Zygmunt Mocarski – O Książnicy Miejskiej imienia Kopernika w Toruniu

 

Zygmunt Mocarski

O Książnicy Miejskiej imienia Kopernika w Toruniu

Odbitka z : Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu. R. 32 (1925)

Toruń 1927

Sygnatura SIRr XXXVa/3

Zygmunt Mocarski był pierwszym dyrektorem Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Uczynił on z Książnicy największą i najważniejszą bibliotekę na Pomorzu.

Mocarski uczestniczył w życie naukowe i kulturalne Torunia.

W 1926 roku założył Towarzystwo Bibliofilów im. Lelewela, którego był prezesem do 1939 r.

Przez cały okres międzywojenny pełnił również funkcję sekretarza Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Zygmunt Mocarski sam prowadził badania naukowe nad dziejami kultury, książki czy oświaty.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/70996

Publikacja „O Książnicy Miejskiej imienia Kopernika w Toruniu” jest zapisem referatu, jaki Zygmunt Mocarski wygłosił 10 grudnia 1923 roku w na uroczystości poświęcenia i otwarcia Książnicy Miejskiej.

Omówił w nim dzieje bibliotek w Toruniu od 1594 roku, kiedy to burmistrz Henryk Stroband utworzył Bibliotekę Gimnazjum Akademickiego, do 1923 roku, kiedy to otwarto Książnicę Miejską.

Książnica powstała dzięki zaangażowaniu Ottona Steinborna, wiceprezesa Towarzystwa naukowego w Toruniu oraz Stefana Dembego, naczelnika Wydziału Bibliotek Publicznych ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego.

Formalna data powstania Ksiąznicy jest 19 lutego 1923 roku.

Powstała z połączenia czterech księgozbiorów:

  •  Biblioteki Miejskiej w Toruniu
  • Gimnazjum Państwowego Męskiego w Toruniu
  • Towarzystwa Naukowego w Toruniu
  • Towarzystwa Coppernicus Verein für Wissenschaft und Kunst

Książnica Miejska została otwarta w Siedzibie Towarzystwa Naukowego w Toruniu przy ul. Wysokiej.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/70996

Zygmunt Mocarski w dalszej części referatu omówił zbiory Książnicy Miejskiej, podkreślając zwłaszcza znaczenie księgozbioru Gimnazjum, który gromadzony był od XVI wieku.

Książnica posiada miedzy innymi dzieło Erazma Glicznera „Assertiones aliquot breues ac dilucidae pro Baptismo Infantium…” uważane za pierwszy druk odbity w Toruniu w 1569 roku w drukarni Worffschaufla.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/70996

Książnica Miejska posiada bogate zbiory starodruków toruńskich i pomorskich.

Szczyci się też kolekcją copernicanów w tym pierwszym wydaniem „De revolitionibus orbium coelestium… ” Mikołaja Kopernika z Norymbergi z 1543 roku.

Szczególnie cennym elementem Biblioteki gimnazjalnej jest kolekcja kartografii w tym globusów niebieskich i ziemskich z XVI i XVII wieku.

Wśród rękopisów Książnicy na uwagę zasługuje pergaminowy manuskrypt Naldi Naldii Florentini „Epistola de laudibus Auguste Bibliothecae ad Matthiam Corvinium Regem Serenissimum” z XV wieku.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/70996

 

Od 1594 roku kiedy to burmistrz Henryk Stroband przekazał księgozbiór rady miejskiej bibliotece gimnazjalnej w Ratuszu zaczęto na nowo tworzyć Bibliotekę Radziecką.

Niestety zniszczona została w 1703 roku w wyniku pożaru Ratusza spowodowanego szwedzkim ostrzałem.

Biblioteka Rady Miasta silnie rozrosła się w XVIII stuleciu dzięki włączeniu do niej wielu księgozbiorów prywatnych toruńskich patrycjuszy.

W 1914 roku Biblioteka Radziecka (Rady Miasta Torunia) została połączona z Biblioteką Towarzystwa Coppernicus Verein für Wissenschaft und Kunst, niemiecka biblioteką ludową, biblioteką nauczycielską i biblioteką szpitala miejskiego.

Powstała w ten sposób Biblioteka Miejska „Stadtbücherei”.

Jej siedzibę przeniesiono z Ratusza na ul. Kopernika 12.

Biblioteka Towarzystwa Coppernicus Verein für Wissenschaft und Kunst powstała w 1855 roku, a Biblioteka Towarzystwa Naukowego w Toruniu w 1876 roku.

Obie miały charakter naukowy.