Tag Archives: zamki

Zamki, pałace, dwory i ich mieszkańcy w regionie kujawsko-pomorskim

belkaniebieska2

15062016

Zamki, pałace, dwory i ich mieszkańcy w regionie kujawsko-pomorskim

Pod redakcja:
Waldemar Rozynkowski,
Małgorzata Strzelecka,
Michał Targowski

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Toruń 2013

Sygnatura SIRr XIII/145

belkaniebieska2

Pisaliśmy już o serii książek „Dzieje regionu kujawsko-pomorskiego”, która wydaje Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

Swoją własną serie książek poświęconych historii regionalnej wydaje również Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu pod tytułem „Region Kujawsko-Pomorski w Przeszłości”.

Również i ta seria jest pokłosiem konferencji naukowo-metodycznych organizowanych przez Instytut Historii i Archiwistyki Wydziału Nauk Historycznych UMK.

W ramach serii ukazały się do tej pory następujące publikacje:

 

1. Zamki, pałace, dwory i ich mieszkańcy w regionie kujawsko-pomorskim / pod red. Waldemara Rozynkowskiego, Małgorzaty Strzeleckiej, Michała Targowskiego. – Toruń : Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2013.
Nekropolie i miejsca pamięci w regionie kujawsko-pomorskim / pod red. Waldemara Rozynkowskiego, Małgorzaty Strzeleckiej, Michała Targowskiego. – Toruń : Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2014.
3. Znani i nieznani ludzie regionu kujawsko-pomorskiego / pod red. Waldemara Rozynkowskiego, Małgorzaty Strzeleckiej, Michała Targowskiego. – Toruń : Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2015.

 

Książka „Zamki, pałace, dwory i ich mieszkańcy w regionie kujawsko-pomorskim” podzielona jest na dwie części.

Pierwsza część zawiera referaty naukowe toruńskich historyków i historyków sztuki.

Autorami tekstów drugiej części są dydaktycy i nauczyciele praktycy opisujący realizowane przez szkoły projekty z zakresu edukacji regionalnej.

CZĘŚĆ HISTORYCZNA

1. Sławomir Jóźwiak – Zamki krzyżackie w średniowiecznych źródłach pisanych

2. Jerzy Dygdała – Siedziby szlachty chełmińskiej w XVI-XVIII wieku

3. Szczepan Wierzchosławski – Polskie dwory ziemiańskie na Pomorzu Nadwiślańskim w XIX wieku

4. Tomasz Krzemiński – Krytyka działalności społecznej ziemiaństwa polskiego Prus Zachodnich w opinii prasy ruchu ludowego na przełomie XIX i XX stulecia

5. Karolina Zimna-Kawecka – Zamki, pałace, dwory regionu pomorskiego w okresie II RP – rola działań konserwatorskich w zakresie edukacji historyczno-kulturalnej

6. Robert Stodolny – Ziemianie okolic Aleksandrowa Kujawskiego i ich wpływ na powstanie i rozwój miejscowości

CZĘŚĆ METODYCZNA

Zbigniew Żuchowski – „W małym dworku pośród pół” – dwory gminy Wąpielsk w okresie międzywojennym oraz ich wykorzystanie w edukacji regionalnej

Ilona Radomska – Tropem mieszkańców siedzib ziemiańskich nad Skrwą i Wkrą – z doświadczeń edukacyjnych Szkoły Podstawowej nr 2 w Sierpcu

Dariusz Chrobak – Zamki, pałace i dworki ziemi dobrzyńskiej w działaniach edukacyjnych w czasie lekcji i zajęć pozalekcyjnych

Mirosława Otlewska – „Moje magiczne Ostromecko” na lekcjach historii w gimnazjum

Łukasz Oliwkowski – Na tropie grodzisk. O archeologicznej wyobraźni gimnazjalistów i Jana Kasprowicza

belkaniebieska2

Spotkanie Stowarzyszenia Historyków Sztuki na temat „Pogranicze między Starym Miastem i Nowym Miastem oraz zamkiem krzyżackim w Toruniu”

TORUŃ

STARE
MIASTO

NOWE
MIASTO

ZAMEK
KRZYŻACKI

 

10 kwietnia 2014 roku na sali wykładowej Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu odbyło się niezwykle ciekawe spotkanie zorganizowane przez toruński oddział Stowarzyszenia Historyków Sztuki.

Spotkanie poświęcone było tematowi „Pogranicze między Starym Miastem i Nowym Miastem oraz zamkiem krzyżackim w Toruniu od XIII w. do dziś, w relacjach: historyka, archeologa, zabytkoznawcy”.

Równo 750 lat temu w 1264 roku Krzyżacy lokowali Nowe Miasto Toruń.

Pasjonującym zagadnieniem jest topografia pogranicza między Nowym i Starym Miastem oraz zamkiem krzyżackim, przebieg wewnętrznych granic, murów miejskich i zamkowych, położenie baszt, mostów i bram, w końcu wyznaczenie nurtów Postolca i Strugi Toruńskiej.

Pasjonaci historii Torunia badają każdy szczegół, każdy zapis, każdy metr kwadratowy gruntu, a nawet każdą zachowaną cegłę.

Dzięki nim nie ma już wątpliwości, ze Nowe Miasto miało mury obronne z basztami również od strony Starego Miasta.

Conrad Steinbrecht, Thorn im Mittelalter, Berlin 1885 - Tafel I

Spotkanie otworzyła prelekcja Zbigniewa Nawrockiego byłego wieloletniego Miejskiego Konserwatora Zabytków.

Słuchacze przenieśli się do przeszłości i odbyli godzinną wędrówkę wzdłuż murów miejskich.

Prelegent przygotował mnóstwo zdjęć, które metr po metrze ilustrowały przebieg murów istniejących i nie istniejących.

Każdy budynek, każdy odcinek murów, każdy element architektury miejskiej i zamkowej został dokładnie opisany.

Plan Torunia z 1659 w Jacob Heinrich Zernecke, Thornische Chronica in welcher die Geschichte dieser Stadt von MCCXXI bis MDCCXXVI, Berlin 1727, s. 347

Kolejnym prelegentem była archeolog Lidia Grzeszkiewicz-Kotlewska, która wielokrotnie prowadziła badania archeologiczne na terenie Starego i Nowego Miasta Torunia, w ramach nadzoru archeologicznego przy okazji rozmaitych robót ziemnych wykonywanych tam przez firmy budowlane, elektryczne, drogowe czy wodociągowe.

Prelegentka zaprezentowała słuchaczom wyniki swych badań na terenie pomiędzy Bramą Kotlarskiej i Bramą Nowomiejską, a więc u zbiegu dzisiejszych ulic Szerokiej, Św. Jadwigi, Wielkich Garbarów, Przedzamcza, Stumykowej i Podmurnej.

Wyniki jej badan są niezwykle ciekawe i rzucają zupełnie nowe światło na średniowieczne mury miejskie i zamkowe, mosty i bramy.

Na tym zakończyła się pierwsza część konferencji.

Na kolejnym spotkaniu słuchacze poznają najnowsze ustalenia historyków.

Zaplanowano też dyskusję, która pozwoli wymienić się poglądami na nowe hipotezy, które zostały zaprezentowane przez prelegentów.

Wieczór był bardzo udany.

Gorąco polecamy spotkania toruńskiego oddziału Stowarzyszenia Historyków Sztuki wszystkim miłośnikom przeszłości naszego grodu.

 

Zamek krzyżacki w Toruniu

Zamek krzyżacki w Toruniu powstał około 1236 roku na miejscu istniejącego tu wcześniej grodu Postolsko.

Najpierw była to warownia drewniano-ziemna, ale już w 1255 roku prowadzono budowę muru i wieży.

W 1263 roku zaczęto stawiać kaplicę.

Gród miał kształt półowalny, stąd wziął się specyficzny kształt muru zamkowego przypominający podkowę.

 

Sam mur miał 2,4 m szerokości i 12 wysokości.

Mur ze wszystkich stron otoczony był wodą.

Nad zamkiem górowała ośmioboczna wolno stojąca wieża wysoka na 40 m.

W zamku miał siedzibę komtur.

Stała załoga zamku liczyła tylko 12 rycerzy.

Był to równocześnie klasztor z kaplicą, kapitularzem, dormitorium i refektarzem dla braci zakonnych.

Mieścił się tu też szpital.

 

Pieczęć komturstwa Torunia – Conrad Steinbrecht, Thorn im Mittelalter

Krzyżacy wybudowali również młyn i w tym celu przekopali Strugę Toruńską aż do Grębocina.

Na dziedzińcu zamku znajdowała się studnia, do której jednak wodę sprowadzano rurami, gdyż w miejscu tym nie ma wody gruntowej.

Wśród budynków gospodarczych wyróżnić można wozownię, kuźnię, browar, piekarnię, arsenał, spichrz, stodołę, mennicę, skład odzieży, skład wełny, siodlarnię, masztelnię, stajnię, plac drzewny, zagrodę świńską, zagrodę bydlęcą.

7 lutego mieszczanie rozpoczęli ostrzał zamku, a już 8 lutego 1454 roku zdobyli go i wysadzili wieżę.

Znak do szturmu dał kucharz wymachując z wieży wielką warząchwią.

Niestety nie zdążył zejść z wierzy przed eksplozją, w wyniku której przeleciał nad całym miastem.

Zamek rozebrano z obawy, żeby nie obsadziło go wojsko polskie, lub jakikolwiek inny garnizon.

Zlokalizowano tu początkowo ogrody, później urządzono na jego terenie wysypisko.

W XIX wieku znajdował się tu nawet krótko cmentarz.

Teren ten w połowie XX wieku był już gęsto porośnięty drzewami, wśród których wyróżniała się wierzba – płaczka o żółtych gałązkach, która wraz z szemrząca struga – młynówką, stwarzały niezwykle romantyczny nastrój.

Do dzisiaj przetrwało gdanisko, szpital, młyn, mur wschodni, mur zachodni.

Na zamku w latach 1958-1965 przeprowadzono badania archeologiczne, które przyniosły szereg odkryć dotyczących osadnictwa przedkrzyżackiego oraz liczne znaleziska z okresu nowożytnego.

Odkopano między innymi monety krzyżackie, polskie, pruskie i rzymskie, kafle renesansowe i barokowe, fajki, naczynia ceramiczne, narzędzia żelazne, gwoździe, groty, ostrogi, podkowy, wędzidła.

Od 1966 roku zamek stał się częścią Muzeum Okręgowego.

Thorn. Der Dansker (Toruń – zamek krzyżacki – Gdanisko),
wydawca: Graph. Verl.-Anst., G. m. b. H.,  Breslau [ca 1914],
sygnatura:  T.15 nr 43/73

 

Osoby zainteresowane dziejami i architektura zamku krzyżackiego w Toruniu znajdą w Czytelni Informacji szereg publikacji na ten temat.

Zbigniew Nawrocki
Zamek krzyżacki w Toruniu
Dzieje budowy, upadek, ponowne zagospodarowanie
s. 7-72
Rocznik Muzeum Okręgowego w Toruniu
Rok 2005 : Tom XIII/XIV
Sygnatura SIRr XXIXb/1t.13/14

 

Zamek Krzyżacki w Toruniu
tekst Zbigniew Nawrocki
zdjęcia W. Stępień, Sławomir Szczerbiński
Toruń  [2003]
Sygnatura SIRr XXXIIIb/131

 

 

Dzieje Torunia : ekspozycja w ruinach zamku
oprac. tekstu Roman Domagała
Toruń 1979
Sygnatura SIRr VIII/T-142

 

 

Jadwiga Chudziakowa, Andrzej Kola
Źródła archeologiczne z terenu zamku krzyżackiego w Toruniu : (badania z 1958-1966 r.)
Warszawa 1974
Sygnatura SIRr VIa/28

 

 

Jadwiga Chudziakowa
Tymczasowe wyniki badań archeologicznych na zamku krzyżackim w Toruniu (1958-1960)
Rocznik Muzeum w Toruniu
Rok 1963 : Tom I – zeszyt 3
s. 66-78
Sygnatura SIRr XXIXb/1t.1

 

Jan Frycz
Zamek krzyżacki w Toruniu
Rocznik Muzeum w Toruniu
Rok 1963 : Tom I – zeszyt 3
s. 79-97
Sygnatura SIRr XXIXb/1t.1

 

Ignacy Tłoczek
Dzieje Zamku Krzyżackiego w Toruniu
s. 24-27
Monografia Wielkiego Pomorza i Gdyni
Toruń1939
Sygnatura SIRr VIb/7-1

 

Arthur Semrau
Das Ordenshaus Thorn
s. 53-85
Mitteilungen des Copernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst in Thorn
Heft 47 : Thorn 1939
Sygnatura SIRr II/5-1939

 

Ludwik Frąś
Zamek krzyżacki w Toruniu
s. 21-24
Teka Pomorska
Rok 1936 : nr 3-4
Sygnatura SIRr XXXIIIa/2a

 

Arthur Semrau
Die Anlage und Baugeschichte der Ordensburg Thorn
s. 106-123 [132-149]
Mitteilungen des Copernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst in Thorn
Heft 24, Nr 4, Thorn 1916
Sygnatura SIRr II/5-1916

 

Conrad Steinbrecht
Thorn im Mittelalter : ein Beitrag zur Baukunst des Deutschen Ritterordens
Berlin 1885
Sygnatura SIRr XXXIIIb/3