Category Archives: Historia książki

Next Page

Cenne, bo bezcenne – skarby gromadzone przez wieki

 

Cenne, bo bezcenne
Skarby gromadzone przez wieki

Anna Mazerska

Prelekcja – pokaz

23 Toruński Festiwal Książki

12 czerwca 2017

Książnica Kopernikańska w Toruniu

W poniedziałek 12 czerwca 2017 roku w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu odbył się pokaz starodruków przygotowany przez pracowników Działu Zbiorów Specjalnych.

Była to wyjątkowa okazja do zobaczenia eksponatów, które na co dzień nie są udostępniane.

Prowadząca pokaz kustosz Anna Mazerska opowiedziała zgromadzonym o historii toruńskich bibliotek i dziejach książki.

Hartmann Schedel, Liber chronicarum, Norymberga 1493

Zobaczyliśmy niezwykle bogato ilustrowany inkunabuł „Kronikę świata” (Liber chronicarum) Hartmanna Schedla.

Książka została wydrukowana na papierze czerpanym w 1493 roku w Norymberdze.

Zawiera aż 1809 drzeworytów przedstawiających sceny i postacie historyczne, widoki miast i krajów (w tym również polskich).

 

 

 

 

 

Iluminowany inicjał A otwierający tekst mszału krzyżackiego z 1499 roku

Kolejnym cennym dziełem, które widzieliśmy był toruński mszał krzyżacki z katedry św. Janów „Missale Dominorum Teutonicorum”.

Jest to inkunabuł wydany w Norymberdze w 1499 roku.

Inkunabułami nazywamy pierwsze wydrukowane książki wydane między 1452 rokiem (wynalezienie druku przez Jana Gutenberga), a 1500 rokiem włącznie.

Mszał cechuje tzw. rubrykowanie – czyli ręczne nanoszenie tekstu za pomocą czerwonego tuszu (ruber-czerwony).

 

 

 

 

Kolejnym elementem pokazu były zdobione oprawy książek, znajdujących się w zbiorach Ksiąznicy Kopernikańskiej.

Widzieliśmy oprawy gotyckie, renesansowe i barokowe,  oprawy aksamitne, srebrne, koralikowe, oprawy ze skóry świńskiej, cielęcej, koźlęcej, oprawy zdobione tłoczeniami, oprawy z guzami i zapinkami.

Faksymile Biblii Pelplińskiej, Książnica Kopernikańska w Toruniu

Oprócz oryginalnych starodruków mieliśmy też okazję zobaczyć ich wierne kopie – faksymile.

Wśród nich były:

  • Biblia Gutenberga z Pelplina
  • pergaminowy rękopis Apokalipsy św. Jana wierszem ułożony przez Heinricha von Heslera
  • „Modlitewnik księżnej Doroty” żony Albrechta Hohenzollerna z XVI wieku
  • „De revolutionibus orbium coelestium” Mikołaja Kopernika z 1543 roku

Wanda A. Ciszewska – Skażone władzą

 

Wanda A. Ciszewska

Skażone władzą
Ruch wydawniczo-księgarski na Kujawach i Pomorzu w latach 1945-1956

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Toruń 2015

Sygnatura SIRr XXXVd/37

Dr hab. Wanda A. Ciszewska jest adiunktem w Zakładzie Książki Dawnej i Współczesnej Instytutu Informacji Naukowej i Bibliologii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Jej zainteresowania badawcze obejmują historię książki, książkę w Toruniu, ruch wydawniczo-księgarski po 1945 roku oraz współczesny rynek książki.

W 2005 roku ukazała się jej dysertacja doktorska „Książka w Toruniu w latach 1945-1950 : ruch wydawniczo-księgarski”.

„Skażone władzą : ruch wydawniczo-księgarski na Kujawach i Pomorzu w latach 1945-1956” jest jej rozprawą habilitacyjną.

Autorka opisała niezwykle dramatyczny czas dla polskich drukarzy, księgarzy i wydawców.

Po okresie okupacji hitlerowskiej otworzyła się przed nimi możliwość wolego i nieskrępowanego działania.

Niestety wkrótce władze komunistyczne zaczęły nękać prywatne wydawnictwa i księgarnie.

Wprowadzono cenzurę, reglamentację papieru, a w końcu monopol sektora uspołecznionego.

Wielką zasługą autorki jest zidentyfikowanie aż 156 firm wydawniczo-księgarskich działających w 47 miejscowościach naszego regionu.

Wśród opisywanych księgarń znajduje się na przykład „Księgarnia Szkolna. Skład nut i materiałów piśmiennych” przy ul. Chełmińskiej 12 w Toruniu.

Kierował nią przybyły z Wilna Alojzy Tujakowski – późniejszy dyrektor Książnicy Miejskiej w Toruniu.

Opracowanie podzielone jest na pięć rozdziałów:

  1. Uwarunkowania rozwoju działalności wydawniczo księgarskiej w woj. pomorskim/bydgoskim
  2. Ruch wydawniczo-księgarski w woj. pomorskim w latach 1945-1950
  3. Charakterystyka pomorskich firm wydawniczo-księgarskich z lat 1945-1950 i przekształcenia lokalnych rynków książki
  4. Rozmiar i charakter produkcji wydawniczej w latach 1945-1956
  5. Ekspozytura Wojewódzka „Domu Książki” w Bydgoszczy i państwowy system dystrybucji książki

Publikację uzupełniają dwa aneksy:

  • Wykaz firm wydawniczo-księgarskich woj. pomorskiego
  • Wykaz publikacji wydanych w woj. pomorskim/bydgoskim w latach 1945-1956

Mirosław Pietrzyk – Drukarstwo inowrocławskie w XIX i XX wieku

 

Mirosław Pietrzyk

Drukarstwo inowrocławskie
w XIX i XX wieku

Inowrocław 2012

Sygnatura SIRr XXXVe/36

Książka Mirosława Pietrzyka, opisuje przemiany jakie dokonały się w okresie ostatnich dwóch stuleci w drukarstwie.

Niegdyś drukarze pracowali przy kasztach i prasach, dziś ich narzędziem są komputer i maszyny poligraficzne.

Autor postanowił odkryć nieznane szerzej a bogate tradycje inowrocławskiego drukarstwa.

Odbył imponującą kwerendę w archiwach Inowrocławia i Bydgoszczy, przejrzał kilkadziesiąt roczników miejscowej prasy, w końcu odbył długie rozmowy z obecnymi i emerytowanymi pracownikami drukarni.

Najważniejszą drukarnią Inowrocławia była założona w 1893 roku Drukarnia Dziennika Kujawskiego przy ul. Fryderykowskiej (dziś Królowej Jadwigi).

Mirosław Pietrzyk dokładnie opisał okoliczności powstania drukarni, jej kierownictwo i pracowników jeszcze pod zaborem pruskim.

Wiele miejsca poświęcił działalności Drukarni Dziennika Kujawskiego w okresie międzywojennym, ciekawie omówił też profil produkcji.

W 1919 roku Drukarnia Dziennika Kujawskiego przeniosła się do nowej, dużej siedziby przy placu Klasztornym – równocześnie zakupiono najnowocześniejsze maszyny poligraficzne.

Autor opisał dramatyczne dzieje drukarzy podczas okupacji hitlerowskiej.

Z książki dowiemy się o przekształceniach drukarni przy placu Klasztornym w okresie powojennym, maszynach będących na jej wyposażeniu, wydawanych drukach, zasłużonych pracownikach.

W 1968 roku już jako drukarnia Zakładu Wydawnictw Centralnej Rolniczej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” została rozbudowana i zyskała bardzo nowoczesny obiekt przy ul. Cegielnej.

Po przemianach ustrojowych w 1996 roku budynki Drukarni Kujawskiej przejął Zakład Poligraficzno-Wydawniczy POZKAL, który powstał zresztą 10 lat wcześniej.

Mirosław Piekarski opisał również w osobnych rozdziałach dzieje innych poza Drukarnią Kujawską zakładów poligraficznych działających w XIX i XX wieku w Inowrocławiu.

Jest wśród nich pierwsza drukarnia założona w Inowrocławiu jeszcze w 1843 roku przez Marcusa Latte przy ul. Królowej Jadwigi, gdzie drukowano tygodnik „Inowroclawer Kreisblatt”, wydawany przez Landrat-Amt.

Ważną częścią monografii są wspomnienia byłych i obecnych drukarzy.

Książkę uzupełnia wykaz bibliograficzny ważniejszych druków inowrocławskich oficyn drukarskich.