamku
  3. Forma i funkcja poszczególnych skrzydeł i wież zamku

Pracę wzbogaca wykorzystanie kilkudziesięciu rycin.

Stare i „nowe” dziedzictwo Torunia, Bydgoszczy i Regionu

belka

24022015-1W dniach 6-7 lutego (piątek-sobota) na Wydziale Sztuk Pięknych UMK w Toruniu odbyła się konferencja naukowa poświęcona dziedzictwu kulturowemu naszego regionu.

Impreza zainaugurowała obchody siedemdziesiątej rocznicy powstania WSzP UMK.

Jej organizatorem oprócz Jubilata było Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy.

 

Obrady odbywały się w Sali im. Tymona Niesiołowskiego na Wydziale Sztuk Pięknych UMK w Toruniu. Zgodnie z programem konferencji narady trwać miały każdego dnia od rana do wieczora. W tym czasie słuchacze mieli wysłuchać ponad 30 wystąpień, autorstwa osób reprezentujących instytucje naukowe Torunia i Bydgoszczy, a także Gdańska, Krakowa i Grębocina.

Po oficjalnym otwarciu konferencji rozpoczęło się wygłaszanie referatów. Piszący te słowa wysłuchał jedynie 3 wystąpień podczas pierwszej – porannej części obrad 6 lutego (piątek). Z tego powodu mogę opisać tylko je. Jako pierwszy zabrał głos Marin Wiewióra z Instytutu Archeologii UMK. Przedstawił on audytorium referat zatytułowany: „Zamki krzyżackie na ziemi chełmińskiej. Nowe źródła. Nowe perspektywy”. Usłyszeliśmy o wynikach badań prowadzonych w Grudziądzu, Wąbrzeźnie, Papowie Biskupiem i Radzyniu Chełmińskim. Dodatkowo mogliśmy zobaczyć przekroje, rzuty i wizualizacje, obrazujące efekty paru lat badań wykopaliskowych. Nowe ustalenia stawiają pod znakiem zapytania perfekcyjność pomiarów i wniosków Conrada Steinbrechta, które do tej pory uchodziły za wiarygodne. Referent podzielił się również ze słuchaczami refleksjami na temat współdziałania ekip badawczych z lokalnymi władzami.

Po każdym z wystąpień organizatorzy zaplanowali krótką dyskusję. W efekcie, po pierwszym referacie padło parę pytań i uwag pod adresem Marcina Wiewióry. Dotyczyły one detalu architektonicznego występującego w przebadanych zamkach, stawianiu obronnych budowli na niezabudowanym wcześniej terenie oraz chronologii wieży Klimek w Grudziądzu. Prelegent odniósł się do wszystkich wymienionych wyżej kwestii, a także wyraził pozytywną opinię na temat odbudowy wieży Klimek, co jak sam nazwał może, być przez niektórych uznane za herezję.

Kolejny referent, Bogusz Wasik z Instytutu Archeologii UMK, zapoznał audytorium z wynikami badań na terenie dawnego zamku w Kowalewie Pomorskim („Zamek w Kowalewie Pomorskim – pierwsze wyniki badań archeologicznych”). Ponownie mogliśmy zobaczyć slajdy ukazujące profile, rzuty oraz bogactwo form ceglanych kształtek. Już pierwsze badania pozwoliły wysunąć wniosek o postawieniu zamku na tzw. surowym korzeniu, czyli w miejscu do tej pory niezabudowanym. Przy okazji pokazały one również problemy, z jakimi musieli uporać się budowniczowie twierdzy, gdyż podłoże miało się nie nadawać na posadowienie tego typu budowli.

Kolejnych ciekawych rzeczy na temat badań w Kowalewie dowiedzieliśmy się z dyskusji. W jej trakcie poruszono tematy związane z życiem codziennym, wzniesieniem zamku na wcześniej niezagospodarowanym terenie oraz jakością wykonanej przez budowniczych pracy. W tym ostatnim przypadku analiza porównawcza z okolicznymi warsztatami wykazała wysoki poziom umiejętności ludzi zatrudnionych w Kowalewie Pomorskim.

Zgodnie z planem trzeci referat miał wygłosić Zbigniew Nawrocki, który jednak nie mógł zjawić się na obradach. W rezultacie wysłuchaliśmy wystąpienia Romualdy Uziembło z Muzeum Okręgowego w Toruniu pod tytułem „Kościół św. Jerzego w Toruniu – historia odkryć i ginącej o nim wiedzy”. Prelegentka zapoznała audytorium z ciekawą historią poszukiwań kościoła św. Jerzego, największej gotyckiej świątyni poza murami miasta. Okazuje się bowiem, że kościół funkcjonujący do początku XIX wieku został zlokalizowany w 1914 roku, by na 100 lat ukryć się przed badaczami i torunianami, mimo prowadzonych w okolicy prac remontowo-budowlanych i nadzorów archeologicznych. Na jego pozostałości natrafiono dopiero w zeszłym roku podczas nadzoru przy remoncie ulicy Czerwona Droga. Okoliczności znaleziska i wynikające z tego ograniczenia wpłynęły na zakres prac archeologicznych. Mimo tego udało się dokonać analizy porównawczej stanu rzeczywistego z rysunkami Jerzego Fryderyka Steinera z XVIII wieku. W przeciwieństwie do Steinbrechta, Steiner wyszedł z tej konfrontacji obronną ręką, za co został pochwalony przez referentkę.

Dodatkowych danych o kościele św. Jerzego dowiedzieliśmy się z dyskusji. Jej tematem były: metodyka badań archeologicznych, pozostałości chrzcielnicy, materiały ruchome oraz malowane płytki posadzkowe.

Na tym zakończyła się pierwsza część obrad, po której organizatorzy zaprosili wszystkich uczestników konferencji na przerwę kawową.

belka