Tag Archives: Zbrodnia Pomorska 1939

Tomasz Sylwiusz Ceran – Paterek 1939 : zbrodnia i pamięć

Tomasz Sylwiusz Ceran

Paterek 1939

Zbrodnia i pamięć

Wydawca: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Oddział Gdańsk

Bydgoszcz – Gdańsk – Warszawa 2018

Sygnatura SIRr VIb/8-74

Tomasz Ceran jest wybitnym badaczem niemieckich zbrodni dokonywanych w czasie okupacji niemieckiej na mieszkańcach Pomorza.

W Książnicy Kopernikańskiej dostępne są następujące jego publikacje:

1 – Im Namen des Führers… : Selbstschutz Westpreussen i zbrodnia w Łopatkach w 1939 roku

2 – Paterek 1939 : zbrodnia i pamięć

3 – „Szmalcówka” : historia niemieckiego obozu w Toruniu (1940-1943) na tle ideologii nazistowskiej

4 – Zapomniani kaci Hitlera : „Samoobrona” Niemiecka na Pomorzu Gdańskim (Selbstschutz Westpreussen) w 1939 r. : katalog wystawy /
oprac. katalogu: Izabela Mazanowska, Tomasz Sylwiusz Ceran

5 – Zbrodnia pomorska 1939 / tekst Tomasz Ceran ; współpraca Izabela Mazanowska, Monika Tomkiewicz


Paterek jest jednym z największych miejsc kaźni polskiej ludności cywilnej na Pomorzu Gdańskim i w całej Polsce w 1939 r.

Paterek położony jest 3 km od Nakła nad Notecią.

W 13 masowych grobach odnaleziono 202 ciała ofiar niemieckiego terroru.

Tomasz Ceran naświetlił szerokie tło zbrodni w Paterku.

Przedstawił ideologię antypolonizmu, która rozwijała się w Niemczech już od końca XIX wieku.

Jej efektem był Entpolonisierung – program eksterminacji, wymordowania i wysiedlenia Polaków.

Autor opisał również stosunki narodowe na pograniczu polsko-niemieckim w okresie międzywojennym.

Z miejscowych Niemców rekrutował się Selbstschutz Westpreussen, który odegrał szczególna rolę na Pomorzu.

To jego członkowie przeprowadzali jesienią 1939 roku akcje odpolszczenia, to oni wskazywali wśród swych polskich sąsiadów „elementy antyniemieckie”, aresztowali ich, więzili, przesłuchiwali, bili i rozstrzeliwali.

Tak działo się również w Nakle nad Notecią.

Niemcy na miejsce kaźni mieszkańców Nakła wybrali piaskownię w pobliskim Paterku.

Egzekucje rozpoczęły się 12 października i trwały do połowy listopada 1939 roku.

Wśród pomordowanych zostało bardzo wielu polskich nauczycieli (18 osób) oraz duchownych (48 osób).

Wśród pomordowanych były również osoby chore wenerycznie i zakaźnie.

Zabijano tam również Żydów.

W 1945 roku przeprowadzono w Paterku ekshumacje zwłok pomordowanych.

Szczegółowe protokoły ekshumacji i oględzin zwłok stanowią załącznik do opracowania.

W książce znalazła się również imienna lista ofiar licząca 206 nazwisk.

Do monografii dołączono album „W hołdzie męczennikom za wiarę i ojczyznę – Paterek 1939”, który przygotował w 1971 r. ks. Ignacy Klimecki.

Album zawiera fotografie z powojennej ekshumacji ponad dwustu osób zamordowanych przez Niemców jesienią 1939 r.

Oryginał albumu przechowywany jest w zbiorach parafii św. Wawrzyńca w Nakle.