Jesteś tutaj:

Kategoria: Historia książki

Plakat reklamujący wystawę. Napis: Regionalia ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu. Zapraszamy na wystawę czasopism regionalnych z XIX wieku i książek pomorskich z XIX i XX wieku. 8 Toruński Kiermasz Książki Regionalnej 16 czerwca 2022 roku. W tle widać zdjęcia trzech starych czasopism i trzech starych książek. Plakat utrzymany w tonacji jasnobrązowej. Na dole logo Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu

 

Zapraszamy na wystawę „Regionalia ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej”

 

Z okazji VIII Toruńskiego Kiermaszu Książki Regionalnej przygotowaliśmy dla Państwa wystawę „Regionalia ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej”.

Wystawę można oglądać w holu Biblioteki Głównej przy ul Słowackiego 8.

Na wystawie zaprezentowano czasopisma regionalne z XIX wieku oraz książki pomorskie z XIX i XX wieku.

Wśród czasopism polecamy następujące cymelia:

  1. Kreis-Blatt Kreis-Blatt des Königlich-Preußischen Landraths-Amts zu Thorn (1854) 
  2. Thorunia : die Erzählerin und Anzeigerin an der Weichsel und Drewenz (1831)
  3. Pielgrzym : pismo religijne dla ludu (1869)
  4. Der Drewenzbote für Gollub und Umgegend (1879)
  5. Wszechbrat bracki :pismo dla wszystkich bractw i stowarzyszeń kościelnych a szczególnie dla Bractwa Trzeźwości świętej (1860)
  6. Gazeta Toruńska (1874)
  7. Przyjaciel (1888)

Wśród zabytkowych książek związanych z regionem na szczególną uwagę zasługują druki kaszubskie.

 

  1. Agust Szloga : szołobułka : (wiesoło rezegra) / Leon Hejka. – [Kartuzy] : „Gazeta Kartuska”, [1935].
  2. Bojka o Sodłatym : (Na sztołt Derdowskiego) / Jan Karnowski. – Kartuzy : Gazeta Kartuska, 1939.
  3. Czemu dziad zawsze dziadem, choć mu wszyscy dają? : powieść / napisał Ignacy Danielewski. – Chełmno : W. Fiałek, [ante 1909].
  4. Elementarz polski napisany z polecenia Towarzystwa Moralnych Interesów / Ignacy Łyskowski. – Pelplin : E. Michałowski, [b. r.].
  5. Gdynia : deklamacje, śpiewy, tańce i pieśni kaszubskie / Janusz Stępowski ; inscenizacja Wandy Tatarkiewicz-Małkowskiej ; il. muzyczna Władysława Macury. – Warszawa : Wydaw. Ligi Morskiej i Kolonialnej, cop. 1936.
  6. Hanka się żeni : wesele kaszubskie w 5 aktach z muzyką i śpiewem / Bernard Sychta ; poprzedził słowem wstępnym Władysław Pniewski. – Wejherowo : A. Peter, 1937
  7. Historya Polska wierszem / wydał i uzupełnił Józef Chociszewski. – Chełmno : nakł. Józefa Chociszewskiego, 1868.
  8. Jak w Koscérznie koscelnygo obrele abo Pięc kawalerów a jedna jedyno brutka : w osem spiewach napisoł Aleksander Majkowski. – Gdansk : druk. i nakł. B. Milskiego, 1899.
  9. Jasiek z Knieji : sporo kupa łgarstw kaszebściech / zebrano i powiązano od Heromina Derdowściego a na prowdę Jarosza Dyrdę ; na nowo doł do smary Józef Wrycza (Rekowści) jegomosck ksiądz proboszcz wielewści, ciej nieborok sedzoł w pryze w Królewścim Rywałdzie w roku Pańscim 1935. – Pelplin : nakł. i druk. Drukarnia i Księgarnia, [1935].
  10. Kaszuba pod Widnem / Jarosz Derdowski. – Poznań : Fiszer i Majewski, 1929.
  11. Krótkie objaśnienie pacierza dla ludu katolickiego / przez M. Osmańskiego. – Brodnica : nakł. autora, 1854.
  12. Nowotné spiéwě : (wiersze kaszubskie) / Woś Budzysz. – Poznań : nakład autora, 1910.
  13. Nórcyk Kaszubści abo Koruszk i Jedna Maca Jędrnyj prowde / pozbieroł Mejster od pieśni ” O panu Czorlińścim co do Pucka po sece jachoł. – Winona : drekował Jarosz Derdowści ; Pelplin : E. Michałowski, Drukarnia Nakładowa w Pelplinie, 1897.
  14. Pieśni gminne i przysławia ludu polskiego w Prusach Zachodnich / Ignacy Łyskowski. – Wyd. 2. – Gniezno : J. Chociszewski, 1907.
  15. Podania Kaszubskie / Stanisław Czernicki. – Kościerzyna : St. Stachowski, 1931.
  16. Starogrodzka kapela, czyli Poczciwych Opatrzność nie opuści / przez Ks. M. O. – Brodnica : druk. i nakł. C. A. Köhlera, 1857.
  17. Ścinanie kani : w 2 aktach : starożytne widowisko kaszubskie / opracowane przez Szczepana Tarnowskiego ; przedm. Jana Karnowskiego. – Toruń : Pomorski Związek Teatrów Ludowych, 1933.
  18. Śpiące Ueskue : dramat kaszubski w 4 odsłonach / Bernard Sychta. – Wejherowo : Dom Książki Polskiej, 1937.

Niebieski kontur książki. Napis: Elementarze - każdy je pamięta - wystawa

 

Elementarze – każdy je pamięta

Wystawa z przewodnikiem

XX Toruński Festiwal Nauki i Sztuki

23 kwietnia 2022

godz. 11.00 – 15.00

Książnica Kopernikańska

W ramach XX Toruńskiego Festiwalu Nauki i Sztuki pracownicy Działu Informacyjno-Bibliograficznego przygotowali wystawę poświęconą elementarzom ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej.

Na wystawie zaprezentowaliśmy:

– XIX-wieczne elementarze toruńskie, pomorskie, wielkopolskie, śląskie, mazurskie, galicyjskie i z Królestwa Kongresowego

– rozmaite wydania Elementarza Mariana Falskiego

– elementarze przeznaczone do nauki innych języków

Przewodnik po wystawie opowiadał gościom o  metodach nauki czytania stosowane w szkołach, przemianach w strukturze i treści elementarzy, stosowaniu i roli ilustracji, najważniejszych wydawcach i autorach elementarzy.

Na wystawie można było obejrzeć następujące elementarze:

CZĘŚĆ I

  1. Joseph Nowicki – Wypis z nauki początkowego czytania dla poczynających się uczyć języka polskiego, Toruń 1825
  2. Elementarz polski – dodatek książkowy do Gazety Grudziądzkiej, wydawca Wiktor Kulerski, Grudziądz 1911
  3. Franciszek Miernicki – Elementarz do ćwiczenia się we polskiem czytaniu, Świecie 1862 (1 wyd. 1846) 
  4. Ignacy Łyskowski – Elementarz polski napisany z polecenia  Towarzystwa Moralnych Interesów, Pelplin 1892 (1 wyd. 1877)
  5. Elementarz niemiecko-polski dla szkół toruńskich, wydawca Heinrich Unger, Toruń 1830
  6. Antoni Gąsiorowski – Elementarz polski zawierający w sobie pierwsze początki czytania i pisania , Pisz 1858
  7. Czy mówisz po polsku?, wydawca Ernst Lambeck, Toruń 1890 (1 wyd. 1844)
  8. Toruński elementarz  polski  z obrazkami zastosowany dla potrzeb dzieci uczących się w szkołach tylko po niemiecku, wydawca Sylwester Buszczyński, Toruń 1910 (1 wyd. 1896)
  9. Ksawery Łukaszewski, Elementarz Polsko-Niemiecki dla katolickich szkół elementarnych, wiejskich i miejskich, Leszno 1848
  10. Preuss A.E, Vetter J.A., Przyjaciel Dzieci, czyli książka do czytania przerobiona przez Ksawerego Łukaszewskiego, Berlin 1857 
  11. Daniel Rakowicz – Nauka czytania i pisania wypracowana z polecenia Towarzystwa Pedagogicznego, Poznań 1871 (1 wyd. 1850)
  12. Anton Onderka, Elementarz polsko-niemiecki, Gliwice 1847 (1 wyd. Racibórz 1845)
  13. Elementarz „Wiarusa Polskiego”, wydawca Jan Brejski, Bochum
  14. Kazimierz Promyk (Konrad Prószyński) – Elementarz na którym nauczysz czytać w 5 albo 8 tygodni, Warszawa 1875 
  15. Julia Molińska-Woykowska – Mała Marynia. Elementarz dla dziewcząt polskich, Leszno 1844
  16. Chociszewski Józef – Elementarzyk obrazkowy dla dzieci, Gniezno 1910
  17. Stefan Zaleski – Elementarz dla samouków, Kraków 1904
CZĘŚĆ II
  1. Elementarz / Marian Falski ; il. Janusz Grabiański. – Warszawa : Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1978.
  2. Elementarz / Marian Falski ; il. Jerzy Karolak ; [pismo kaligraf. Aleksander Kwiatkowski]. – Warszawa : Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych [1962].
  3. Elementarz / Marian Falski ; [il. Tadeusza Gronowskiego ; wierszyki Juliana Tuwima ; pismo kaligraficzne Włodzimierza Oniszczyka]. – Warszawa : Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1949
  4. Elementarz / Marian Falski ; Urząd Oświaty i Spraw Szkolnych. – Jerozolima : Komisja Regulaminowo-Wydawnicza Armii Polskiej na Wschodzie 1943.
  5. Elementarz dla 1 kl. szkół powszechnych wiejskich : z dodatkiem zadań elementarzowych w 6 zeszycikach / Marian Falski ; [wierszyki Juliana Tuwima ; rys. Jana Miklaszewskiego ; pismo kaligraf. Stefana Ślązaka]. – [S.l.] : Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, (Bydgoszcz : Druk. PZWS). 1945
  6. Elementarz dla I klasy szkół powszechnych miejskich : z dodatkiem 6 zeszytów zadań elementarzowych / Marian Falski ; [z rys. Wacława Borowskiego] ; wierszyki Juliana Tuwima. – [Warszawa] : Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, (Bydgoszcz : Zakł. Graf. Państwowych Zakładów Wydawnictw Szkolnych). 1945
  7. Elementarz powiastkowy dla dzieci / Marjan Falski ; z obrazkami Zofji Stryjeńskiej. – Lwów ; Warszawa : Książnica Polska Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych, (Lwów : z drukarni Szczęsnego Bednarskiego). 1923
  8. Elementarz powiastkowy dla dzieci / Marjan Falski ; z obrazkami Kamila Mackiewicza. – Lwów ; Warszawa : Książnica Polska Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych 1924
  9. Pierwsza czytanka dla dzieci / Marjan Falski ; z obrazkami Kamila Mackiewicza. – Lwów ; Warszawa : Książnica Polska Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych, (Lwów : Zakład Drukarski „Grafia”). 1923
CZĘŚĆ III
  1. Alphabetario : elementarz w języku greckim. – Warszawa : Państ. Zakł. Wydaw. Szkolnych, (Bydg. : ZG). 1956
  2. Azbyka-kartinka s” podvižnymi – razrěznymi bukvami / sostavili I. Gorbunov-Posadov i Â. Egorov”. – Moskva : I. N. Kušherev” 1906. (język rosyjski)
  3. Bukvar : [elementarz w języku ukraińskim / il. Stefan Styczyński ; wiersz J. Tuwima i opowiadanie H. Ożogowskiej przeł. Mikołaj Siwicki]. – Warszawa : Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1959.
  4. Bukvar : [elementarz i pierwsza czytanka w języku macedońskim]. – Warszawa : Państ. Zakł. Wydaw. Szkolnych, (Bydg : ZG). 1956
  5. Elementarz / L. Olicki, M. Lieberzon-Szwarcman ; rys. K. Gleb i J. Korolkiewicz. – Warszawa : Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1955. (język hebrajski)
  6. Wer liest mit? : Fibel für Schulen mit deutscher Unterrichtssprache in Polen : Hauptteil. – Bydgoszcz : W. Johne, (Bydgoszcz : A. Dittmann). [1938]
  7. Kaszëbsczé abecadło : twój pierszi elemeńtôrz / Witold Bòbrowsczi i Katarzëna Kwiatkòwskô ; ilustracëje: Jolanta F. Mąkosa i Joanna M. Kołyszko. – Gdynia : Wydawnictwo Region, Jarosław  Ellwart 2016.
  8. Prvá čítanka / [il. Eugenia Janecka, Wanda Zawidzka-Manteuffel, Bogdan Zieleniec]. – Warszawa : Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1957. (język słowacki) 
  9. Šaltinélis : elementorius / Juozas Vaina ; il. Mieczysław Kościelniak. – Warszawa : Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1958. (język litewski)

Niebieski kształt otwartej książki. Napis: Jarmark małżeński serdecznej miłości

 

„Jarmark małżeński serdecznej miłości”
Toruńskie wiersze weselne przełomu XVII i XVIII wieku

opracowanie tekstów Patrycja Potoniec i Krzysztof Obremski
przy współpracy Krzysztofa Mikulskiego
wprowadzenie i posłowie Krzysztof Obremski

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Toruń 2020

Sygnatura SIRr XXXIIa/28

„Jarmark małżeński serdecznej miłości” jest antologia wierszy okolicznościowych tworzonych z okazji ślubów i wesel w Toruniu w epoce baroku.

Są wśród nich pieśni weselne (epitalamia) oraz zagadki weselne.

Wiersze weselne zachowały się w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu.

Wszystkie znajdujące się w zbiorze utwory zostały wydrukowane w oficynie Gimnazjum Akademickiego w latach 1678-1720.

Na uwagę zasługują utwory najwybitniejszego twórcy toruńskich wierszy weselnych Piotra Szenknechta (1657-1721), które dominują w całym zbiorze.

Sam spolszczył pisownię swojego nazwiska.

Był twórcą gazet rękopiśmiennych wysyłanych polskim magnatom, posiadał tytuł sekretarza królewskiego, pełnił funkcję burmistrza Brodnicy, pisał panegiryki i wydawał kalendarze.

Był prawdziwą instytucją życia towarzyskiego Torunia – mistrzem ceremonii i  marszałkiem różnych uroczystości, w szczególności wesel.

Wiersze weselne były bardzo ważną częścią szlacheckiej i mieszczańskiej kultury weselnej.

Pamiętać należy, ze toruński patrycjat korzystał ze wszystkich atrybutów przynależności do szlachty.

Wiersze były pisane na uroczystości katolickie, luterańskie i kalwińskie.

Pisano je w języku polskim, łacińskim i niemieckim, choć w zbiorze dominują zdecydowanie te w języku staropolskim.

Ogółem w zbiorze opublikowano ponad 40 pieśni i zagadek weselnych.

Jest to ich edycja krytyczna i naukowa.

Autorami opracowania są dr Patrycja Potoniec z Instytutu Badań Literackich PAN i prof. dr hab. Krzysztof Obremski z Instytutu Literaturoznawstwa UMK, przy współpracy  z prof. dr hab. Krzysztofem Mikulskim z Instytutu Historii i Archiwistyki UMK.

Do góry

Skip to content