Category Archives: Biografie

Next Page

Bydgoski Słownik Biograficzny

Stanisław Błażejewski, Janusz Kutta, Marek Romaniuk 

Bydgoski Słownik Biograficzny

Praca zbiorowa pod redakcją Janusza Kutty

Wydawca: 
Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne
Wojewódzki Ośrodek Kultury

Tom I-VII
Bydgoszcz 1994 – 2006

Sygnatura SIRr IIIA/9

„Bydgoski Słownik Biograficzny” powstał dzięki trójce bydgoskich biografistów i regionalistów.

Opracowali oni samodzielnie biogramy 700 osób, podzielone na siedem tomów.

Słownik ma układ holenderski, co oznacza, że w każdym znajdują się hasła biograficzne od A do Z.

Autorzy zamieścili życiorysy Polaków, Niemców, Żydów i przedstawicieli innych narodowości.

Wszystkie te osoby wywarły piętno na życiu Bydgoszczy.

Uwzględniono również przedstawicieli różnych grup społecznych i zawodów.

Przygotowując publikację wykorzystano w wielkim stopniu źródła mało znane, materiały przechowywane w archiwach kościelnych i państwowych w Bydgoszczy, Poznaniu, Gnieźnie.

Każdy biogram oprócz właściwego życiorysu, zawiera spis wykorzystanych źródeł.

W Słowniku umieszczono zarówno osoby, które zapisały się w dziejach Bydgoszczy pozytywnie jak i negatywnie.

Słownik wydano z okazji 650-lecia Bydgoszczy.

Z innych ogólnych opracowań biograficznych poświęconych bydgoszczanom w Informatorium Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu dostępne są jeszcze następujące wydawnictwa:

Henryk Kulpiński – Patroni naszych ulic – Bydgoszcz-Fordon 1980

Janusz Kutta – Obywatele Honorowi Miasta Bydgoszczy (1920-1939) – Bydgoszcz 1992

Rajmund Kuczma – Patroni bydgoskich ulic, część I, Fordon – Bydgoszcz 1995

Bydgoszczanie XX wieku – pod redakcją Józefa Herolda – Bydgoszcz 2000

Marcin Czyżniewski – Rektorzy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

 

Marcin Czyżniewski

Rektorzy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Toruń 2015

Sygnatura SIRr XXXIa/84

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu obchodził niedawno 70-lecie swego istnienia.

Z tej okazji ukazała się jubileuszowa publikacja poświęcona rektorom Uniwersytetu.

Do tej pory funkcję rektora pełniło siedemnaście osób.

Ludwik Kolankowski – 1945-1948 – historyk – absolwent Uniwersytetu Lwowskiego

Karol Koranyi – 1948-1951 – prawnik – absolwent Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie

Leon Kurowski – 1951-1952 – prawnik – absolwent Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie

Antoni Basiński – 1952-1956 – chemik – absolwent Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie

Henryk Szarski – 1956-1959 – biolog – absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

Stanisław Jaśkowski – 1959-1962 – matematyk – absolwent Uniwersytetu Warszawskiego

Antoni Swinarski – 1962-1965 – chemik – absolwent Uniwersytetu w Tuluzie

Witold Łukaszewicz – 1965-1975 – historyk – absolwent Uniwersytetu Warszawskiego

Wiesław Woźnicki – 1975-1978 – fizyk – absolwent Uniwersytetu Warszawskiego

Ryszard Bohr – 1978-1981 – biolog – absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Stanisław Dembiński – 1981-1982 – fizyk – absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Jan Kopcewicz – 1982-1984, 1987-1990, 1999-2005 – biolog – absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Stanisław Łęgowski – 1984-1987 – fizyk – absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Sławomir Kalembka – 1990-1993 – historyk – absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Andrzej Jamiołkowski – 1993-1999, 2005-2008 – fizyk – absolwent Uniwersytetu Warszawskiego

Andrzej Radzimiński – 2008-2012 – historyk – absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Andrzej Tretyn – od 2012 – biolog – absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Piotr Artomiusz (Krzesichleb) – toruński pastor – twórca śpiewnika

 

Piotr Artomiusz urodził się w 1552 roku w Grodzisku Wielkopolskim.

Był synem Łukasza Krzesichleba – ławnika i rajcy miejskiego.

Greckie nazwisko Artomiusz przyjął jako tłumaczenie polskiego Krzesichleb (artos – chleb, tomos – przełamany).

W 1586 roku został powołany na urząd polskiego kaznodziei w Toruniu.

 

 

Portret W: Ephraim Oloff, Polnische Liedergeschichte…, Gdańsk 1744, oryginał Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu, źródło Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa

Przez 23 lata był pastorem w kościele Najświętszej Maryi Panny i w kościele św. Jerzego.

W kościele św. Jerzego położonym za murami miasta na Przedmieściu Chełmińskim w nabożeństwach brało udział bardzo dużo polskich luteran.

Artomiusz swoje kazania wygłaszał w języku polskim.

Miał jednak duże uznanie wśród protestantów niemieckich, dzięki czemu został powołany w skład toruńskiego konsystorza.

Piotr Artomiusz opowiadał się za porozumieniem protestantów – luteran, kalwinistów i braci czeskich.

Luterańska Rada Miasta Torunia była jednak wroga unii z innymi protestantami.

 

 

Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej

Najsłynniejszym dziełem Piotra Artomiusza był Kancjonał – zbiór pieśni religijnych z 1587 roku.

Kancjonał doczekał się kilkunastu wydań (Lipsk, Królewiec, Gdańsk, Toruń, Brzeg).

Kancjonały pojawiły się w związku z rozwojem reformacji.

Zbiory pieśni religijnych w językach narodowych były wykorzystywane bardzo często w protestanckich nabożeństwach.

W zbiorach Książnicy Kopernikańskiej znajduje się trzecie wydanie Kancjonału toruńskiego z 1601 roku.

„Cantional to iest Pieśni Krześćiańskie” zawiera pieśni podane w większości z zapisem nutowym.

 

Nuty rozpisane są w większości na cztery głosy (alt, tenor, bas, sopran).

W pierwszej części Kancjonału pieśni ułożone są w porządku roku liturgicznego (147 pieśni).

W drugiej części pieśni ułożone są tematycznie na różne okazje (184 pieśni).

Kancjonał zamyka katechizm.

Piotr Artomius włączył do Kancjonału również kilkanaście psalmów w przekładzie Jana Kochanowskiego.

Sam wkład Artomiusza w powstanie śpiewnika ograniczył się do zebrania pieśni zakorzenionych już w tradycjach protestanckiej i katolickiej.

Są to teksty XVI-wieczne i starsze średniowieczne.

Często to przeróbki i tłumaczenia utworów łacińskich i niemieckich

Piotr Artomiusz był autorem przynajmniej jednej pieśni – numer CXVII „Panie, pokiż wżdam swey sprawiedliwości”.

Pierwsze litery kolejnych dwunastu zwrotek tej pieśni tworzą imię i nazwisko autora: PIOTR ARTOMIUSZ.

To tzw. akrostych.

Kancjonał toruński jest najpoważniejszym wkładem Torunia w polskie piśmiennictwo XVI wieku.

Odegrał również olbrzymia rolę w dziejach muzyki staropolskiej.

 

Artomiusz był również współautorem słownika łacińsko-niemiecko-polskiego pod tytułem Nomenclator (1591)

Nomenclator był wielokrotnie wznawiany i używany w szkołach Prus Królewskich.

Jako że układ jego był tematyczny, a nie alfabetyczny, pełnił rolę podręcznika i samouczka.

Joanna Kamper-Warejko

Pieśni pasyjne i wielkanocne w Kancjonale Piotra Artomiusza (Toruń 1601)

Toruń 2006

Sygnatura MAG TN 0994-38/3

 

Joanna Kamper-Warejko

Kancjonał Piotra Artomiusza – toruński wkład w piśmiennictwo XVI wieku

Folia Toruniensia
T. 7, s. 33-41

Sygnatura SIRr II/34t.7

 

Teresa Friedelówna

Poezja Jana Kochanowskiego w luterańskim kancjonale toruńskim

Rocznik Toruński
Tom 22 : 1994, s. 329-354

Sygnatura SIRr II/18t.22

 

Teresa Friedelówna

Pieśń Piotra Artomiusa w toruńskim kancjonale z 1601 r.

W: Polszczyzn regionalna Pomorza,
T. 5, s. 7-16

Sygnatura MAG 262191

 

Teresa Friedelówna

Z badań nad kancjonałem toruńskim

Prace Komisji Językoznawczej. T. 25.
Poznańskie Spotkania Językoznawcze. T. 1.
s. 136-143

Sygnatura MAG 262166

Marja  Sipayłłówna

hasło: Artomius (Krzesichleb) Piotr

Polski Słownik Biograficzny
T. 1, s. 168-169

Sygnatura  SIRi XVIa/1t.1

 

Stanisław Salmonowicz

Piotr Artomiusz (Krzesichleb) (1552-1609) – kaznodzieja luterański i pisarz

W: Wybitni ludzie dawnego Torunia
s. 45-49

Sygnatura SIRr IIIa/3a

 

Janusz Małłek

O Piotrze Artomiuszu, pastorze kościoła NMP w Toruniu i jego twórczości

Linguistica Copernicana
nr 2/ 2012, s. 37-50

Sygnatura MAG 06187-8

 

Leon Witkowski

Piotr Artomiusz
Przyczynek do Historii Toruńskich Kancjonałów Ewangelickich

Pomerania, R. IV : 1933, s. 43-64

Sygnatura MAG 65636

 

Karolina Smolarek

Piotr Artomiusz i jego kancjonał toruński z końca XVI wieku

Rocznik Toruński
Tom 41 : 2014, s. 169-186

Sygnatura SIRr II/18t.41

 

Krystyna Wyszomirska

Księgozbiór Piotra Artomiusza zachowany w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu

Folia Toruniensia, t. 2-3, s. 7-29

Sygnatura SIRr II/34z.2/3

 

hasło; Artomiusz Piotr (1552-1609)

Nowy Korbut – Bibliografia Literatury Polskiej
Piśmiennictwo Staropolskie, tom 2, s. 10-11

Sygnatura SIRi VB/4-t.2