Category Archives: Historia książki

Next Page

Mirosław Pietrzyk – Drukarstwo inowrocławskie w XIX i XX wieku

 

Mirosław Pietrzyk

Drukarstwo inowrocławskie
w XIX i XX wieku

Inowrocław 2012

Sygnatura SIRr XXXVe/36

Książka Mirosława Pietrzyka, opisuje przemiany jakie dokonały się w okresie ostatnich dwóch stuleci w drukarstwie.

Niegdyś drukarze pracowali przy kasztach i prasach, dziś ich narzędziem są komputer i maszyny poligraficzne.

Autor postanowił odkryć nieznane szerzej a bogate tradycje inowrocławskiego drukarstwa.

Odbył imponującą kwerendę w archiwach Inowrocławia i Bydgoszczy, przejrzał kilkadziesiąt roczników miejscowej prasy, w końcu odbył długie rozmowy z obecnymi i emerytowanymi pracownikami drukarni.

Najważniejszą drukarnią Inowrocławia była założona w 1893 roku Drukarnia Dziennika Kujawskiego przy ul. Fryderykowskiej (dziś Królowej Jadwigi).

Mirosław Pietrzyk dokładnie opisał okoliczności powstania drukarni, jej kierownictwo i pracowników jeszcze pod zaborem pruskim.

Wiele miejsca poświęcił działalności Drukarni Dziennika Kujawskiego w okresie międzywojennym, ciekawie omówił też profil produkcji.

W 1919 roku Drukarnia Dziennika Kujawskiego przeniosła się do nowej, dużej siedziby przy placu Klasztornym – równocześnie zakupiono najnowocześniejsze maszyny poligraficzne.

Autor opisał dramatyczne dzieje drukarzy podczas okupacji hitlerowskiej.

Z książki dowiemy się o przekształceniach drukarni przy placu Klasztornym w okresie powojennym, maszynach będących na jej wyposażeniu, wydawanych drukach, zasłużonych pracownikach.

W 1968 roku już jako drukarnia Zakładu Wydawnictw Centralnej Rolniczej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” została rozbudowana i zyskała bardzo nowoczesny obiekt przy ul. Cegielnej.

Po przemianach ustrojowych w 1996 roku budynki Drukarni Kujawskiej przejął Zakład Poligraficzno-Wydawniczy POZKAL, który powstał zresztą 10 lat wcześniej.

Mirosław Piekarski opisał również w osobnych rozdziałach dzieje innych poza Drukarnią Kujawską zakładów poligraficznych działających w XIX i XX wieku w Inowrocławiu.

Jest wśród nich pierwsza drukarnia założona w Inowrocławiu jeszcze w 1843 roku przez Marcusa Latte przy ul. Królowej Jadwigi, gdzie drukowano tygodnik „Inowroclawer Kreisblatt”, wydawany przez Landrat-Amt.

Ważną częścią monografii są wspomnienia byłych i obecnych drukarzy.

Książkę uzupełnia wykaz bibliograficzny ważniejszych druków inowrocławskich oficyn drukarskich.

Elżbieta Jamróz-Stolarska – Serie literackie dla dzieci i młodzieży w Polsce w latach 1945-1989

belkaniebieska2

Przedstawiamy kolejną nowość w księgozbiorze Informatorium.

31102016

 

Elżbieta Jamróz-Stolarska

Serie literackie dla dzieci i młodzieży w Polsce w latach 1945-1989
Produkcja wydawnicza i ukształtowanie edytorskie

Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich

Warszawa 2014

Sygnatura SIRi XIV/14

belkaniebieska2

Elżbieta Jamróz-Stolarska jest doktorem nauk humanistycznych.

Pracuje w Instytucie Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego.

W okresie PRL-u państwo zmonopolizowało ruch wydawniczy.

Celem polityki kulturalnej było masowe czytelnictwo.

Specyfiką literatury dziecięcej i młodzieżowej stało się publikowanie książek w specjalnych seriach wydawniczych.

Autorka poświęca swoją monografie opisaniu produkcji wydawniczej i analizie strony edytorskiej literackich serii dla dzieci i młodzieży.

Podstawą analizy są aż 3273 pozycje.

Autorka przeprowadziła z autopsji opis poszczególnych tomów serii.

Dokonuje analizy ilościowej produkcji wydawniczej, ocenia repertuar, opisuje specyfiką rożnych wydawnictw, bada jakie gatunki literackie dominowały, jacy autorzy, ocenia szatę edytorską, opracowanie graficzne, ilustracje, okładki, układ typograficzny.

Zajmuje się ustaleniem wysokości nakładów, stosunkiem między twórczością rodzimą i przekładami, analizą tematyczną serii.

Jest to niezwykle cenne i dobrze udokumentowane opracowanie.

Będzie służyć pomocą wszystkim miłośnikom książek dla dzieci i młodzieży.

belkaniebieska2

Zygfryd Gardzielewski – antykwa toruńska i Oficyna Drukarska

belkaniebieska2

histdruk2

Zygfryd Gardzielewski to najwybitniejszy polski drukarzy drugiej połowy XX wieku, to artysta oddany „czarnej sztuce” typografii, mistrz szaty graficznej książki.

Urodził się w Toruniu w 1914 roku.

Jego zdolności graficzne odkrył pierwszy dyrektor Książnicy Miejskiej w Toruniu Zygmunt Mocarski i wyjednał mu w 1930 roku posadę ucznia w pracowni litograficznej Pomorskiej Drukarni Rolniczej.

 

 

Pracownią kierował Aleksander Sysko, z którym współpracowali najlepsi toruńscy graficy zrzeszeni w Konfraterni Artystów.

Pierwsza książka w opracowaniu graficznym Zygfryda Gardzielewskiego ukazała się w Toruniu w 1945 roku – „Książnica Miejska im. Kopernika wobec lawiny : sprawozdanie o stanie księgozbioru po okupacji niemieckiej w lutym 1945” autorstwa Janiny Przybyłowej.

Jego wysokie umiejętności sprawiły, że w 1949 roku objął funkcję kierownika produkcji Zakładów Graficznych w Toruniu (znanych lepiej pod nazwą „Toruńskiej Drukarni Dziełowej”).

Toruńska Drukarnia Dziełowa mieściła się w kamienicy przy ul św. Katarzyny 4.

Dzięki kunsztowi Zygfryda Gardzielewskiego Toruńska Drukarnia Dziełowa szybko zyskała renomę w całym kraju.

Największe warszawskie wydawnictwa korzystały z toruńskiej drukarni przy publikowaniu swych prestiżowych książek i reprezentacyjnych serii wydawniczych.

Zygfryd Gardzielewski prowadził również na Wydziale Sztuk Pięknych UMK zajęcia z techniki litografii.

 

zyggar5Zygfryd Gardzielewski (przy technicznej pomocy Józefa Gruszki) zaprojektował oryginalny krój polskiego pisma, który nazwał antykwą toruńską.

Praca nad nową czcionką trwała w latach 1952-1958.

Ołowiane czcionki i matryce linotypowe zostały wykonane w Przedsiębiorstwie Państwowym  „Odlewni Czcionek Grafmasz” w Warszawie (przedwojenna gizernia Idzikowskiego) i z miejsca zdobyły duże uznanie i popularność wśród drukarzy.

 

 

 

Antykwa toruńska góruje swą estetyką nad bardzo popularnymi dziś fontami maszynowymi.

Czcionki tej używa się w drukach artystycznych, poetyckich, okolicznościowych, akcydensowych i bibliofilskich.

Już w 1995 roku antykwę toruńska do formatu fontu czcionki komputerowej zaadaptował Janusz Marian Nowacki z Grudziądza ( http://jmn.pl/antykwa-torunska )

 

zyggar6

Rok polski : obyczaj i wiara / Zofia Kossak. – Wyd. 2. – Warszawa : „Pax”, 1958.

Pierwszą książką wydrukowaną antykwą toruńską był „Rok polski : obyczaj i wiara” Zofii Kossak wydana już w 1958 roku.

 

 

 

 

 

Zygfryd Gardzielewski zaprojektował też wiele książek, zwracając uwagę na walory graficzne okładek, obwolut, stron tytułowych, układu tekstu, kompozycje liter, wielkość czcionki, format książki, dobór odpowiedniego gatunku papieru.

Zygfryd Gardzielewski projektował również plakaty, ekslibrisy, medale, katalogi wystaw, tablice pamiątkowe.

Stworzył również ilustracje do książek:
– Gustaw Morcinek „Ondraszek”
– „Opowieści ludu spiskiego”
– Jan Dobraczyński ” Klucz mądrości”.

 

zyggar3

Sygnet drukarski Oficyny Drukarskiej Książnicy Miejskiej im. M. Kopernika w Toruniu zaprojektowany przez Zygfryda Gardzielewskiego

Wielkim marzeniem Zygfryda Gardzielewskiego było zamienić prace w wielkiej przemysłowej drukarni na niewielki tradycyjny warsztat, dążący do najwyższej jakości swoich druków.

W 1973 roku, za sprawą Alojzego Tujakowskiego dyrektora Książnicy Miejskiej w Toruniu, Zygfryd Gardzielewski znalazł w jej gmachu odpowiednie warunki do uruchomienia Oficyny Drukarskiej.

 

 

 

 

Oficyna Drukarska szczególnie owocną współpracę nawiązała z Towarzystwem Bibliofilów im. Joachima Lelewela.

Pierwszym drukiem Oficyny było opracowanie Alojzego Tujakowskiego „Tradycje drukarstwa polskiego na ziemiach Polski Północnej”.

Książka ta została wydana w Toruniu w 1975 roku właśnie przez Towarzystwa Bibliofilów  (publikacja nr 31 TBL) w nakładzie 200 egzemplarzy.

W sumie w Książnicy Miejskiej wydrukowano 83 druki bibliofilskie dla Towarzystwa Bibliofilów im. Lelewela w Toruniu.

Dużym osiągnięciem Oficyny Drukarskiej był druk w latach 1980-1984 bardzo popularnej serii wydawniczej „Biblioteczka Toruńska” dla Towarzystwa Miłośników Torunia i Toruńskiego Towarzystwa Kultury.

„Biblioteczka Toruńska” obejmowała dwanaście tytułów książek.

Ich nakłady sięgały nawet 3 tysięcy egzemplarzy.

Kontynuacją tej serii była „Biblioteczka Toruńskiego Towarzystwa Kultury”.

Zygfryd Gardzielewski kierował Oficyną Drukarską do 1991 roku.

Wraz z odejściem jej założyciela upadła też sama drukarnia.

Ostatni druk Oficyny Drukarskiej ukazał się w maju 1998 roku.

Zygfryd Gardzielewski utrzymywał bliskie kontakty z wieloma wybitnymi artystami grafikami i typografami.

Wśród jego przyjaciół znaleźli się między innymi prof. Konstanty Maria Sopoćko, Stanisław Gliwa oraz Roman Tomaszewski.

Jednak największym przyjacielem Zygfryda Gardzielewskiego, muzą, artystycznym powiernikiem i najbliższym współpracownikiem była jego żona Janina Gardzielewska, pochodząc z rodziny Czarneckich – znanych toruńskich fotografów.

Była ona wybitnym artystą fotografikiem, pasjonującym się architekturą Torunia, fotografia teatralną, portretami.

Miała w swym dorobku kilkadziesiąt wystaw w kraju i za granicą, liczne nagrody i wyróżnienia.

Ich mieszkanie przy ulicy Warszawskiej pełniło funkcje salonu kulturalnego i azylu sztuki, który odwiedzali artyści z całego kraju i z zagranicy.

Zygfryd Gardzielewski zmarł w 2001 roku.

Został pochowany na cmentarzu św. Jerzego przy ul. Gałczyńskiego.

belkaniebieska2

150otwartaksieganiebieskaZefiryn Jędrzyński

Zygfryd Gardzielewski (1914-20010. W stulecie urodzin

Rocznik Toruński, rok 2014, tom 41, s. 235-253

Sygnatura SIRr II/18t.41

 

150otwartaksieganiebieskaJanina Huppenthal

W rocznicę śmierci Zygfryda Gardzielewskiego

Rocznik Toruński, rok 2003, tom 30, s. 9-17

Sygnatura SIRr II/18t.30

 

150otwartaksieganiebieskaLidia Klimaszewska

Oficyna Drukarska Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika w Toruniu (Część I-II)

Folia Toruniensia, 2008, t. 8, s. 91-104
Folia Toruniensia, 2009-2010, t. 9-10, s. 75-84

Sygnatura SIRr II/34z.8
Sygnatura SIRr II/34z.9/10

 

150otwartaksieganiebieska„Fenomen pisma zamienia się w fenomen druku”

List Romana Tomaszewskiego do Zygfryda Gardzielewskiego z 25 sierpnia 1982 roku

Opracowanie: Monika Pest

Sztuka Edycji, 2013, nr 2, s. 137-146

 

150otwartaksieganiebieskaMonika Pest

Zygfryd Gardzielewski – toruński twórca kultury.
O perspektywach popularyzacji spuścizny artysty typografa.

Toruńskie Studia Bibliologiczne, 2015, nr 1, s. 191-199

Sygnatura SIRr II/44-2015z.1

 

150otwartaksieganiebieskaWybitny artysta sztuki książki i typografii
Materiały sesji poświęconej Zygfrydowi Gardzielewskiemu (1914-2001)

Toruń 2003

Sygnatura SIRr IIIB/Gardzielewski

 

  • Zefiryn Jędrzyński – Homo Toruniensis
  • Zefiryn Jędrzynski – Sztuka Zygfryda Gardzielewskiego w dziedzinie kształtu graficznego i estetyki druku książki w ocenach Tadeusza Zakrzewskiego
  • Wojciech Jakubowski – Zygfryd Gardzielewski – artysta książki
  • Andrzej Tomaszewski – Antykwa Toruńska, pismo drukarskie Zygfryda Gardzielewskiego
  • Janina Huppenthal – Inicjatywy bibliofilskie Zygfryda Gardzielewskiego
  • Marian Biskup – Zygfryd Gardzielewski – grafik wydawnictw Towarzystwa Naukowego w Toruniu
  • Karola Ciesielska – Wydawnictwa Towarzystwa Miłośników Torunia w opracowaniu Zygfryda Gardzielewskiego
  • Roman Nowoszewski – O „Bibliografii prac Janiny i Zygfryda Gardzielewskiego”
  • Zefiryn Jędrzyński – Sztuka Zygfryda Gardzielewskiego w ocenie znawców książki i druku

 

150otwartaksieganiebieskaO sztuce książki Zygfryda Gardzielewskiego
Katalog wystawy

Komisarz wystawy: Mariusz Mierzwiński
Tekst: Tadeusz Zakrzewski

Malbork 1995

 

150otwartaksieganiebieskaTwórczość fotograficzna i typograficzna Janiny i Zygfryda Gardzielewskich
Katalog wystawy

Komisarz wystawy: Izabela Maćkowska
Tekst: Tadeusz Zakrzewski

Toruń 2002

Sygnatura SIRr IIIB/Gardzielewski

 

150otwartaksieganiebieskaTadeusz Zakrzewski

Kształt i oblicze piękna w sztuce książki Zygfryda Gardzielewskiego

Toruń 1993

Sygnatura SIRr XXXVe/18

 

150otwartaksieganiebieskaMiędzy Toruniem a Londynem

Korespondencja Stanisława Gliwy z Janiną i Zygfrydem Gardzielewskimi

Toruń 2006

Sygnatura SIRr XXXIIc/7

 

150otwartaksieganiebieskaJanina Gardzielewska

Kronika bibliofilskiej przyjaźni

Toruń 1994

Sygnatura SIRr XXXc/12

 

150otwartaksieganiebieskaStanisław Frankowski
Żegnając Oficynę

Wstęp: Janina Huppenthal

Toruń 1998

Sygnatura SIRr XXXc/6

belkaniebieska2