Category Archives: Historia książki

Next Page

Zygmunt Mocarski – O Książnicy Miejskiej imienia Kopernika w Toruniu

 

Zygmunt Mocarski

O Książnicy Miejskiej imienia Kopernika w Toruniu

Odbitka z : Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu. R. 32 (1925)

Toruń 1927

Sygnatura SIRr XXXVa/3

Zygmunt Mocarski był pierwszym dyrektorem Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Uczynił on z Książnicy największą i najważniejszą bibliotekę na Pomorzu.

Mocarski uczestniczył w życie naukowe i kulturalne Torunia.

W 1926 roku założył Towarzystwo Bibliofilów im. Lelewela, którego był prezesem do 1939 r.

Przez cały okres międzywojenny pełnił również funkcję sekretarza Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Zygmunt Mocarski sam prowadził badania naukowe nad dziejami kultury, książki czy oświaty.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/70996

Publikacja „O Książnicy Miejskiej imienia Kopernika w Toruniu” jest zapisem referatu, jaki Zygmunt Mocarski wygłosił 10 grudnia 1923 roku w na uroczystości poświęcenia i otwarcia Książnicy Miejskiej.

Omówił w nim dzieje bibliotek w Toruniu od 1594 roku, kiedy to burmistrz Henryk Stroband utworzył Bibliotekę Gimnazjum Akademickiego, do 1923 roku, kiedy to otwarto Książnicę Miejską.

Książnica powstała dzięki zaangażowaniu Ottona Steinborna, wiceprezesa Towarzystwa naukowego w Toruniu oraz Stefana Dembego, naczelnika Wydziału Bibliotek Publicznych ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego.

Formalna data powstania Ksiąznicy jest 19 lutego 1923 roku.

Powstała z połączenia czterech księgozbiorów:

  •  Biblioteki Miejskiej w Toruniu
  • Gimnazjum Państwowego Męskiego w Toruniu
  • Towarzystwa Naukowego w Toruniu
  • Towarzystwa Coppernicus Verein für Wissenschaft und Kunst

Książnica Miejska została otwarta w Siedzibie Towarzystwa Naukowego w Toruniu przy ul. Wysokiej.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/70996

Zygmunt Mocarski w dalszej części referatu omówił zbiory Książnicy Miejskiej, podkreślając zwłaszcza znaczenie księgozbioru Gimnazjum, który gromadzony był od XVI wieku.

Książnica posiada miedzy innymi dzieło Erazma Glicznera „Assertiones aliquot breues ac dilucidae pro Baptismo Infantium…” uważane za pierwszy druk odbity w Toruniu w 1569 roku w drukarni Worffschaufla.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/70996

Książnica Miejska posiada bogate zbiory starodruków toruńskich i pomorskich.

Szczyci się też kolekcją copernicanów w tym pierwszym wydaniem „De revolitionibus orbium coelestium… ” Mikołaja Kopernika z Norymbergi z 1543 roku.

Szczególnie cennym elementem Biblioteki gimnazjalnej jest kolekcja kartografii w tym globusów niebieskich i ziemskich z XVI i XVII wieku.

Wśród rękopisów Książnicy na uwagę zasługuje pergaminowy manuskrypt Naldi Naldii Florentini „Epistola de laudibus Auguste Bibliothecae ad Matthiam Corvinium Regem Serenissimum” z XV wieku.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/70996

 

Od 1594 roku kiedy to burmistrz Henryk Stroband przekazał księgozbiór rady miejskiej bibliotece gimnazjalnej w Ratuszu zaczęto na nowo tworzyć Bibliotekę Radziecką.

Niestety zniszczona została w 1703 roku w wyniku pożaru Ratusza spowodowanego szwedzkim ostrzałem.

Biblioteka Rady Miasta silnie rozrosła się w XVIII stuleciu dzięki włączeniu do niej wielu księgozbiorów prywatnych toruńskich patrycjuszy.

W 1914 roku Biblioteka Radziecka (Rady Miasta Torunia) została połączona z Biblioteką Towarzystwa Coppernicus Verein für Wissenschaft und Kunst, niemiecka biblioteką ludową, biblioteką nauczycielską i biblioteką szpitala miejskiego.

Powstała w ten sposób Biblioteka Miejska „Stadtbücherei”.

Jej siedzibę przeniesiono z Ratusza na ul. Kopernika 12.

Biblioteka Towarzystwa Coppernicus Verein für Wissenschaft und Kunst powstała w 1855 roku, a Biblioteka Towarzystwa Naukowego w Toruniu w 1876 roku.

Obie miały charakter naukowy.

Zygmunt Mocarski – Książka w Toruniu do roku 1793 : zarys dziejów

 

Zygmunt Mocarski

Książka w Toruniu do roku 1793
Zarys dziejów

Toruń 1934

Sygnatura SIRr XXXVe/8

Zygmunt Mocarski był pierwszym dyrektorem Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Uczynił on z Książnicy największą i najważniejszą bibliotekę na Pomorzu.

Mocarski uczestniczył w życiu naukowym i kulturalnym Torunia.

W 1926 roku założył Towarzystwo Bibliofilów im. Lelewela, którego był prezesem do 1939 r.

Przez cały okres międzywojenny pełnił również funkcję sekretarza Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Zygmunt Mocarski sam prowadził badania naukowe nad dziejami książki na Pomorzu, których owocem było wybitne dzieło „Książka w Toruniu do r. 1793”.

Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/publication/68808

Monografia składa się z pięciu rozdziałów:

I. Książka w Toruniu do czasu wprowadzenia drukarstwa

II. Wprowadzenie drukarstwa i „złoty” okres kultury toruńskiej na przełomie XVI i XVII wieku

III. W epoce baroku i polihistoryzmu

IV. W głąb czasów saskich. Okres Stanisławowski

V. Uwagi ogólne

Już w średniowieczu powstały w Toruniu biblioteki przy największych kościołach i klasztorach miasta.

Pierwsza w Toruniu oficyna drukarska powstała w 1568 roku i związana była z nazwiskiem Stenczela Worffschauffla.

Autorem pierwszej wydrukowanej w 1569 r. książki „Assertiones aliquod breus ac dilucidae pro Baptismo Infantium” był Erazm Gliczner.

Drukarnia przetrwała zaledwie jeden rok.

Na stałe drukarnia rozpoczęła działalność w 1581 roku, a jej odnowicielem był Melchjor Nehring (zm. 1587), który zapoczątkował złoty wiek toruńskiej typografii.

Jego następcą został najsłynniejszy toruński drukarz Andrzej Koteniusz (zm. 1607).

Na przełom XVI i XVII wieku przypada również początek działalności Biblioteki Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego.

W kolejnych stuleciach Rada Miasta Torunia kierownictwo oficyny drukarskiej powierzała następującym drukarzom:

  • Augustyn Ferber
  • Henryk Friese
  • Franciszkek Schnellboltz
  • Michał Karnall
  • Jan Coepsellius
  • Chrystjan Beck
  • Jan Baltazar Blessler
  • Jan Konrad Rüger
  • Jan Chrysjan Laurer
  • Jan Ludwik Nicolai
  • Teofil Ehrenfried Wätzoldt
  • Jan Krzysztof Jungmann
  • Chrystjan Fryderyk Kunzen
  • Paweł Marek Bergmann
  • Karol Gottlob Gebhard
  • Jan Adam Kimmel

Drukarnia nadzorowana była przez rektora Gimnazjum Akademickiego, które było głównym odbiorcą produkcji drukarni i którego profesorowie byli autorami wielu wydawanych książek.

Introligatorzy i ich klienci = Bookbinders and their customers

 

Introligatorzy i ich klienci
Bookbinders and their customers

redakcja Arkadiusz Wagner
współpraca Iwona Imańska, Teresa Szymorowska

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Toruń 2017

Sygnatura SIRr XXXVe/42

Wydanie tomu zostało dofinansowane przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną – Książnicę Kopernikańską w Toruniu.

Wolumin zawiera 17 referatów wygłoszonych na II Ogólnopolskiej Konferencji Oprawoznawczej pod tytułem „Introligatorzy i ich klienci” jaka odbyła się w dniach 17-18 listopada 2016 roku w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu.

Oprawami książek zajmuje się osobna dyscyplina naukowa – tegumentologia.

Badacze historii polskiego introligatorstwa zajmują się jego organizacją, indywidualnościami twórczymi, przemianami formalno-stylowymi, ewolucją technik wykonawczych.

Dzięki ich pracy coraz więcej wiemy o dorobku pracowni introligatorskich, działających na historycznych ziemiach Polski.

Wielu introligatorów znamy tylko z inicjałów.

Poznajemy również postacie zasłużonych bibliofilów. którzy pozostawili po sobie bogate zespoły oprawnych woluminów.

Osobnym zagadnieniem jest problem właściwej konserwacji opraw.

Spis artykułów:

  1. Ewa Chlebus – Śladami introligatorstwa warmińskiego. O późnogotyckim warsztacie przypisywanym do Lidzbarka 
  2. Dorota Sidorowicz-Mulak – Późnogotyckie oprawy Mistrza Drobnych Tłoków dla klasztorów bernardyńskich położonych na terenach południowo-wschodniej Polski w zbiorach Ossolineum
  3. Arkadiusz Wagner – Introligatorzy elit. O działalności Stanisława z Białej i Macieja z Przasnysza vel Mistrza Główek Anielskich 
  4. Katarzyna Płaszczyńska-Herman – Łukasz ze Lwowa – jego związki z introligatorem Jerzym Moellerem i nietypowy pomysł na superekslibris
  5. Michał Muraszko – Oprawy trzech ksiąg opata trzemeszeńskiego Aleksandra Mielińskiego 
  6. Radosław Franczak – Warsztat Introligatora ML na podstawie zbiorów Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie
  7. Marianna Czapnik – Oprawy z księgozbioru profesora Akademii Krakowskiej Jana Musceniusza 
  8. Krystyna Wyszomirska – Toruńskie oprawy książek z renesansowej biblioteki Henryka Strobanda
  9. Sebastian Dudzik – Gdańskie zlecenia bpa Hieronima Rozrażewskiego. Przyczynek do rozważań na temat klienteli Introligatora SS 
  10. Wojciech Łopuch – Oprawy starodruków z wielkim herbem książąt pomorskich i ich konserwacja
  11. Bernardeta Iwańska-Cieślik – Kapituła zleca oprawę ksiąg – analiza rachunków i innych dokumentów kapituły katedralnej we Włocławku w poszukiwaniu opłat za usługi introligatorskie w latach 1492–1863 
  12. Elżbieta Pokorzyńska – „Proximus”. O szczególnie bliskich kontaktach introligatorów z klientami
  13. Piotr Lewkowicz – Berliner Stadtbibliothek i introligatorzy – ślady związków wśród starych druków Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego 
  14. Danuta R. Kawałko – Znaki własnościowe i oprawy w księgozbiorze klemensowskim rodziny Zamoyskich
  15. Monika Paś – Adresy w konwolutach – kilka słów o wybranych zabytkach w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie 
  16. Małgorzata Pronobis-Gajdzis, Karolina Komsta-Sławińska – Dawni introligatorzy konserwatorami książki. Od konserwacji do kreacji w kontekście inwestora i wykonawcy prac
  17. Elżbieta Pokorzyńska – Leksykon oprawoznawczy. Projekt Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki – komunikat