Tag Archives: ziemia chełmińska

Next Page

Pomorze i Ziemia Chełmińska w przeszłości

 

Pomorze i Ziemia Chełmińska w przeszłości

Wydawca:
Towarzystwo Miłośników Historii

Poznań 1927

Sygnatura SIRr VIb/1-8

W okresie międzywojennym centrum naukowym ziem zachodnich był Poznań, który wziął na siebie rolę obrońcy prawdy historycznej o polskości Wielkopolski, Pomorza i Śląska w sporze z historykami niemieckimi.

Główna rolę pełnił Uniwersytet im. Adama Mickiewicza utworzony w 1919 roku.

Popularyzacja wyników badań akademickich zajmowało się Towarzystwo Miłośników Historii Ziem Zachodnich powołane w Poznaniu w 1922 roku.

Dzięki współpracy profesorów poznańskich z działającymi w Toruniu Instytutem Bałtyckim i Towarzystwem Naukowym w Toruniu udało się w 1927 roku wydać pierwsza synteza historyczna poświęcona Pomorzu pod tytułem „Pomorze i Ziemia Chełmińska w przeszłości”.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/72118

Monografia była dziełem zbiorowym i  składała się z następujących studiów:

1 – Józef Kostrzewski – Czasy przedhistoryczne Pomorza

2 – Kazimierz Tymieniecki – pomorze za Bolesławów

3 – Teodor Tyc – Pomorze polskie a Krzyżacy

4 – Kazimierz Tymieniecki – Upadek rządów krzyżackich na Pomorzu

5 – Kazimierz Ślósarczyk – Sprawa zespolenia Prus Królewskich z Koroną za Jagiellonów (1454-1572)

6 – Władysław Konopczyński – Prusy Królewskie w unji z Polską (1569-1772)

7 – Władysław Konopczyński – Polska polityka bałtycka

8 – Marjan Kniat – Życie gospodarcze Pomorza (Prus Królewskich) w czasach Rzeczpospolitej

9 – Tadeusz Grabowski – Literatura polska na Pomorzu

10 – Andrzej Wojtkowski – Zabór pruski (Do kongresu wiedeńskiego)

11 – Ks. Alfons Mańkowski – Pod rządami pruskimi (1815-1918)

Michał Kurkowski – Ryte i malowane dekoracje maswerkowe w architekturze średniowiecznej na terytorium ziemi chełmińskiej

Michał Kurkowski

Ryte i malowane dekoracje maswerkowe w architekturze średniowiecznej na terytorium ziemi chełmińskiej
studium typologiczno-formalne

Tom 1-2

Wydawcy:
Muzeum Okręgowe w Toruniu
Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Toruń 2017

Sygnatura SIRr XXXIIIb/169

Dr Michał Kurkowski Jest absolwentem Wydziału Sztuk Pięknych UMK w Toruniu.

Prowadzi badania nad sztuką średniowieczną i detalem architektonicznym na obszarze Państwa Zakonu Krzyżackiego.

Jego praca doktorska „Ryte i malowane dekoracje maswerkowe w architekturze średniowiecznej na terytorium ziemi chełmińskiej” zdobyła nagrodę Stowarzyszenia Historyków Sztuki im. ks. prof. dr Szczęsnego Dettloffa.

Przedmiotem rozprawy są dekoracje fasad i elewacji ceglanych budowli, które są charakterystycznym zjawiskiem dla obszaru Prus.

Przedstawiono definicję pojęcia maswerku, jego rodowód zakres terytorialny występowania.

Opisano cechy maswerków rytych i malowanych.

Wspomniano nawet o innych technikach wykonywania maswerku, które nie występowały na ziemi chełmińskiej.

Autor przedstawił pochodzenie i rozwój maswerku na ziemi chełmińskiej.

Scharakteryzował stosowane motywy dekoracyjne.

Omówił materiał, technikę i kolorystykę maswerków.

Wskazał na miejsca eksponowania maswerków.

Porównał ewolucje maswerku na ziemi chełmińskiej i na innych ziemiach państwa krzyżackiego.

Przemiany rytów maswerkowych zostały ukazane nie tylko z perspektywy lokalnej, ale też przedstawione na szerokim tle architektury europejskiej.

Autor zinwentaryzował zachowane ryty maswerkowe.

Dekoracje maswerkowe w średniowiecznej architekturze ziemi chełmińskiej zostały opracowane naukowo, uporządkowane i skatalogowane.

Uwzględniono wszystkie obiekty sakralne i świeckie.

Każdy obiekt został sfotografowany.

Poddano analizie rysunek, technikę wykonania i kolorystykę maswerków rytych i malowanych.

Przy każdym obiekcie umieszczono opis analityczno-inwentaryzatorski.

Podano też informację o wykonanych na obiekcie pracach konserwatorskich.

W ten sposób powstał obszerny „Katalog” stanowiący niezastąpiony materiał dokumentacyjny dla teoretyków i praktyków zajmujących się ochroną sztuki.

Paulina Sikorska – Zespoły zabudowy i układ przestrzenny dawnych majątków ziemskich na ziemi chełmińskiej i ich wpływ na sieć osadniczą na przykładzie gminy Papowo Biskupie

 

Paulina SIkorska

Zespoły zabudowy i układ przestrzenny dawnych majątków ziemskich na ziemi chełmińskiej i ich wpływ na sieć osadniczą na przykładzie gminy Papowo Biskupie

Wydawnictwo Adam Marszałek

Toruń 2017

Sygnatura SIRr VIII/In-137

Publikacja wydana została na podstawie pracy doktorskiej pt. „Zespoły zabudowy i układ przestrzenny dawnych majątków ziemskich na ziemi chełmińskiej i ich wpływ na sieć osadniczą”, napisanej na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej.

Rozprawa prezentuje wyniki badań Pauliny Sikorskiej nad architekturą, budownictwem i rozplanowaniem przestrzennym zespołów dworsko-folwarcznych.

Autorka dokumentuje przeszłość majątków ziemskich, które były ważną składową dawnego krajobrazu ziem polskich.

Praca obejmuje ziemię chełmińską, ze szczególnym uwzględnieniem gminy Papowo Biskupie.

Autorka podjęła się zbadania dawnych majątków ziemskich, głównie ich zabudowy i struktury funkcjonalnej oraz miejsca w sieci osadniczej regionu.

Monografia składa się z siedmiu rozdziałów.

Rozdział 1 – Wprowadzenie

W rozdziale przedstawiono tematykę badawczą, literaturę przedmiotu i dotychczasowy stan badań.

Rozdział 2 – Charakterystyka historyczna osadnictwa na ziemi chełmińskiej

Autorka omówiła początki osadnictwa, strukturę administracyjną i uwarunkowania przyrodnicze badanego terenu.

Rozdział 3 – Wpływ Zakonu Krzyżackiego  (Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie) i Kościoła katolickiego na formowanie się osadnictwa na ziemi chełmińskiej

W rozdziale przedstawiono zmiany strukturalne osadnictwa i wpływ na nie instytucji Kościoła katolickiego i administracji krzyżackiej.

Opisano też stosunki własnościowe, majątek Zakonu Krzyżackiego i Kościoła Katolickiego.

Rozdział 4 – Uwarunkowania społeczno-gospodarcze działalności majątków ziemskich na ziemi chełmińskiej od końca XVIII w. do połowy XX w.

Autorka omówiła czynniki prawno-gospodarcze i czynniki społeczne warunkujące funkcjonowanie majątków ziemskich.

Rozdział 5 – Charakterystyka zabudowy majątków ziemskich w gminie Papowo Biskupie

W rozdziale zaprezentowano rolę zespołów zabudowy dawnych majątków w strukturze osadniczej, funkcje gospodarcze i społeczne dawnych majątków ziemskich.

Omówiono położenie w sieci osadniczej oraz układ przestrzenny zespołów zabudowy dawnych majątków ziemskich.

Autorka przybliżyła historię rozwoju miejscowości oraz majątków ziemskich w gminie Papowo Biskupie.

Przedstawiono również strukturę i elementy zespołów dworsko-folwarcznych, z uwzględnieniem:
– budynków mieszkalnych właścicieli,
– parków i kompozycji zieleni,
– zabudowy gospodarczej,
– zabudowy dla pracowników folwarcznych,
– młynów wiatrowych
i innych elementów zabudowy, nawet takich jak ogrodzenia czy bramy wjazdowe.

Omówiono również wpływ zespołów dworsko-folwarcznych na zmiany w sieci osadniczej.

Rozdział 6 – Kierunki przekształceń i współczesne możliwości wykorzystania istniejącej zabudowy dawnych majątków ziemskich

W rozdziale przypomniano o przeszłości wsi na ziemi chełmińskiej w okresie międzywojennym, w okresie II wojny światowej i w okresie PRL.

Przedstawiono również zespoły zabudowy dawnych majątków ziemskich na ziemi chełmińskiej po 1989 roku.

Rozdział 7 – Podsumowanie

Książka ma cenny walor regionalny i przybliża dzieje niewielkich miejscowości z terenu gminy Papowo Biskupie:

  • Dubielno
  • Falęcin
  • Filrus
  • Folgowo
  • Jeleniec
  • Kucborek
  • Młyńsk
  • Niemczyk
  • Nowy Dwór Królewski
  • Papowo Biskupie
  • Staw
  • Storlus
  • Wrocławki
  • Zegartowice
  • Żygląd

Publikacja zawiera również bardzo wiele planów, map, wykresów, rycin i fotografii.