Tag Archives: Żydzi

Next Page

Sylwia Grochowina – Toruński Holokaust

Sylwia Grochowina

„Toruński Holokaust”

Losy Żydówek z podobozu KL Stutthof o nazwie Baukommando Weichsel (OT Thorn) w świetle relacji i wspomnień ocalałych ofiar i świadków

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Toruń 2016

Sygnatura SIRr VIb/8-67

Dr hab. Sylwia Grochowina jest adiunktem w Instytucie Historii i Archiwistyki UMK.

Specjalizuje się w historii powszechnej i Polski XX wieku, zwłaszcza w badaniach nad okresem okupacji niemieckiej, eksterminacją ludności polskiej, dziejami Kościoła katolickiego i innych wyznań, niemiecką polityką oświatową i kulturalną.

Jest autorką wielu monografii i artykułów naukowych, na przykład:

1. Nauczanie dzieci polskich w jawnym niemieckim i tajnym polskim systemie szkolnym w Toruniu w latach 1939-1945 / Sylwia Grochowina. – Toruń : Fundacja „Archiwum i Muzeum Pomorskie Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek”, 2007.
2. Polityka kulturalna niemieckich władz okupacyjnych w okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, w okręgu Rzeszy Kraj Warty i w Rejencji Katowickiej w latach 1939-1945 / Sylwia Grochowina. – Toruń : Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej, 2013.
3. Szkolnictwo niemieckie w Okręgu Rzeszy Gdańsk – Prusy Zachodnie w latach 1939-1945 (obszar II RP) / Sylwia Grochowina. – Toruń : Wydawnictwo Mado, 2008.
4. „Toruński Holokaust” : losy Żydówek z podobozu KL Stutthof o nazwie Baukommando Weichsel (OT Thorn) w świetle relacji i wspomnień ocalalych ofiar i świadków / Sylwia Grochowina. – Toruń : Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika : Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2016.

Książka „Toruński Holokaust” odsłania mało znane oblicze zagłady Żydów.

Poświęcona jest tragicznym losom kobiet żydowskich pracujących w podobozie KL Stutthof w Toruniu pod nazwą Baukommando Weichsel (Organisation Todt Thorn).

Obóz ten funkcjonował od końca sierpnia 1944 do stycznia 1945 roku.

Obóz wykonywał specjalne plany budowlane w okolicach Torunia (budowa umocnień wojskowych wokół Torunia).

Kadrą obozu było około 140 esesmanów.

W obozie pracowało około 5000 Żydówek.

Praca była metodą prowadzącą do ich wycieńczenia i śmierci.

Podstawowym źródłem informacji na temat funkcjonowania obozu są zeznania i wspomnienia kobiet, które przeżyły katorżniczą pracę.

Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Bydgoszczy zgromadziła również zeznania Polaków, którzy byli świadkami koszmaru więźniów obozu.

Sylwia Grochowina oddaje w wielu miejscach monografii głos ofiarom tragedii, co czyni opracowanie szczególnie wyrazistym i plastycznym.

Książka podzielona została na sześć rozdziałów.

Rozdział I – Droga do zbrodni holokaustu

Autorka omawia w nim nazistowską politykę wobec Żydów do 1939 roku oraz jej ewolucje od agresji na Polskę do 1945 roku.

Rozdział II – Nie tylko KL Auschwitz… Obóz Stutthof

W rozdziale przedstawiono powstanie, status i strukturę KL Stutthof oraz organizację pracy więźniów.

Opisano również przebieg ewakuacji obozu.

Rozdział III – KL Stutthof w realizacji planu „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”

Rozdział IV – Podobozy dla więźniów żydowskich

Rozdział V – Baukommando Weichsel (OT Thorn)

Autorka opisała utworzenie i załogę obozu.

Przedstawiła siłę roboczą i zasięg pracy.

Omówiła warunki bytowe więźniarek żydowskich.

Napisała o szykanach i śmiertelności.

Opisała również przebieg ewakuacji.

Rozdział VI – Po wojnie…

Rozdział poświęcony jest odpowiedzialności za zbrodnie.

Zawarto w nim również opis prac ekshumacyjnych.

Przedstawiono też upamiętnienie zbrodni.

Całość książki dopełnia rozdział „Świadectwa zbrodni”.

Znalazły się w nim:

  • dokumenty niemieckie
  • relacje ocalałych ofiar i świadków
  • protokoły z prac ekshumacyjnych
  • fotografie

Anna Bieniaszewska – Shalom znad Drwęcy : Żydzi Golubia i Dobrzynia

 

Anna Bieniaszewska

Shalom znad Drwęcy
Żydzi Golubia i Dobrzynia

Wydawnictwo Adam Marszałek

Toruń 2016

Sygnatura SIRr VIII/GD-17

Anna Bieniaszewska jest znaną w Toruniu specjalistką w zakresie archiwistyki i judaistyki.

Jej badania koncentrują się na dziejach rodzin żydowskich w Toruniu i na Pomorzu.

Przez 40 lat pracowała w Archiwum Państwowym w Toruniu.

Współpracowała również z Wyższą Szkołą Filologii Hebrajskiej w Toruniu.

Organizowała wystawy, wygłaszała referaty, publikowała artykuły.

Jest autorką książek:

  • „Toruński pejzaż żydowski”
  • „Żydzi w Grudziądzu”
  • „Shalom znad Drwęcy : Żydzi Golubia i Dobrzynia”.

W książce „Shalom znad Drwęcy : Żydzi Golubia i Dobrzynia” Anna Bieniaszewska ukazała historię społeczności żydowskiej Dobrzynia nad Drwęca i Golubia w okresie XVIII-XX wieku.

Przedstawiła strukturę społeczno-zawodową, status prawny, życie codzienne starozakonnych.

Dużą rolę w książce odgrywają wspomnienia i relacje ostatnich dobrzyńskich Żydów.

Dzięki autorce poznajemy życie przedwojennego dobrzyńskiego sztetla – wielokulturowego miasteczka w Europie Wschodniej.

Historię sztetla przybliżają również unikatowe fotografie i ilustracje.

Anna Bieniaszewska – Żydzi w Toruniu

Przedstawiamy kolejną nowość w księgozbiorze regionalnym Informatorium.

 

Anna Bieniaszewska

Żydzi w Toruniu

Wydawnictwo Adam Marszałek

Toruń 2015

Sygnatura SIRr VIII/Gr-55

Anna Bieniaszewska jest znaną w Toruniu specjalistką w zakresie archiwistyki i judaistyki.

Jej badania koncentrują się na dziejach rodzin żydowskich w Toruniu i na Pomorzu.

Przez 40 lat pracowała w Archiwum Państwowym w Toruniu.

Współpracowała również z Wyższą Szkołą Filologii Hebrajskiej w Toruniu.

Organizowała wystawy, wygłaszała referaty, publikowała artykuły.

Jest autorką „Toruńskiego pejzażu żydowskiego” oraz  „Shalom znad Drwęcy : Żydzi Golubia i Dobrzynia”.

Książka „Żydzi w Grudziądzu” przedstawia dzieje Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Grudziądzu.

Historia gminy żydowskiej w Grudziądzu zaczęła się w 1772 roku po I rozbiorze, a skończyła po agresji niemieckiej w 1939 roku wraz z Holokaustem.

Autorka opisuje więc świat, który bezpowrotnie przeminął.

Z opracowania dowiemy się jakie były etapy osadnictwa żydowskiego w Grudziądzu, jak zorganizowany był kahał (gmina), jak wyglądała synagoga, gdzie położony był kirkut (cmentarz), jak funkcjonowała mykwa (łaźnia).

Ważnym elementem książki jest przypomnienie najwybitniejszych przedstawicieli społeczności żydowskiej Grudziądza.

Byli wśród nich:

  • Joseph Herzfeld i Carl Victorius – przemysłowcy, właściciele odlewni żelaza i emalierni
  • Samuel Halperin – pionier przemysłu gumowego
  • August Ventzki – inżynier, współzałożyciel fabryki maszyn rolniczych
  • Lisamaria Meirowsky – lekarka
  • Erwin Levy – psychiatra
  • Sigmunt Lipinski – grafik, malarz, pedagog
  • Aron Bohm – bankier

Czytamy dalej o wielu innych kupcach i sklepikarzach, właścicielach kamienic, rzemieślnikach.

Oglądamy mnóstwo przedwojennych reklam promujących żydowski handel i usługi.

Poznajemy lepiej topografię dawnego Grudziądz, zwłaszcza ulice Górnotoruńską, Mickiewicza, Pańską, przy których działały zakłady i sklepy żydowskie.

W monografii znajdziemy również wiadomości o chaderach – szkołach podstawowych.

Osobne rozdziały poświęcono opiece medycznej, działalności dobroczynnej, działalności towarzystw.

Najobszerniejszą część książki stanowi rozdział opisujący działalność gminy żydowskiej w Grudziądzu w okresie międzywojennym.

Opracowanie zamyka rozdział poświęcony Holokaustowi i jego ofiarom.

Gorąco polecamy książkę Anny Bieniaszewskiej, dzięki której została ocalona pamięć o wielobarwnej społeczności grudziądzkich Żydów.